ABD'nin 'canlı yayında idam infazı' planına Vatikan'dan tepki: 'Akılalmaz bir durum'

ABD yönetiminin, 13 askeri öldüren ABD ordusunda eski binbaşı Nidal Hasan'ın idam mangasıyla infazının canlı yayınlanacağını açıklamasına Hristiyan dünyasından tepki geldi.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, cuma günü yaptığı açıklamada, 2009'da ABD'nin en önemli askeri üslerinden Fort Hood'da silahsız askerleri öldüren Hasan'ın Aralık ayında idam mangasıyla infazının canlı yayınlanacağını söylemişti.

Canlı yayın planına özellikle Katolik Kilisesi'nin yönetim merkezi Vatikan sert tepki gösterdi.

Daha önce de Donald Trump yönetimiyle birçok konuda ters düşen ABD'li Papa Leo dün sosyal medyada 'İdama hayır' etiketiyle bir mesaj yayımladı.

Vatikan'ın 'başbakanı' sayılan Kardinal Parolin de, "Günümüzde herhangi birinin bu yöntemi kullanmak istemesi gerçekten akılalmaz bir durum. Ölümü bir gösteriye dönüştürmek kesinlikle kabul edilemez' dedi.

Kilisenin muhafazakar kanadının önde gelen isimlerinden Kardinal Müller bile, 'Katolik askerlerin, ahlak dışı bir emre itaat etmeme hakları da var' çıkışı yaptı.

ABD'deki Katolik piskoposlar birliği de bir açıklamayla canlı yayında idam planını kınadı, 'Hasan'ın eylemleri hiçbir şekilde mazur görülemez; ancak bu karar, ölüm kültürünün barbarca teşvik edilmesi anlamına gelir ve yeniden değerlendirilmelidir' dedi.

ABD'de Başkan Yardımcısı JD Vance de "bir Katolik olarak" canlı gösterilirse idamı izlemeyeceğini söylemişti.

Hegseth: 'Olması gerektiği gibi'

Bunun, ABD'de yaklaşık bir asırdır kamuoyu önünde gerçekleşecek ilk infaz olacağına inanılıyor.

Hegseth idam mangası kararı için "olması gerektiği gibi" demiş ve "İnsanların bu tür şeylerin ciddi sonuçları olduğunu anlamaları gerekiyor" diye devam etmişti.

Ölüm cezasına çarptırılan mahkumlarla çalışan avukat John Mills, infazın canlı yayınlanması kararının "modern çağda emsalsiz" ve "belirsiz bir hukuki zeminde" olduğunu söyledi.

Demokrat Senatör Chris Murphy, CNN'e yaptığı açıklamada, olayın canlı yayınlanmasını "iğrenç" diye nitelendirerek IŞİD'in gerçekleştirdiği infazları hatırlattığını söyledi.

Pentagon bu hafta başında Hasan'ın idam mangasıyla infaz edileceğini duyurdu. Bu, ABD'de yaklaşık 60 yıl aradan sonra bu yöntemle gerçekleştirilecek ilk idam olacak.

Virginia'dan ABD Ordusu psikiyatristi olarak görev yapan Hasan, Fort Hood'daki askeri hastanede silahsız 13 askeri vurarak öldürdüğünü itiraf etmişti.

Saldırıda yedi kurşunla vurulan eski çavuş Alonzo Lunsford, BBC'ye verdiği demeçte, işlediği suça "uygun" bir ceza olduğu için kurşuna dizilerek idam edilmesini desteklediğini söyledi.

Lunsford, gençlere gönderdiği mesajdan endişe duyduğu için herkesin canlı yayını izleyebilmesinin doğru olmadığını düşünüyor ancak silahlı saldırıdan etkilenenlere bu fırsatın verilmesinin önemli olduğunu söylüyor.

"Şehitlerin aileleri, hayatta kalanların aileleri ve hayatta kalanların kendileri açısından evet, bence sansürsüz bir şekilde izleyebilmeliyiz."

Lunsford, infaza katılmayı planladığını ve tetiğe basılmadan önce Hasan'ın gözlerinin içine bakmasını istediğini söylüyor.

"Başarısız olduğunu bilmesini istiyorum. Ben hala buradayım."

Hegseth, muhafazakar televizyon kanalı Real America's Voice'a verdiği röportajda Hasan'ın "idam mangası tarafından, olması gerektiği gibi, kurşuna dizileceğini" söyledi.

Hasan'ın son bir talepte bulunup bulunmadığı veya Başkan Donald Trump ile iletişime geçip geçmediği sorulduğunda Hegseth, "Umurumda değil. Onu 3 Aralık'ta göreceğiz" dedi.

Pentagon sözcüsü 5 Ekim Pazartesi günü yaptığı açıklamada, Trump'ın savunma bakanının tavsiyesini onayladığını söyledi.

BBC, Beyaz Saray'a Trump'ın canlı yayınlanacak kamuoyuna açık bir infazı destekleyip desteklemediğini sordu.

Geçen yıl 17 ülkede 2.700'den fazla idam gerçekleştirildi ancak bunlardan sadece ikisi kamuoyu önündeydi.

Uluslararası Af Örgütü'ne göre, 2025 yılında İran'da 11, Afganistan'da ise altı kişinin halka açık bir şekilde idam edildiği biliniyor.

İnfazın 3 Aralık'ta Teksas'taki Fort Hood'da gerçekleştirilmesi planlanıyor. Bu, İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinden bu yana idam mangasıyla yapılacak ilk askeri infaz olacak.

Hasan mahkemede "tüm hataları için" özür diledi. 2013'teki askeri mahkemede, Afganistan'daki Müslümanları ve Taliban'ı koruduğuna inandığını söylemişti.

Askeri hukuka göre, askeri infaz ABD başkanının onayını gerektiriyor. Ayrıca, daha yüksek bir mahkemenin kararı incelediği temyiz incelemesi ve yasallığına ilişkin nihai bir karar verilmesi de gerekli.

Mills'in belirttiğine göre Hasan'ın temyiz süreci henüz bitmedi ve muhtemelen federal mahkemede mahkumiyetinin ve cezasının yeniden incelenmesini isteyecek; bu da muhtemelen idamın durdurulmasına yol açacak.

Dolayısıyla Mills, idamın gerçekleşmesine şaşıracağını söyledi.

"İdam mangasının infazını canlı yayınlamak istemek, Trump yönetiminin dikkat çekme çabasından başka bir şey değil ve gerçekleşmesi, hele ki adaletin sağlandığı algısını oluşturması hiç olası değil" diye ekledi.

Bazı eyaletler, infazların bir şekilde halka açık olarak izlenmesini zorunlu kılıyor.

Birçok eyalet gazetecilerin hazır bulunmasını şart koşarken, infaz edilecek kişi de insanları davet edebiliyor. Diğerleri ise sıradan vatandaşların gönüllü olarak tanık olmalarına izin veriyor.

Ancak ABD'deki infaz yöntemlerini inceleyen Fordham Üniversitesi'nde Prof. Deborah Denno, "şimdiye kadar canlı yayınlanan bir infaz olmadı" diyor.

Ona göre, canlı yayınlanan bir infaz, "bu ülkede muhtemelen daha önce hiç görmediğimiz bir şeffaflık düzeyini zorunlu kılacak".

"Ülkenin yarısından fazlası idam cezasını istiyor, ki bu oran düşüyor, bu noktada şöyle bir argüman öne sürülebilir: 'Madem idam cezasını istiyorsunuz, o halde size bu ülkede infazın nasıl gerçekleştirildiğini göstereceğiz.' Böylece insanlar, pek çoğunun görmezden geldiği o sürecin gerçekte nasıl işlediğini bizzat idrak etmek zorunda kalacak."

Denno, canlı yayın için yaş sınırlaması olup olmayacağı gibi önemli hususların bulunduğunu söylüyor.

Ordu yönetmeliği uyarınca, 18 yaşın altındaki kişiler askeri infazları izlemeye izin verilen tanıklar arasında yer almıyor. Bu yönetmelik, infazların nasıl gerçekleştirileceğini ve kimlerin izleyebileceğini düzenliyor.

BBC, Pentagon'a bu kuralların göz ardı edilip edilmeyeceğini ve gençlerin yayını izlemesini engellemek için hangi önlemlerin alınacağını sordu.

Uluslararası Af Örgütü verilerine göre, geçen yıl en fazla idam gerçekleştiren ülkeler sırasıyla Çin, İran, Suudi Arabistan, Yemen ve ABD oldu.

Donald Trump, Beyaz Saray'a döndüğünde Joe Biden'ın federal idam cezalarına getirdiği moratoryumu kaldırdı.

Temmuz ayında yapılan Pew Araştırma Merkezi anketine göre, Amerikalıların üçte ikisi (%66) cinayet suçundan idam cezasını destekliyor; bu oran son beş yılda altı puan arttı.

Ülkede son askeri infaz 1961'de gerçekleşti; bir ABD Ordusu eri, 11 yaşındaki Avusturyalı bir kıza tecavüz etmekten suçlu bulunarak idam edildi.

İnfaz, o zamanki Başkan Dwight D. Eisenhower tarafından onaylandı ve kurbanın ailesinin, halefi John F. Kennedy'den af dilemesine rağmen gerçekleşti.

Kurşuna dizilerek yapılan son askeri infaz, İkinci Dünya Savaşı'nın son aylarında, Ocak 1945'te genç bir ABD Ordusu firarisi olan Eddie Slovik'in idamıyla gerçekleşti.

Kwasi Gyamfi Asiedu ve Kali Hays habere katkıda bulundu.

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.