«بی‌سر و صدا» به سوی پایان جنگ؛ ترامپ دیگر به دنبال توافق هسته‌ای با ایران نیست؟

رسانه‌های آمریکایی گزارش می‌دهند که دولت دونالد ترامپ در حال بازنگری اهداف خود در جنگ با ایران است؛ به‌طوری که بازگشایی تنگه هرمز اکنون ممکن است بر دستیابی به یک توافق جامع هسته‌ای اولویت یافته باشد.

هم‌زمان مقام‌های جمهوری اسلامی با این برداشت که واشنگتن بیش از پیش به دنبال راهی برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز است، شروط خود را سخت‌تر کرده‌اند.

سی‌ان‌ان با اشاره به یادداشت محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، درباره شروط باز کردن تنگه هرمز، می‌نویسد، ایران احتمالا تصور می‌کند در این مرحله از جنگ دست بالاتری در چانه‌زنی دارد.

شروط دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران برای بازگشایی تنگه هرمز شامل پایان دائمی جنگ با ایران و متحدان جمهوری اسلامی در منطقه، لغو محاصره دریایی و تحریم‌ها و آزادسازی بی‌قیدوشرط دارایی‌های مسدودشده ایران می‌شود.

آیا ترامپ دیگر به دنبال توافق هسته‌ای با ایران نیست؟

وال‌استریت ژورنال به نقل از مقام‌های آمریکایی می‌نویسد دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، آماده است جنگ با ایران را بدون دستیابی به یک توافق جامع هسته‌ای با این کشور پایان دهد؛ به شرط آن‌که تهران بازگشایی کامل تنگه هرمز را تضمین کند.

به گزارش این روزنامه، اولویت‌های کاخ سفید طی هفته‌های اخیر تغییر کرده و اگر تاکنون دستیابی به یک توافق همه‌جانبه‌ هسته‌ای یکی از اهداف اصلی واشنگتن بود، حالا از سرگیری تردد در تنگه هرمز به مهم‌ترین اولویت تبدیل شده است.

مقام‌های آمریکایی به وال‌استریت ژورنال گفته‌اند که دولت ترامپ به این نتیجه رسیده که با اشراف اطلاعاتی آمریکا و تهدید همیشگی حمله نظامی جدید، ایران در عمل برنامه هسته‌ای خود را بازسازی نخواهد کرد، و در نتیجه برای پایان دادن به جنگ به یک توافق هسته‌ای نیاز نیست.

برآورد کاخ سفید این است که مسئله تنگه هرمز اولویت دارد چون فشار اقتصادی داخل آمریکا و افزایش قیمت بنزین، در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره، می‌تواند سرنوشت سیاسی دولت را تغییر دهد.

اما به گفته این مقام‌های آمریکایی، یک مانع مهم همچنان بر سر راه اعلام پایان جنگ باقی است: ایران لغو تحریم‌ها و پرداخت غرامت جنگی را مطالبه می‌کند؛ خواسته‌هایی که کاخ سفید حاضر به پذیرش آنها نیست.

با طولانی شدن جنگ، در داخل آمریکا نیز صداهایی بلندتر شده که می‌گویند این درگیری باید هرچه زودتر پایان یابد؛ حتی اگر نتیجه آن توافقی باشد که مطلوب واشنگتن نیست.

کریس مورفی، سناتور دموکرات ایالت کنتیکت، عضو کمیته روابط خارجی سنای آمریکا و از منتقدان سیاست دولت دونالد ترامپ در قبال ایران، می‌گوید آقای ترامپ «این جنگ را باخته» و نتیجه آن، به گفته او، تضعیف آمریکا و تقویت موقعیت ایران بوده است.

آقای مورفی روز یک‌شنبه در گفت‌و‌‌گو با برنامه Meet the Press شبکه ان‌بی‌سی تاکید کرد که هر روز که تنگه هرمز بسته می‌ماند، هزینه بازگشایی آن برای واشنگتن بیشتر می‌شود. او گفت توافق احتمالی با ایران می‌تواند سالانه تا ۱۰۰ میلیارد دلار منفعت برای حکومت این کشور داشته باشد اما به زعم او یک «توافق بد» برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز بهتر از تداوم شرایط فعلی‌ است.

تغییر لحن ترامپ در یک هفته؛ از تهدید به تشدید جنگ تا «آرام‌تر پیش رفتن»

همزمان با گزارش‌ها از توصیه ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، مبنی بر لزوم یافتن راه خروج از جنگ ایران، دونالد ترامپ در گفت‌وگویی کوتاه با پایگاه خبری آکسیوس گفت که دولت او در قبال ایران فعلا «آرام‌تر پیش می‌رود» و با این کشور در‌ حال مذاکره - هرچند محدود- است.

این درحالی‌ است که تنها یک هفته پیش آقای ترامپ تهدید به از سرگیری عملیات نظامی گسترده علیه ایران کرده بود، اما در نهایت متقاعد شد که فعلا از این کار صرف‌نظر کند.

به نوشته اکسیوس، استدلال دولت آمریکا این است که ادامه جنگ حتی می‌تواند به حکومت ایران کمک کند که برای حل نکردن معضلات اقتصادی ایران بهانه‌ای داشته باشد. اما در دوره آرامش نسبی، حکومت ایران ناچار است با پیامدهای اقتصادی جنگ روبه‌رو شود.

با این حال طرح خواسته‌های حداکثری از سوی ایران، نشان می‌دهد که دست‌کم بخشی از حاکمیت ایران تصور می‌کند اکنون در موقعیت مناسبی برای چانه‌زنی قرار گرفته است.

شبکه خبری سی‌ان‌ان در مطلبی می‌نویسد رفتار ترامپ نیز در ایجاد این تصور نقش داشته؛ رئیس‌جمهوری که چند بار تهدید به حملات گسترده‌تر کرده اما در نهایت از اجرای آنها خودداری کرده است.

در عین حال، این راهبرد برای ایران نیز بدون ریسک نیست.

جیمز استاوریدیس، فرمانده پیشین نیروهای متحد ناتو، گفته است شروط جدید تهران گزینه‌های دولت ترامپ را محدودتر می‌کند و معتقد است ایران ممکن است بیش از حد روی قدرت چانه‌زنی خود حساب کرده باشد.

سی‌ان‌ان وضعیت کنونی را نوعی بن‌بست توصیف می‌کند.

تنگه هرمز؛ کارتی که ایران از دست نخواهد داد

نیویورک تایمز در مقاله‌ای استدلال می‌کند که تنگه هرمز اکنون مهم‌ترین اهرم ایران برای واداشتن دولت ترامپ به اجرای تعهداتی است که پیش‌تر در تفاهم‌نامه ۱۷ ژوئن پذیرفته بود.

این روزنامه می‌نویسد، بخش بزرگی از شروط تازه ایران، از لغو تحریم‌های نفتی و پتروشیمی و آزادسازی دارایی‌های مسدود شده تا لغو محاصره دریایی و عقب بردن نیروهای آمریکایی از اطراف ایران، در همان تفاهم‌نامه مطرح شده بود. اما تهران ظاهرا نمی‌خواهد ابتدا تنگه را کاملا باز کند و بعد منتظر بماند تا واشنگتن به وعده‌هایش عمل کند.

علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بین‌المللی بحران به نیویورک تایمز گفته است که مذاکرات ایران و عمان درباره چگونگی تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز پس از بازگشایی آن، عملا به پایان رسیده است. با این حال، به گفته او، ایران می‌خواهد بازگشایی تنگه را به احیای تفاهم‌نامه قبلی گره بزند.او همچنین می‌گوید هرگونه مذاکره درباره آینده برنامه هسته‌ای ایران - موضوعی که دونالد ترامپ آن را یکی از دلایل اصلی آغاز جنگ عنوان کرده بود-به احیای همین تفاهم‌نامه بستگی دارد.

این روزنامه می‌نویسد ادامه تنش در تنگه هرمز علاوه بر فشار بر آمریکا، کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس را نیز تحت فشار گذاشته است؛ موضوعی که آن‌ها را به تلاش برای رسیدن واشنگتن و تهران به توافق ترغیب می‌کند.

جنگ ایران و شکاف‌ بین آمریکا و متحدانش در خلیج فارس

جنگ ایران اختلاف‌ نظر دو متحد قدیمی یعنی اسراییل و امریکا را بیش از پیش آشکار کرده است. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسراییل، روز یکشنبه طرح ۱۵ ماده‌ای مورد حمایت آمریکا برای خلع سلاح حماس را رد کرد.

اختلاف اصلی درباره ترتیب اجرای این طرح است. حماس می‌گوید اسرائیل باید ابتدا عملیات نظامی خود را متوقف کرده و از غزه خارج شود، در حالی که دولت اسرائیل می‌گوید هیچ عقب‌نشینی‌ پیش از خلع سلاح کامل حماس صورت نخواهد گرفت.

اسرائیل تنها متحد آمریکا نیست که جنگ ایران اختلاف‌هایش با واشنگتن را عیان کرده است.

فرید زکریا، مجری و تحلیلگر سی‌ان‌ان، در برنامه این هفته خود به شکاف‌های عمیق‌تری پرداخت که جنگ در روابط آمریکا با شرکا و متحدان سنتی‌اش در خلیج فارس آشکار کرده است.

زکریا با اشاره به توافق دفاعی تازه عربستان سعودی با ترکیه و پاکستان می‌گوید کشورهای خلیج فارس که دهه‌ها برای امنیت خود به آمریکا تکیه داشتند، اکنون در پی جنگ با ایران و افزایش تردیدها درباره میزان تعهد واشنگتن، به دنبال گزینه‌های دیگری برای تضمین امنیت خود هستند.

دنی سیترینوویچ، تحلیلگر مسائل ایران و از مقام‌های پیشین اطلاعات نظامی اسرائیل، در این گفت‌وگو گفت جنگ بار دیگر نشان داده که کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در قبال ایران موضع واحدی ندارند. به گفته او، عمان و قطر و تا اندازه‌ای عربستان به این نتیجه رسیده‌اند که نمی‌توان ایران را صرفا با فشار وادار به عقب‌نشینی کرد و برای آنها بازگشت ثبات به منطقه حتی از شکست ایران اهمیت بیشتری دارد. در مقابل، امارات و بحرین همچنان به سیاست اعمال فشار بیشتر بر تهران نزدیک‌ترند.

طارق مسعود، استاد دانشگاه هاروارد، نیز گفت تغییر رویکرد عربستان را باید تا حد زیادی نتیجه نحوه اداره جنگ از سوی آمریکا دانست. به ارزیابی او، اگر واشنگتن تصمیم می‌گرفت با تمام توان وارد جنگ شود و برای شکست کامل ایران اقدام کند، احتمالا عربستان نیز با آن همراه می‌شد. اما وقتی روشن شد آمریکا قصد چنین مداخله‌ای را ندارد، ریاض به سوی کاهش تنش و ادامه سیاست نزدیکی با تهران حرکت کرد.

این تغییر محاسبات می‌تواند بر رابطه عربستان و اسرائیل هم اثر بگذارد. در این برنامه گفته شد که نزدیکی بیشتر ریاض به ترکیه، در شرایطی که در اسرائیل نگاه به آنکارا هرچه بیشتر به عنوان یک رقیب منطقه‌ای شکل گرفته، چشم‌انداز عادی‌سازی روابط عربستان و اسرائیل را پیچیده‌تر کرده است.

در مجموع، بخش قابل توجهی از رسانه‌ها و تحلیلگران آمریکایی بر این باورند که اولویت فوری دولت ترامپ از مهار برنامه هسته‌ای ایران به حل بحران تنگه هرمز تغییر کرده است. با این حال، فاصله میان خواسته‌های تهران و واشنگتن همچنان زیاد است و همین امر چشم‌انداز پایان سریع جنگ را نامشخص نگه می‌دارد.