یایویی کوساما، هنرمند ژاپنی مشهور به خال‌های رنگی، در ۹۷ سالگی درگذشت

یایویی کوساما، هنرمند پیشرو ژاپنی که با مجسمه‌ها و چیدمان‌های رنگارنگ پوشیده از خال‌های رنگی به شهرت رسید، در ۹۷ سالگی درگذشت.

کوساما که دهه‌ها به خواست خود در یک بیمارستان روان‌پزشکی زندگی می‌کرد، با کلاه‌گیس قرمز روشن و آثار عظیم و نامتعارفش شناخته می‌شد.

نمایشگاه‌های او در سراسر جهان با استقبال گسترده روبه‌رو می‌شد و آثار رنگارنگش با قیمت‌هایی فروخته می‌شد که از بالاترین رقم‌های ثبت‌شده برای آثار هنرمندان زن بود.

در بیانیه شرکت او آمده است: «کوساما در سراسر زندگی خارق‌العاده خود که کاملا وقف آفرینش هنری شده بود، فعالیتی بین‌المللی و تحسین‌شده را به عنوان هنرمندی پیشگام در هنر آوانگارد دنبال کرد، فعالیتی که هنرهای تجسمی، اجرا، داستان‌نویسی و شعر را در بر می‌گرفت.»

در این بیانیه آمده است که کوساما ۱۴ اوت در بیمارستانی در توکیو درگذشت.

در ادامه بیانیه آمده است: «او تا روزهای پایانی زندگی به نقاشی ادامه داد، هرگز قلم‌مو را زمین نگذاشت و به جست‌وجوی عشق جاودان و روح ابدی ادامه داد.»

«ما آرزوهای کوساما را پی خواهیم گرفت و از طریق هنر، همچنان امید و قدرت آینده را برای مردم سراسر جهان به ارمغان خواهیم آورد.»

کوساما در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ زندگی خود، پس از آنکه تا حد زیادی برای سال‌های متمادی نادیده گرفته شده بود، به یکی از شناخته‌شده‌ترین هنرمندان جهان و نمادی فرهنگی در سطح جهانی تبدیل شد.

فضای هنری نیویورک در دهه ۱۹۶۰ عمدتا در اختیار مردان بود و آثار کوساما چندان مورد توجه قرار نگرفت. با این حال، نمایشگاه‌های جنجالی او با مجسمه‌هایی به شکل آلت تناسلی مردانه، از جمله کاناپه‌ای پوشیده از فرم‌های پارچه‌ای مشابه، و همچنین اجراهایی که در آنها برهنگی دیده می‌شد، توجه زیادی جلب کرد.

در سال ۱۹۶۵، اثر او با عنوان «اتاق‌های آینه بی‌نهایت»، که در آن آینه‌ها و نورها فضاهایی ظاهرا بی‌پایان ایجاد می‌کنند، میلیون‌ها بازدیدکننده را جذب کرد. بعدها، آثار خال‌دار و کدوحلوایی او بسیار پرطرفدار شدند.

با این حال، وقتی هنرمندان مرد هم‌دوره او، از جمله اندی وارهول، کلاس اولدنبرگ و لوکاس ساماراس، ایده‌های او را کپی کردند یا از آنها «الهام گرفتند» و آثارشان در گالری‌های معتبرتری به نمایش درآمد، کوساما به‌شدت ناراحت شد.

او پس از سال‌ها که شاهد به رسمیت شناخته شدن هنرمندان مرد برای آثاری مشابه کار خودش بود، سرخورده و پریشان به ژاپن بازگشت.

او برای درمان بیماری‌های روانی وارد یک مرکز روان‌پزشکی شد و تا پایان عمر در همانجا زندگی و کار کرد.

به شکلی شگفت‌انگیز، او بیمارستانی پیدا کرد که پزشکانش به هنردرمانی علاقه‌مند بودند و با خواست خود در آن بستری شد. چنین محیط امنی به او اجازه داد تمام تمرکزش را بر خلق هنر بگذارد.

در دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰، آثار او مجموعه‌هایی با حال‌وهوایی به‌طور نامعمول تیره را شامل می‌شد، کلاژهایی که در آنها تصاویر چرخه‌های حیات در طبیعت جایگاهی برجسته داشتند.

کوساما بعدها نخستین هنرمند ژاپنی شد که به‌صورت انفرادی در دوسالانه ونیز ۱۹۹۳ نماینده ژاپن بود. او ۲۷ سال پیش از آن، بدون دعوت در این رویداد حاضر شده و هزار و ۵۰۰ گوی آینه‌ای را روی زمین چید.

موفقیت چشمگیر آن نمایشگاه باعث شد نگاه‌ها به او، هم در ژاپن و هم در خارج از کشور، به‌شدت تغییر کند.

در سال ۲۰۰۱، جایزه آساهی به او اهدا شد. جایزه‌ای که از دستاوردهای برجسته فرهنگی، دانشگاهی و هنری در ژاپن تقدیر می‌کند.

یکی از نقاشی‌های او در سال ۲۰۲۲ در حراجی حدود ۱۰/۵ میلیون دلار، فروخته شد و آثار او را در زمره گران‌قیمت‌ترین آثار جهان از یک هنرمند زن قرار داد.

پس از آن، آثارش در موزه‌های مهم به نمایش درآمد و او با برندهای لوکس، از جمله لویی ویتون، همکاری کرد.

کوساما در کودکی دچار توهم‌هایی از اخگرها و نورهای چشمک‌زن می‌شد و بعدها از هنر خود به عنوان راهی برای کمک به دیگران در درک شیوه دیدن جهان از نگاه خودش استفاده کرد.

او در زندگی‌نامه‌‌اش نوشته است: «یک روز، پس از دیدن رومیزی‌ای با طرح گل‌های قرمز روی یک میز، همان طرح گل قرمز را روی تمام سقف، پنجره‌ها و ستون‌ها دیدم. این طرح سراسر اتاق را پر کرد و بدنم را پوشاند.»

کوساما در سال ۱۹۲۹ در ماتسوموتو، شهری استانی و روستایی در منطقه مرکزی ناگانو در ژاپن، به دنیا آمد.

والدین او از تصمیم اولیه‌اش برای تحصیل نقاشی در کیوتو حمایت نکردند.

بعدها به او گفته شد که فعالیت هنری‌ برای خانواده محافظه‌کارش باعث شرمساری فراوان شده است. بخش‌هایی از رسانه‌های آمریکا نیز از چیزی که آن را میل پایان‌ناپذیر او به جلب توجه می‌دانستند انتقاد می‌کردند، چه در پیام‌های او برای ترویج صلح و چه در انتقادش از نهادهای هنری.

در سال‌های پایانی زندگی کوساما، نگاه جهان و همچنین ژاپن، زادگاه او، به‌شکلی اساسی نسبت به او تغییر کرد.

رسانه‌های اجتماعی در سال‌های اخیر به افزایش شدید توجه به او دامن زدند و شکل‌های گل‌مانند پررنگ و گوی‌های براق فولادی در موزه او به پس‌زمینه‌ای پرطرفدار برای سلفی و عکس گرفتن تبدیل شدند.

در میان نقش‌مایه‌های متعدد آثار او، کدوحلوایی به نمادی شاخص تبدیل شده است. برای او، این گیاه نماد آرامش و نوستالژی بود.

او یک بار در مصاحبه‌ای گفت: «کدوحلوایی‌ها با من حرف می‌زنند. آنها حسی از ثبات را در خود دارند و به من آرامش خاطر می‌دهند.»

در زادگاهش نائوشیما، بازدیدکنندگانی که با کشتی از راه می‌رسند با مجسمه فضای باز «کدوحلوایی قرمز» او روبه‌رو می‌شوند که با خال‌های درشت سیاه پوشیده شده است.