Trump gerçekten her yetişkin Amerikalıya 5 bin dolar ödeyebilir mi?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

ABD Başkanı Donald Trump, Kasım ayındaki ara seçimleri Cumhuriyetçiler kazanırsa her yetişkin Amerikalıya 5 bin dolar teklif etti, ancak bunun nasıl finanse edileceği ve yasal olup olmadığı belirsizliğini koruyor.

Dallas'taki parti kongresinde 9 Eylül gecesi yaptığı konuşma destekçilerinden coşkulu alkış aldı. Demokratlar ise bunu "boş bir vaat" olarak nitelendirirken, bazıları da yasallığını sorguladı.

Trump, bunun nasıl finanse edileceğine dair herhangi bir ayrıntı vermedi ancak ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, bunun gümrük vergilerinden elde edilen gelirlerle karşılanabileceğini ve bu paranın zengin Amerikalılara gitmeyeceğini öne sürdü.

Trump, 3 Kasım'daki seçimlerde Kongre'nin iki kanadında da çoğunluğun Cumhuriyetçi Parti'de kalması halinde ABD vatandaşı her yetişkine verme vaadinde bulunduğu 5 bin dolara "Trump temettüsü" adını taktı. Ancak bu paranın tamamının ABD'de harcanması şerhini koyduğunu da ekledi.

Trump'ın teklifi yasal mı?

ABD federal yasalarına göre, bir kişinin oy kararını etkilemeyi amaçlayan ödemeler yapmak yasa dışı.

Ancak bazı uzmanlar, Trump'ın Teksas'ta yaptığı teklifin, yasal olan vergi indirimine yönelik bir taahhüt olarak da görülebileceğini söylüyor.

Southampton Üniversitesi'nden hukukçu Dr. Joan Mahoney BBC'ye yaptığı açıklamada, teklifin yasal olacağını düşündüğünü, ancak politikacıların "genellikle bunu bu kadar açık bir şekilde yapmadıklarını" söyledi.

"Bir yandan bu biraz rüşvet gibi geliyor, 'Cumhuriyetçilere oy verirseniz para alırsınız', ki bu kesinlikle yasa dışı olur" dedi.

"Ama diğer yandan, nasıl oy verdiklerine bakılmaksızın herkese gidecek, bu yüzden bu anlamda bir rüşvet sayılmaz."

"Bence yine de yasal olurdu. Bu, 'partim kazanırsa vergileri düşüreceğiz' demekle aynı türden bir seçim vaadi. Her parti bunu sürekli yapıyor... ve bu elbette tamamen yasal."

Ancak düşünce kuruluşu Chatham House'un ABD ve Kuzey Amerika programı direktörü Laurel Rapp BBC'ye yaptığı açıklamada, Trump'ın teklifinin seçim döneminde adayların genellikle verdiği türden vaatlerden "çok farklı, çok ticari bir anlaşma" gibi göründüğünü söyledi.

Maliyeti ne kadar olur ve ABD bunu karşılayabilir mi?

Hukuki uygunluk sorusunun yanı sıra, bazıları Trump'ın teklifinin, kısmen İran'daki savaşın bir sonucu olarak artan ABD borcu bağlamında mali açıdan uygulanabilir olup olmadığını da sorguladı.

ABD'de yaklaşık 270 milyon yetişkin var ve her birine 5 bin dolar ödenmesi ABD hükümetine yaklaşık 1,3 trilyon dolara mal olabilir.

Trump konuşmasında bu paranın nasıl finanse edileceğine dair hiçbir ayrıntı vermedi, sadece ABD ekonomisinin çok güçlü olduğunu savundu.

ABD'de harcamaları Kongre onaylıyor, ancak Başkan herhangi bir ödeme için yasama onayı isteyip istemeyeceğini söylemedi. Böylesine büyük bir meblağı başkanlık kararnamesiyle onaylaması son derece düşük bir ihtimal gibi görünüyor.

Washington merkezli Vergi Vakfı'ndan kıdemli ekonomist Erica York, Kongre'nin herhangi bir öneriyi onaylaması durumunda "son derece şaşıracağını" söyledi.

"Bu, 1,3 trilyon doları kullanmanın en kötü yollarından biri olurdu" dedi.

York, "Son derece sürdürülemez bir yoldayız ve açıkların giderek artması bekleniyor" diye de ekledi.

Trump'ın konuşmasının ardından Fox News'e çıkan Başkan Yardımcısı Vance, ödemelerin başkanın gümrük vergilerinden elde edeceği parayla finanse edilebileceğini belirtti.

Ancak bugüne kadar elde edilen gelir, Trump'ın 5 bin dolarlık teklifini karşılamak için gereken paranın çok altında kalıyor.

İki Partili Politika Merkezi'ne göre, ABD 2025 yılının başından bu yana gümrük vergisi ve özel tüketim vergilerinden yaklaşık 475 milyar dolar gelir elde etti.

Ancak, Yüksek Mahkeme'nin bu yılın başlarında birçok gümrük vergisini iptal etmesinin ardından 100 milyar dolardan fazla para iade edildi.

Ödemelerin nasıl gerçekleşebileceği sorulduğunda, Beyaz Saray BBC'ye yaptığı açıklamada, "Karamsarlar ve karşıt görüşlüler sürekli olarak Başkan Trump'tan şüphe duydular" dedi.

Sözcü Davis Ingle, "Amerikan halkının sürekli desteğiyle Başkan Trump somut sonuçlar elde etmeyi sürdürecek" diye de ekledi.

ABD Başkanı ayrıca Cumhuriyetçi Parti kongresinde paranın ABD içinde harcanması gerektiğini söyledi, ancak bunun nasıl denetleneceği net değil.

Trump bu teklifi neden yaptı?

Chatham House'tan Rapp, Trump'ın görev süresinin son iki yılına girerken Kongre'deki çoğunluğunu korumak için kısa vadeli düşündüğünü söyledi.

"Kamuoyu yoklamaları Cumhuriyetçiler için de, kendisi için de iyi görünmediği için şimdi paraya başvuruyor" diye devam etti.

Eski bir Cumhuriyetçi stratejist ve kamuoyu araştırmacısı, Trump'ın son teklifinin, iki aydan az bir süre kala yapılacak seçimler bağlamında değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Robert Moran "Bu olağanüstü bir vaat ve bu paranın nereden geleceğinden emin değilim ama seçim kampanyası dönemi" dedi.

ABD'nin kamu borçları son 10 yılda iki katına çıktı.

Daha önce benzer bir olay yaşandı mı?

Trump'ın bu tür ödemeleri vadetmesi ilk değil. Daha önce de gümrük vergilerinden elde edilecek gelirlerle finanse edilecek 2 biner dolarlık ödeme teklif etmişti. Ancak bu ödemeler gerçekleşmedi.

Eski Başkan Joe Biden, Ocak 2021'de Georgia'da iki Demokrat adayın ABD Senatosu seçimlerini kazanması halinde Amerikalılara 2 bin Covid teşvik çekleri vereceğine dair söz vermesi nedeniyle oy satın almakla suçlanmıştı.

Benzer bir yasal sorun, 2024 başkanlık seçimleri öncesinde de gündeme gelmişti. Bu süreçte milyarder Trump destekçisi Elon Musk, yedi kritik eyaletteki kayıtlı seçmenlere belirli bir dilekçeyi imzalamaları karşılığında nakit teşvikler sunmuştu.

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.