«شبیه یک فلم ترسناک»؛ آمیب مغزخوار چگونه در حال گسترش به مناطق جدید جهان است؟
منبع تصویر، Bruno da Rocha-Azevedo, Herbert B. Tanowitz and Francine Marciano-Cabral / Interdisciplinary Perspectives on Infectious Diseases
- نویسنده, ایزابل شاو
- شغل, سلامت جهانی
- منتشر شده در
- زمان مطالعه: ۶ دقیقه
تنها چند روز پس از سفری خانوادگی به کاستاریکا که قرار بود خاطرهای خوش باشد، استیو اسملسکی کنار تخت پسرش در بخش مراقبتهای ویژه، در سوگ تنها فرزندش نشست.
جردن، که ۱۱ سال داشت، بر اثر عفونت مغزی ناشی از نایگلریا فاولری که بیشتر به عنوان «آمیب مغزخوار» شناخته میشود، درگذشت.
این آمیب که معمولا در آبهای گرم مانند دریاچهها، چشمههای آب گرم و استخرهای متروکه یافت میشود٬ هنگام پریدن یا شنا در آب، میتواند از راه بینی وارد بدن شود و بهسرعت به بافت مغز حمله کند.
استیو ۶۷ ساله به بیبیسی گفت: «جردن فقط یک روز، یک بار شنا کرد و حالا دیگر نیست.»
سال گذشته، هند با شناسایی بیش از ۲۰۰ مورد ابتلا به نایگلریا فاولری، بزرگترین شیوع ثبتشده این آمیب در جهان را تجربه کرد. موارد جدید ابتلا همچنان در ماههای اخیر نیز در این کشور گزارش شده است.
این شیوع نگرانیهای تازه را در میان محققان ایجاد کرده است، آنها میگویند این موجود اکنون در جاهایی دیده میشود که پیشتر بهندرت مشاهده میشد.
داکتر آناستاسیوس تسائوسیس، انگلشناس مولکولی در دانشگاه کنت بریتانیا، میگوید: «فکر میکنم در آینده موارد بیشتری از این بیماری را ببینیم. آن را در در سراسر جهان خواهیم دید.»
«ذهن آدم را از کار میاندازد»
منبع تصویر، Steve Smelski
استیو، ساکن ایالت فلوریدای امریکا، میگوید چند ساعت همراه با پسرش در یخمالکهای آبی یک چشمه آب گرم طبیعی در نزدیکی هتلشان در کاستاریکا بازی کرده بودند که ناگهان جردن دچار سردرد شد.
پس از بازگشت به امریکا، درد او شدت گرفت و شروع به استفراغ کرد. پدر و مادرش او را به شفاخانه محلی بردند٬ جایی که جردن دچار توهم شده و میگفت حشرههایی را میبیند که روی سقف حرکت میکنند.
استیو میگوید: «به ما نگاه میکرد، اما نمیدانست ما کی هستیم. فکر نمیکنم حتی خودش را هم میشناخت.»
در حالی که داکتران تلاش میکردند علت بیماری او را پیدا کنند، جردن دچار تشنج شد و به بخش مراقبتهای ویژه منتقل شد، اما کمی بعد جان باخت.
استیو میگوید: «فقط هفت روز و نیم بعد از شنا، او را از دست دادیم. پیش از آن هیچ مشکلی نداشت و کاملا سالم بود.»
جردن بر اثر مننگوانسفالیت آمیبی اولیه (PAM)، عفونت مغزی ناشی از آمیب نایگلریا فاولری، جان خود را از دست داد.
مانند بسیاری از مبتلایان به این بیماری، داکتران در ابتدا تصور کردند او به مننژیت مبتلا شده است، زیرا علائم این دو بیماری در مراحل اولیه بسیار شبیه به هم است.
اما زمانی که داکتران علت اصلی را تشخیص دادند، خیلی دیر شده بود. عفونت باعث تورم شدید مغز او شده و آسیب جبرانناپذیری به جا گذاشته بود.
استیو میگوید: «این بیماری ذهن و افکارت را از تو میگیرد. هویتت را از تو میگیرد.»
منبع تصویر، Steve Smeski
چرا این آمیب اکنون در مناطق جدید دیده میشود؟
بر اساس یک مطالعه که در سال ۲۰۲۵ در مجله عفونت و سلامت عمومی منتشر شد، بین سالهای ۱۹۶۲ تا ۲۰۲۳ در مجموع ۴۸۸ مورد ابتلا به آمیب نایگلریا فاولری در جهان گزارش شده است که بیشتر این موارد در ایالتهای جنوبی امریکا، پاکستان و استرالیا بودهاند. حدود ۹۷ درصد مبتلایان جان خود را از دست دادهاند.
اما در دو دهه گذشته، شمار بیشتری از این موارد در کشورهای نیمکره شمالی، از جمله ایتالیا و بلژیک شناسایی شده است.
در ۱۵ سال اخیر نیز موارد جدیدی در ایالتهای شمالی امریکا، از جمله مینهسوتا گزارش شده و اسلواکی نیز سال گذشته نخستین مورد ابتلا به این آمیب را ثبت کرد.
موارد ابتلا دیگر تنها به دریاچهها و رودخانهها، که زیستگاه شناختهشده این آمیب هستند، محدود نبوده است.
در تایوان، مردی در سال ۲۰۲۳ پس از قرار گرفتن در معرض این آمیب در یک مرکز سرپوشیده موجسواری جان باخت. همان سال در امریکا نیز یک کودک نوپا پس از تماس با آب آلوده در یک محوطه بازی آبی جان خود را از دست داد.
محققان میگویند با گرمتر شدن دریاچهها و برکهها در نتیجه تغییرات اقلیمی، این آمیب در حال گسترش به مناطقی است که پیشتر برای رشد و بقای آن بیش از حد سرد بودند.
داکتر تسائوسیس میگوید: «هرچه آب گرمتر شود، این آمیب فعالتر خواهد شد و در نتیجه احتمال ابتلای افرادی که برای تفریح وارد آب میشوند نیز افزایش مییابد.»
او تأکید میکند که دلیلی برای وحشت وجود ندارد، اما مردم باید نسبت به افزایش این خطر هوشیار باشند.
به گفته او، پیشرفت روشهای تشخیص نیز ممکن است یکی از دلایل افزایش موارد ثبتشده باشد.
او میگوید: «فرضیه من این است که شاید تعداد موارد ابتلا همیشه بالا بوده، اما حالا به دلیل پیشرفت آزمایشها و روشهای تشخیص، تازه متوجه گستردگی آن شدهایم.»
چرا کودکان بیشتر در معرض خطر هستند؟
به گفته کارشناسان، کودکان بیش از بزرگسالان به آمیب نایگلریا فاولری مبتلا میشوند.
پروفیسور ایان رایت، متخصص علوم آب در دانشگاه وسترن سیدنی میگوید: «میانگین سنی مبتلایان حدود ۱۲ سال است، چون کودکان عاشق آببازی در آبهای گرم هستند. واقعا دردناک است.»
برخی دانشمندان همچنین معتقدند آمیب در کودکان آسانتر میتواند از مسیر بین بینی و مغز عبور کند.
پروفیسور رایت میگوید: «این بیماری شبیه یک کابوس، یک فلم ترسناک یا رمانی از استیون کینگ است. احتمال ابتلا بسیار کم است، اما اگر مبتلا شوید، احتمال مرگ بسیار بالاست.»
اگر بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود، داکتران با ترکیبی از دواها و اقداماتی برای کاهش تورم مغز بیمار را درمان میکنند، اما با این حال، نجات بیماران همچنان بسیار نادر است.
با این حال، تازهترین شیوع این بیماری در ایالت کرالا در جنوب هند، که یکی از مقاصد محبوب گردشگری است، تصور رایج درباره مرگبار بودن این بیماری را به چالش کشیده است.
بر اساس تحقیقی که در نشریه ارتباطات طبی منتشر شده، بیش از نیمی از حدود ۲۰۰ بیماری که نتیجه درمانشان مشخص بوده، زنده ماندهاند. رقمی بسیار بالاتر از نرخ تاریخی بقای حدود سه درصد.
این یافتهها نشان میدهد عفونت ناشی از «آمیب مغزخوار» شاید به اندازهای که پیشتر تصور میشد، درمانناپذیر نباشد.
به گفته تیم بینالمللی محققان، تشخیص زودهنگام، آگاهی بیشتر داکتران و استفاده از روشهای درمانی منسجمتر احتمالا در بهبود نتایج درمان نقش مهمی داشته است.
چگونه ایمن بمانیم؟
علاوه بر آببازی، آمیب نایگلریا فاولری میتواند هنگام استفاده از دستگاه شستوشوی بینی نیز وارد بدن شود - بوتلهایی با لوله باریک که معمولا برای کاهش علایم سرماخوردگی، عفونت سینوسها یا آلرژی استفاده میشوند.
سال گذشته، زنی ۷۱ ساله در ایالت تگزاس امریکا، کمتر از دو هفته پس از استفاده از دستگاه شستوشوی بینی که آن را با آب لولهکشی داخل یک خانه سیار پر کرده بود، جان باخت.
شستوشوی بینی همچنین بخشی از برخی آیینهای مذهبی، از جمله در اسلام و نیز برخی روشهای درمانی سنتی مانند آیورودا، نظام طب سنتی هند به شمار میرود.
منبع تصویر، Getty Images
کارشناسان میگویند با رعایت چند نکته ساده میتوان همین خطر بسیار اندک را نیز کاهش داد.
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها در امریکا توصیه میکند برای شستوشوی بینی از آب استریل، آب مقطر یا آب جوشانده سرد استفاده شود٬ زیرا آب لولهکشی آلوده با عفونتهای نادر مرتبط بوده است.
این مرکز همچنین توصیه میکند که هنگام شنا در آب شیرین و گرم، از ورود آب به داخل بینی جلوگیری کنید. برای مثال با گرفتن بینی یا استفاده از گیره بینی هنگام شیرجه زدن یا پریدن در آب.
پروفیسور ایان رایت نیز میگوید: «اگر تردید دارید، سرتان را زیر آب نبرید.»
