پیمان مکه؛ اولین نشست مشترک ترکیه، پاکستان و عربستان در استانبول برگزار شد

مقام‌های ارشد ترکیه و پاکستان و عربستان سعودی دوشنبه، ۳۱ اوت (۹ شهریور)، در استانبول برای نخستین نشست کمیته مشترک مرتبط با پیمان مکه گرد هم آمده‌اند. وزیران امور خارجه و دفاع این سه کشور به همراه مقامات ارشد نظامی پیش از آغاز نشست در کاخ چراغان استانبول با هم عکس یادگاری گرفتند.

این نشست برای اجرای توافق دفاعی مشترکی است که سه کشور در ۷ اوت (۱۶ مرداد) در مکه امضا کرده‌اند که به پیمان مکه معروف شده است.

هدف این توافق، بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه است و تصریح می‌کند که حمله مسلحانه به هر یک، حمله به هر سه کشور تلقی خواهد شد که به بند پنجم پیمان ناتو درباره «دفاع جمعی» شباهت دارد.

به گفته یک منبع در وزارت امور خارجه ترکیه، «مسائل امنیتی بین‌المللی در دستور کار قرار می‌گیرد» و انتظار می‌رود مذاکرات بر تقویت توانمندی‌های دفاعی، افزایش قابلیت همکاری و هماهنگی میان نیروهای مسلح سه کشور، و تعمیق همکاری در صنعت دفاعی از جمله تولید و توسعه مشترک متمرکز باشد.

پاکستان و ترکیه توافق کرده‌اند که همکاری‌های دفاعی دوجانبه به‌ویژه در سطح منطقه را بیش از پیش تقویت کنند.

وزارت امور خارجه پاکستان در پستی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که اسحاق دار، معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه، خواجه محمد آصف، وزیر دفاع، و فیلدمارشال عاصم منیر، فرمانده کل نیروهای نظامی، در این نشست حضور می‌یابند.

خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان، روز دوشنبه در استانبول با یاشار گولر، وزیر دفاع ملی ترکیه، دیدار کرد. این دیدار پیش از نخستین جلسه «کمیته راهبردی سیاسی و دفاعی» برگزار شد؛ کمیته‌ای که ذیل «پیمان دفاعی مشترک مکه» میان پاکستان و عربستان سعودی و ترکیه تشکیل شده است. ژنرال سلجوق بایراکتاراوغلو، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ترکیه، نیز در این نشست حضور داشت.

ترکیه دارای دومین نیروی نظامی بزرگ در ناتو است، پاکستان مجهز به سلاح هسته‌ای است، و عربستان سعودی بزرگ‌ترین صادرکننده نفت و مهمترین مکان مسلمانان، کعبه، در آنجا قرار دارد.

چند کشور دیگر هم به‌عنوان گزینه‌های احتمالی برای پیوستن به این پیمان مطرح شده‌اند، از جمله مصر.

نام ایران هم مطرح شده است اما به گفته سخنگوی وزارت خارجه درخواست رسمی برای پیوستن به تهران داده نشده است.

برخی تحلیلگران این توافق را «ائتلاف سنی» و حتی «ناتوی اسلامی» توصیف کرده‌اند. برخی هم آن را پیامی به کشورهایی مانند ایران و اسرائیل می‌دانند. برخی دیگر معتقدند این پیمان بازتاب تلاش این سه کشور برای کاهش وابستگی امنیتی به ایالات متحده است.

متن کامل توافق منتشر نشده و گمانه‌زنی‌های بسیاری درباره آن شکل گرفته است. منتقدان می‌گویند منافع ملی این سه کشور که هیچ مرز زمینی مشترکی ندارند، الزاما با یکدیگر همسو نیست. برخی کارشناسان نیز معتقدند منتشر نشدن متن درباره قدرت بازدارندگی این توافق پرسش‌های جدی ایجاد می‌کند.

مقام‌های ترکیه می‌گویند روند شکل‌گیری این توافق پیش از بحران‌های اخیر منطقه آغاز شده و مذاکرات آن از دسامبر ۲۰۲۴ در جریان بوده است.

اسحاق دار، معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه پاکستان، نیز تأکید کرده که این پیمان علیه هیچ کشوری تنظیم نشده است.

وزارت خارجه ایران هم گفته است که «هیچ دلیلی برای نگرانی از اینکه این پیمان علیه ایران باشد وجود ندارد» و این توافق نشان می‌دهد سه کشور به این نتیجه رسیده‌اند که نمی‌توانند صرفا به تضمین امنیتی آمریکا تکیه کنند.