တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု, ကရင်နဲ့ ပဲခူးမှာ သောင်ရင်းနဲ့ စစ်တောင်းမြစ်ရေဆက်တိုးနေလို့ ဘေးလွတ်ရာရှောင်ဖို့ မိုးဇလသတိပေး

တိုက်ရိုက် ထုတ်လွှင့်ချက်

1. လွန်ခဲ့သော ၇ မိနစ် ကမြန်မာထောပတ်သီးရဲ့အဓိကဝယ်လက် ထိုင်းက တင်သွင်းခွင့်ပိတ်လို့ ဈေးကွက်ပျောက်နိုင်

   

   ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Myanmar avocado farmers

   ထိုင်းနိုင်ငံကို မြန်မာထောပတ်သီး တရားဝင်တင်ပို့ခွင့် မရဖြစ်နေပြီး နယ်စပ်လမ်း‌ကြောင်း တင်သွင်းခွင့်လည်း ပိတ်လိုက်တာ‌ကြောင့် ထိုင်း‌‌စျေးကွက် ပျောက်လာနိုင်တယ်လို့ မြန်မာထောပတ်သီးလုပ်ငန်းရှင်တချို့ဆီက သိရှိရပါတယ်။

   ထိုင်းက မြန်မာထောပတ်သီးရဲ့အကြီးဆုံးဝယ်လက်ဖြစ်လို့ တရားဝင်တင်ပို့ခွင့်ရရေးကြိုးပမ်းပေမဲ့ ထိုင်းဘက်က တုံ့ပြန်ချက်မရ ဖြစ်နေတယ်လို့ဆိုပါတယ်။

   ထိုင်းကို တရားဝင်ထောပတ်သီး ပို့ခွင့်ရဖို့ ပိုးမွှားအန္တရာယ်ဆန်းစစ်မှု(PRA)အဆင့် ပြီးမြောက်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ အဲဒီအတွက် မြန်မာက ၂၀၂၀ ခုနှစ်ကတည်းက ကြိုးပမ်းနေပေမဲ့ အခုအချိန်ထိ PRA အဆင့် မပြီးသေးတဲ့အကြောင်းပြချက်ကြောင့် တရားဝင်တင်ပို့ခွင့် မရဖြစ်နေတာလို့ ဆိုပါတယ်။

   ''PRA အတွက် ဆွေးနွေးတဲ့အချိန်မှာ သူတို့ဘက်က ထိုင်းထောပတ်သီးရာသီနဲ့ မထပ်တဲ့ကာလမှာ တင်ပို့ဖို့ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပြောပါတယ်။ ဇန်နဝါရီကနေ ဧပြီအတွင်းဆို ထိုင်းမှာထောပတ်သီး ပြတ်လပ်ချိန်မို့ သူတို့ဘက်က လိုလိုလားလားရှိတယ်ဆိုပြီး PRA လုပ်ဖို့ သဘောတူပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အခုက ပို့မရသေးတာထက် သူတို့ဘက်က PRA ကိုအကြောင်းမပြန် ဖြစ်နေတာပါ'' လို့ ထောပတ်သီးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

   ထိုင်းဟာ မြန်မာထောပတ်သီးအတွက် အဓိကဈေးကွက်ဖြစ်ပြီး နှစ်စဥ် တန်ချိန် ၁ ‌သောင်းနဲ့ ၁ သောင်းခွဲ အနည်းဆုံး ပို့နိုင်ပါတယ်။

   မြန်မာနိုင်ငံထောပတ်သီး စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်တင်ပို့ရောင်းချသူများအသင်း(MAVO)က ထိုင်းကို မြန်မာထောပတ်သီးရဲ့အဓိကဝယ်လက်အဖြစ် ဖော်ပြထားပြီး အနည်းဆုံး ထောပတ်သီးတင်ပို့မှု တန်ချိန် ၁၀,၀၀၀ ကျော် ရောက်နိုင်ဖို့ ရည်မှန်းထားခဲ့တာပါ။

   ဒါပေမဲ့ အဲဒီလိုပို့ဆောင်တာအားလုံးက နယ်စပ်လမ်းကြောင်းတွေကနေ ပို့ခဲ့တာတွေဖြစ်ပါတယ်။

   မြန်မာဘက်က ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှာ ထိုင်းဘက်ကို Technical Market Access Information (တင်သွင်းခွင့်ပြုဖို့ လိုအပ်တဲ့နည်းပညာဆိုင်ရာအချက်အလက်တွေ) ပေးပို့ခဲ့ပြီး PRA ဆက်လုပ်ဖို့ ညှိနှိုင်းခဲ့ပေမဲ့ ထိုင်းအမျိုးသားအပင်ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့(NPPO) ဘက်က တုံ့ပြန်မှု မပေးသေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။

   အခုနှစ် ၂၀၂၆ မေလမှာလည်း MAVO က ဘန်ကောက်သွားပြီး ထိုင်းစိုက်ပျိုးရေးအာဏာပိုင်တွေနဲ့ ထပ်မံညှိနှိုင်းခဲ့ပေမဲ့ ပြေလည်မှုမရှိသေးဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။

   “နယ်စပ်ကနေ ပို့ဖို့ကိုတောင် စိုက်ခင်း GAP လက်မှတ်၊ ထုတ်ပိုးရုံများ HACCP, GMP အကုန်တောင်းပါတယ်။ မဆီမဆိုင် ISO လက်မှတ်ပါ တောင်းတယ်။ Health certificate LPI၊ အစားအသောက်သယ်ယူခွင့်လက်မှတ် တောင်းတယ်။ အဲဒါလည်း ဒီဘက်က ပေးပါတယ်” လို့ ထောပတ်သီးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

   မြန်မာထောပတ်သီးတွေကို အဓိကအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်၊ မန္တလေးတိုင်း၊ ချင်းပြည်နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ကချင်နဲ့ ကယားပြည်နယ်တွေမှာ စိုက်ပျိုးကြပြီး နိုင်ငံတဝန်း ထောပတ်သီးစိုက်ဧက ၂၅,၀၀၀ ခန့် ရှိပါတယ်။

   အထူးသဖြင့် ပြည်ပတင်ပို့ဖို့ ထုတ်လုပ်တဲ့ ဟတ်စ်(Hass) နဲ့ ဘူကေးနီးယား(Buccaneer) မျိုးတွေကို ပြင်ဦးလွင်၊ ရွာငံ၊ ရပ်စောက်နဲ့ တောင်ကြီးတို့မှာ အဓိကစိုက်ပျိုးပါတယ်။

   ဒါကြောင့် ထိုင်းဈေးကွက်က တရားဝင်ပို့ဖို့ ခက်နေချိန် တရုတ်ဈေးကွက်ကို တရားဝင်ဝင်ရောက်ခွင့် GACC လည်း အချိန်မီမရခဲ့ရင် လာမယ့် ၂၀၂၆-၂၇ ရာသီမှာ ထောပတ်သီးတန်ချိန် ၁၅,၀၀၀ ဝန်းကျင်အထိ ပြည်တွင်းမှာ သောင်တင်နိုင်တယ်လို့ လုပ်ငန်းရှင်တွေက ခန့်မှန်းထားပါတယ်။

   နှစ်စဉ်တန်ချိန်ထောင်နဲ့ချီ ဝယ်ယူနေတဲ့အဓိကဈေးကွက် ထိုင်းကို တရားဝင် ဝင်ခွင့်မရသေးသလို နယ်စပ်ကလည်း ပိုတင်းကျပ်လာတာကြောင့် မြန်မာထောပတ်သီးတောင်သူတွေအတွက် ဈေးကွက်နဲ့ ဝင်ငွေထိခိုက်မှု ကြီးမားလာနိုင်တဲ့အခြေအနေဖြစ်လာနေပါတယ်။

2. လွန်ခဲ့သော ၄၅ မိနစ် က၂၀၂၈ မှာ အာကာသထဲ မြန်မာယာဉ်မှူးစေလွှတ်မယ် - ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုး (သမ္မတရုံးပြောခွင့်ရ)

   

   ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, MOI

   အသွင်ပြောင်းအစိုးရသမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ရုရှားခရီးစဉ်မှာ အာကာသနဲ့ဂြိုဟ်တုနည်းပညာ ပူးပေါင်းရေးတွေကို ဆွေးနွေးခဲ့ပြီး လာမယ့် ၂၀၂၈ ခုနှစ်မှာ မြန်မာအာကာသယာဉ်မှူး ကို အာကာသယာဉ်နဲ့ စေလွှတ်နိုင်ဖို့ လုပ်မယ်လို့ သမ္မတရုံးပြောခွင့်ရ ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုးက ပြောလာပါတယ်။

   သူ့အပြောအရ ရုရှားနဲ့နေပြည်တော် ကြားမှာ အာကာသဂြိုဟ်တုနည်းပညာနဲ့ပတ်သက်လို့ နှစ်နိုင်ငံသဘောတူညီစာချုပ် (MOU) ရေးထိုးခဲ့တာ ၄ ခုရှိပြီး အဲဒီထဲ မြန်မာအာကာသယာဉ်မှူး စေလွှတ်ရေးက အရေးကြီးဆုံးအချက်လို့ ခရီးစဉ်အပြီး မီဒီယာနဲ့တွေ့ဆုံချိန်မှာ ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုးက ပြောပါတယ်။

   ဂြိုဟ်တုအခြေပြုရှာဖွေကယ်ဆယ်ရေး Station မြန်မာမှာတည်ဆောက်ဖို့၊ GNSS Station တည်ဆောက်ဖို့၊ အာကာသကနေ ကမ္ဘာမြေအနီးမှာ အာကာသအန္တရာယ် ကျရောက်နိုင်တဲ့ အရာတွေကိုစောင့်ကြည့်ပြီး ကာကွယ်ဖို့အတွက် Station တည်ဆောက်ဖို့ဆိုတာတွေကို MOU ရေးထိုးခဲ့တာလို့ဆိုပါတယ်။

   ဒီနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတုန်းက ရုရှားအာကာသအေဂျင်စီ Roscosmos နဲ့ မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီတို့ပူးပေါင်းပြီး ရုရှားဘက်က မြန်မာအာကာသယာဉ်မှူးတွေကို ရွေးချယ်ရေးနဲ့ လေ့ကျင့်ပေးရေးမှာ ကူညီပေးထားတယ်လို့ Roscosmos က ထုတ်ပြောခဲ့ပါတယ်။

   အခုရုရှားခရီးစဉ်မှာလည်း Roscosmos ရုရှား နိုင်ငံပိုင်ကော်ပိုရေးရှင်းရဲ့ အထွေထွေညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် Mr. Dmitry V. Bakanov က ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံ အာကာသကဏ္ဍပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်တာတွေကို ဆက်မြှင့်တင်မယ်လို့ ဆွေးနွေးခဲ့ကြပါတယ်။

   အမည်မသုံးစေလိုတဲ့ မြန်မာဂြိုဟ်တု ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာပညာရှင်တစ်ဦးကတော့ ရုရှားက သူ့ရဲ့ အာကာသခရီးသွားလုပ်ငန်းကို ဆက်ထိန်းနိုင်ဖို့ မိတ်ဖက်နိုင်ငံတွေ ရှာနေချိန်မှာ မြန်မာက မိတ်ဖက်ဖြစ်လာတာလို့ ဘီဘီစီကို ပြောထားပါတယ်။

   သမ္မတရာထူးယူပြီးနောက် ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ပထမဆုံးရုရှားခရီးစဉ်မှာ စီးပွားရေး၊ ကုန်သွယ်မှု၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ အာကာသနဲ့ နည်းပညာ၊ သိပ္ပံနဲ့နည်းပညာအပါအဝင် စွမ်းအင်စတဲ့ကဏ္ဍတွေကို ဆွေးနွေးခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံသဘောတူညီစာချုပ် (G to G) အဆင့် MOU ၁၂ ခု ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း သိရပါတယ်။

   နေပြည်တော်က အာကာသနည်းပညာနဲ့ပတ်သက်လို့ ပြောနေပေမဲ့ ပြည်သူတွေရင်ဆိုင်နေရတဲ့ ကြက်ဥကစလို့ အထွေထွေကုန်ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်မှုလို စီးပွားရေးအကျပ်အတည်းကို ဖြေရှင်းပေးသင့်ကြောင်း ဝေဖန်မှုတွေလည်းရှိနေပါတယ်။

3. လွန်ခဲ့သော ၅၉ မိနစ် ကရုရှား-မြန်မာ-ဘယ်လာရုစ် လက်နက်ဆက်ဆံရေးကို ကျော်လွန်လာပြီလား

   

   ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, PPIB/ BBC

   ဦးမင်းအောင်လှိုင် သမ္မတဖြစ်ပြီးတဲ့နောက် သူ့မိတ်ဆွေတွေဖြစ်တဲ့ ရုရှားနဲ့ ဘယ်လာရုစ်ကို မပျက်မကွက် သွားလည်ခဲ့ပါတယ်။

   သူ့ရဲ့တရား၀င်မှုအတွက် ကရင်မလင်နဲ့ မင့်စ်မှာ ပူတင်၊ လူကာရှန်ကိုတို့နဲ့အတူ ဖက်လှဲတကင်းဖြစ်နေတာကို ဦးမင်းအောင်လှိုင်က နိုင်ငံတကာကို ပြချင်ခဲ့တာပါ။

   ၂၀၂၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းမှာ ဒီနှစ်နိုင်ငံက မြန်မာကို လက်နက်တင်ပို့တဲ့ထိပ်တန်းသုံးနိုင်ငံစာရင်းမှာပါနေတယ်လို့ ရုရှားနဲ့ ဘယ်လာရုစ်ကို ခရီးစဥ်ကို လိုက်ပါဖူးတဲ့ စစ်တပ်အရာရှိတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

   "လက်နက်အရောင်းအဝယ်ကတော့ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်တွေမှာ တွေ့ရမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ခရီးစဥ်တိုင်းမှာတော့ မပါမဖြစ်ပါ" လို့ သူက ပြောပါတယ်။

   စျေးအပြိုင်ရောင်းတဲ့နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်တွေအကြောင်း ဒီလင့်ခ်ကိုနှိပ်ပြီး ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်။

4. လွန်ခဲ့သော တစ်နာရီ ကသောင်ရင်းနဲ့ စစ်တောင်းမြစ် ရေဆက်တိုးနိုင်လို့ မြဝတီနဲ့ မဒေါက်မြို့တွေကို သတိပေး

   

   ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, မီးသတ်

   သောင်ရင်းမြစ်ရေက စိုးရိမ်ရေမှတ်အထက်မှာဆက်ရှိနိုင်လို့ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်၊ ကရင်ပြည်နယ်၊မြဝတီမြို့ဘက်ခြမ်းက မြစ်ကမ်းအနီးနဲ့ မြေနိမ့်ပိုင်းနေသူတွေ ရေဘေးလွတ်ရာရှောင်ရှားဖို့ မိုးဇလက ဒီကနေ့မနက်ပိုင်းမှာ သတိပေးထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

   မြဝတီမြို့နယ်မှာ သောင်ရင်းမြစ်ရေက စိုးရိမ်ရေအမှတ်အထက် ၂ လက်မခန့်ကျော်လွန်နေပြီး နောက်တစ်ရက်အတွင်း ၁ ပေခန့်မြင့်တက်မယ်လို့ မိုးလေဝသနဲ့ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ပါတယ်။

   မြဝတီမြို့က နှစ်စဥ်ရေဘေးအဆိုးဆုံးကြုံရတဲ့မြို့ဖြစ်လို့ မြို့ခံတွေကလည်းပိုသတိထားစောင့်ကြည့်နေကြတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ “မနေ့က ရေတော့ပြန်ကျသွားတယ်။

   ဒါပေမဲ့ ကယ်ဆယ်ရေးစခန်းမှာတော့ လူတွေကျန်နေတုန်းပဲ။ ကျွန်တော်တို့လည်းအခြေအနေစောင့်ကြည့်နေပါတယ်” လို့ မြဝတီမှာလူမှုကူညီရေးလုပ်နေသူ တစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

   ဒါအပြင် စစ်တောင်းမြစ်ရေကလည်း အလားတူအခြေအနေဆက်ရှိနိုင်လို့ ပဲခူး၊မဒေါက်မြို့က မြေနိမ့်ပိုင်းနေသူတွေနဲ့ ကမ်းနားနေသူတွေကို ရေလွတ်ရာရှောင်နိုင်ရေးပြောထားပါတယ်။

   မိုးဇလရဲ့ ဒီနေ့ သြဂုတ် ၂၄ ရက် မနက် ၆ နာရီခွဲအချိန် တိုင်းထွာချက်အရ စစ်တောင်းမြစ်ရေဟာ မဒေါက်မြို့ရဲ့ စိုးရိမ်ရေအမှတ်အထက် ၂ ပေ ၁၁ လက်မခန့်ကျော်လွန်နေပြီး နောက်တစ်ရက်အတွင်း ၃ လက်မခန့်မြင့်တက်လာနိုင်ကြောင်း ပြောပါတယ်။

   “အခုလည်းစိုးရိမ်ရေအမှတ်ရောက်တယ် ဆိုပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ဘက်မှာတော့ ပုံမှန်ရေအခြေအနေပါပဲ။ ဒေသခံတွေမှာက ရေဘေးသီးသန့် ရှောင်တာ မရှိပါဘူး” လို့ မဒေါက်ဒေသခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

   သြဂုတ်လအတွင်း မြစ်ရေတွေတိုးကာ စစ်ကိုင်းနဲ့ဧရာဝတီတိုင်းတို့က မြို့နယ်အများစုမှာ ရေဘေးကြုံခဲ့ရပြီး လူသေဆုံးမှုတချို့ရှိခဲ့ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ငဝန်တာကျိုးခဲ့ပြီးနောက် ဧရာဝတီတိုင်း လေးမျက်နှာ၊ ရေကြည်၊ ငါးသိုင်းချောင်းနဲ့ ကျုံပျော်တို့မှာ ရေကြီးတဲ့ဒဏ်ကို ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်။

   စစ်ကိုင်း - စစ်ဘေးအပြင် အဆိုးဆုံးရေဘေးထပ်ကြုံနေရ

   ငဝန်မြစ်ရေကာတာ ကျိုးပေါက်မှု မပြင်နိုင်သေးရင် လေးမျက်နှာရေဘေး ပိုဆိုးလာနိုင်

5. လွန်ခဲ့သော တစ်နာရီ က

   မင်္ဂလာပါ။ ဩဂုတ် ၂၄ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု စတင်ပြီဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံတဝန်းနောက်ဆုံးရ သတင်းများကို တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်မှာ အချိန်နဲ့ တပြေးညီ ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်။