กัมพูชาเผยได้แจ้งไทย-ยูเอ็นเพื่อเริ่มกระบวนการประนอมภาคบังคับ กรณีพื้นที่ OCA ในทะเลแล้ว

ทางการกัมพูชาเปิดเผยเมื่อวันที่ 2 มิ.ย. ว่าได้เริ่มกระบวนการประนอมภาคบังคับ (Compulsory Conciliation) อย่างเป็นทางการ เพื่อเดินหน้ายุติข้อพิพาทกับไทยในกรณีพื้นที่อ้างสิทธิ์ไหล่ทวีปทับซ้อนในอ่าวไทยแล้ว

นอกจากทางการกัมพูชาจะมีจดหมายข่าวที่ทางการกัมพูชาแจ้งให้สื่อมวลชนทราบ ในเฟซบุ๊กของสมเด็จฮุน มาเนต นายกรัฐมนตรีของกัมพูชายังออกแถลงการณ์ ระบุว่า ฝ่ายกัมพูชาได้ส่งหนังสือแจ้งอย่างเป็นทางการไปยังประเทศไทยและเลขาธิการสหประชาชาติ เพื่อเริ่มต้นกระบวนการประนอมภาคบังคับตามอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล ค.ศ. 1982 (United Nations Convention on the Law of the Sea - UNCLOS) แล้ว

"เราได้ดำเนินการขั้นตอนนี้เพื่อปกป้องอธิปไตยและสิทธิทางทะเลของกัมพูชาตามหลักการของกฎหมายระหว่างประเทศ" สมเด็จฮุน มาเนต กล่าว

ในแถลงการณ์ดังกล่าวยังระบุถึงกรณีก่อนหน้านี้ที่เคยมีการใช้กระบวนการนี้เพื่อยุติข้อพิพาทเรื่องเขตแดนทางทะเลระหว่างติมอร์-เลสเตกับออสเตรเลียจนสามารถบรรลุข้อยุติได้ในปี 2018

"ด้วยการริเริ่มกระบวนการประนอมภาคบังคับครั้งที่ 2 ในประวัติศาสตร์ของอนุสัญญากฎหมายแห่งสหประชาชาติ กัมพูชาหวังที่จะแสดงให้เห็นถึงคุณค่าของกฎหมายระหว่างประเทศและการระงับข้อพิพาทอย่างสันติอีกครั้ง" สมเด็จฮุน มาเนต ระบุ

นายปรัก โสภณ รองนายกรัฐมนตรีและรมว.ต่างประเทศและความร่วมมือระหว่างประเทศของกัมพูชาระบุว่า กัมพูชาได้แต่งตั้งผู้ประนอมฝ่ายตนขึ้นมา 2 คนด้วยกัน ได้แก่ นายปีเตอร์ ทักเซอ-เยนเซน เอกอัครราชทูตเดนมาร์ก ซึ่งเคยเป็นประธานคณะกรรมาธิการการประนอมระหว่างติมอร์-เลสเตกับออสเตรเลีย

อีกคนหนึ่ง คือ ศ.ฌ็อง-มาร์ก ตูเวอแน็ง นักกฎหมายและนักวิชาการด้านกฎหมายระหว่างประเทศ ซึ่งเป็นเลขาธิการสถาบันกฎหมายระหว่างประเทศแห่งกรุงเฮก

สำหรับกระบวนการประนอมภาคบังคับนั้นเป็นกลไกระงับข้อพิพาทรูปแบบหนึ่งตามกฎหมาย UNCLOS ซึ่งฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งสามารถเริ่มกระบวนการได้แม้อีกฝ่ายไม่ยินยอม

ในกระบวนการดังกล่าวจะมีการตั้งคณะผู้ประนอมขึ้นมา 5 คน จากฝ่ายไทย 2 คน ฝ่ายกัมพูชา 2 คน เพื่อไปร่วมเลือกประธานคณะผู้ประนอมอีก 1 คน รวมกันเป็น 5 คน

หน้าที่ของคณะชุดนี้ คือ รับฟังข้อโต้แย้งของทั้งสองฝ่าย รวมถึงพิจารณาหลักฐานต่าง ๆ เพื่อเสนอแนวทางยุติข้อพิพาทที่มีต่อกัน

ในจดหมายข่าวของทางการกัมพูชาระบุว่าไทยมีเวลา 21 วัน เพื่อแต่งตั้งผู้ประนอมฝ่ายตน

กัมพูชาและไทยมีข้อพิพาทเรื่องพื้นที่อ้างสิทธิ์ไหล่ทวีปทับซ้อนกันมานานกว่า 25 ปี ซึ่งเรียกกันในอีกชื่อหนึ่งว่าพื้นที่ทับซ้อนหรือ "โอซีเอ" (Overlapping Claim Area - OCA)

ประเมินว่ามีก๊าซธรรมชาติประมาณ 11-12 ล้านล้านลูกบาศก์ฟุตและปิโตรเลียมราว 700 ล้านบาร์เรล มูลค่าประมาณ 3 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 9.6 ล้านล้านบาท) อยู่ใต้พื้นที่อ้างสิทธิ์ทับซ้อนดังกล่าว โดยฝ่ายกัมพูชาอ้างว่าการสำรวจทรัพยากรเหล่านี้จะช่วยบรรเทาวิกฤตพลังงานระดับภูมิภาคที่ได้รับผลกระทบจากความขัดแย้งระดับโลกอยู่ในขณะนี้

การมุ่งสู่กระบวนการภายใต้กฎหมาย UNCLOS เกิดขึ้นภายหลังจากคณะรัฐมนตรี (ครม.) ของไทยเห็นชอบยกเลิกบันทึกความเข้าใจระหว่างรัฐบาลแห่งราชอาณาจักรไทยกับรัฐบาลแห่งราชอาณาจักรกัมพูชาว่าด้วยพื้นที่ที่ไทยและกัมพูชาอ้างสิทธิในไหล่ทวีปทับซ้อนกัน หรือเอ็มโอยู 44 (MOU 44) เมื่อวันที่ 5 พ.ค. ซึ่งทางกัมพูชาเรียกในอีกชื่อหนึ่งว่าเอ็มโอยู 2001 (MOU 2001)

การตัดสินใจบันทึกทำความเข้าใจฯ ซึ่งใช้มากกว่า 20 ปี เกิดขึ้นหลังสภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) มีมติเห็นชอบให้ยกเลิก โดยทาง น.ส.รัชดา ธนาดิเรก โฆษกสำนักนายกรัฐมนตรีชี้แจง 3 เหตุผลว่าตลอดกว่า 20 ปีที่ผ่านมา มีการเจรจาเพียง 5 ครั้ง แต่ไม่สามารถบรรลุวัตถุประสงค์ตาม MOU 44 ได้เลย นอกจาก MOU 44 "จะไม่สร้างประโยชน์" แล้ว ยังทำให้เกิดข้อพิพาทและความหวาดระแวงระหว่างสองประเทศ จึงจำเป็นต้องวางกรอบการเจรจาใหม่ เพื่อลดความขัดแย้งและเปิดทางให้ใช้ทรัพยากรร่วมกันได้จริง

น.ส.รัชดา เคยบอกว่าไทยพร้อมใช้อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล ค.ศ. 1982 (United Nations Convention on the Law of the Sea-UNCLOS) แทน MOU 44 ที่ยกเลิกไป โดยถือว่าเป็น "การปรับกรอบความร่วมมือ" ให้เป็นไปตามหลักกฎหมายสากล เพื่อ "ยกระดับการคุ้มครองผลประโยชน์ของประเทศ"

ปฏิกิริยาจากฝ่ายไทย

วันที่ 3 มิ.ย. กระทรวงการต่างประเทศ (กต.) ของไทยเผยแพร่แถลงการณ์ของนายสีหศักดิ์ พวงเกษแก้ว รองนายกรัฐมนตรี และ รมว.ต่างประเทศ ต่อกรณีที่กัมพูชาแจ้งว่าเริ่มกระบวนการประนอมภาคบังคับภายใต้ UNCLOS แล้ว

แถลงของ กต. ระบุว่าไทยได้แจ้งฝ่ายกัมพูชามาตลอดว่าจำเป็นต้องยกเลิก MOU 44 เพราะบันทึกความเข้าใจฯ ฉบับดังกล่าวไม่สอดคล้องกับบริบทใหม่ และไทยมีเจตนาที่จะเริ่มต้นการหารือแบบใหม่โดยไม่ยึดกับประเด็นที่ติดขัดจากการหารือแบบเดิม ไทยจึงต้องการเริ่มการหารือแบบใหม่ที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานกฎหมายระหว่างประเทศและหลักการกฎหมาย UNCLOS ซึ่งทั้งสองประเทศเป็นรัฐภาคีอยู่แล้ว

"อย่างไรก็ดี การตัดสินใจที่เร่งรีบของกัมพูชาในครั้งนี้ที่จะเริ่มกระบวนการประนอมภาคบังคับภายใต้ UNCLOS กลับสวนทางกับสิ่งที่กัมพูชาเรียกร้องมาโดยตลอดว่าต้องการให้มีการฟื้นฟูความสัมพันธ์ทวิภาคี และการหารือในกรอบต่าง ๆ รวมถึงประเด็นเขตแดนทางบก จึงควรจะคำนึงถึงผลกระทบที่อาจตามมา และทำให้สิ่งที่กัมพูชาเรียกร้องมาโดยตลอดจะต้องสะดุดหรือหยุดชะงักลง" แถลงของ กต. ระบุ

ในแถลงยืนยันว่าไทยมีความพร้อมในการดำเนินการต่าง ๆ ตาม UNCLOS โดยนายสีหศักดิ์มีกำหนดหารือกับที่ปรึกษากฎหมายของไทย เพื่อเตรียมเสนอรายชื่อผู้ประนอมของฝ่ายไทย รวมถึงเตรียมการท่าทีต่าง ๆ ซึ่งเป็นสิ่งที่ฝ่ายไทยคาดการณ์และเตรียมความพร้อมไว้แล้ว

"ขอให้เชื่อมั่นว่า ประเทศไทยมีความพร้อมในการดำเนินการที่เกี่ยวข้อง และมั่นใจได้ว่าจะสามารถปกป้องผลประโยชน์ของประเทศได้อย่างเต็มที่" แถลงการณ์ของ กต. ระบุ