امضای پیمان دفاعی مکه میان عربستان، ترکیه و پاکستان «حمله به یک کشور، حمله به همه تلقی خواهد شد»

رهبران عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان برای تقویت امنیت جمعی خود، یک توافق‌نامه دفاعی مشترک امضا کردند.

توافق‌نامه‌ای که به «پیمان مکه» شهرت یافته است امروز در عربستان سعودی با حضور محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه و شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان به امضا رسید.

وزارت امور خارجه پاکستان اعلام کرد که بر اساس این توافق، حمله به هر یک از این سه کشور، به منزله حمله به تمام آن‌ها تلقی خواهد شد.

این سه کشور در بیانیه خود جزئیات دقیقی درباره تعهدات یا الزامات پذیرفته‌شده در چارچوب آنچه «توافق‌نامه دفاعی مشترک مکه» خوانده شده ارائه نکرده‌اند.

اما در این بیانیه گفته شده که هدف از این پیمان، تقویت امنیت جمعی و ترویج صلح، امنیت و ثبات در منطقه و فراتر از آن است.

یک مقام ترکیه‌ای به خبرگزاری رویترز گفت که این توافق ماهیتی دفاعی دارد، علیه هیچ بازیگر خاصی جهت‌گیری نشده و برای سایر کشورهای منطقه باز است.

این توافق در شرایطی حاصل شده است که تنش‌ها و درگیری‌ها میان آمریکا و ایران جریان دارد و کشورهای حوزه خلیج فارس را نیز درگیر کرده است.

ایران و متحدانش پس از آن‌که امریکا و اسرائیل در ۲۸ فبروری به این کشور حمله کردند، حملاتی را علیه اهدافی در عربستان سعودی و دیگر کشورهای خلیج انجام داده و انتقال کالاهای آن‌ها را نیز محاصره کرده‌اند.

در یمن، شورشیان حوثی مورد حمایت ایران، که بخش‌های شمالی این کشور را در کنترل دارند، با نیروهای دولتی که از پشتیبانی ائتلاف به رهبری عربستان سعودی برخوردارند، درگیر جنگ بوده‌اند.

ماه گذشته، حوثی‌ها از اجرای یک «محاصره دریایی» علیه عربستان سعودی خبر دادند و میدان‌های هوایی، تأسیسات نفتی و نفتکش‌های سعودی در دریای سرخ را هدف قرار دادند.

عربستان سعودی نیز در واکنش، مواضع حوثی‌ها را هدف حملات قرار داده و ائتلاف دریایی جدیدی را برای حفاظت از کشتی‌رانی در دریای سرخ و خلیج عدن تشکیل داده است.

جدا از توافق امنیتی اسلام‌ آباد و ریاض

در این بیانیه همچنین آمده است که این توافق مربوط به ارتقاء و تقویت همه جنبه‌های همکاری دفاعی بین سه کشور است.

به گفته وزارت امور خارجه، پیش از مراسم رسمی امضای توافق‌نامه، رهبران سه کشور در یک اجلاس مشترک دفاعی شرکت کردند که در آن روابط و منافع مشترک بین سه کشور بررسی شد.

مدت‌ها بود که اخبار و گمانه‌زنی‌هایی در مورد این توافق وجود داشت و در جنوری امسال، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، گفت که مذاکرات در مورد همکاری دفاعی بین پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی ادامه دارد.

پس از آن، در ماه جنوری، رضا حیات هراج، وزیر مشاور در امور تولیدات دفاعی پاکستان، تأیید کرد که پس از یک سال گفت‌وگو میان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه، پیش‌نویس یک توافقنامه دفاعی میان این سه کشور آماده شده است.

با این حال، او توضیح داده بود که این توافقنامه جدا از توافق امنیتی موجود میان پاکستان و عربستان سعودی خواهد بود.

شایان ذکر است که در ماه سپتامبر سال گذشته، پاکستان و عربستان سعودی «توافقنامه راهبردی دفاع متقابل» را در زمینه همکاری‌های دفاعی و امنیتی امضا کردند. بر اساس این توافق، هرگونه تجاوز خارجی علیه یکی از دو کشور، به منزله تجاوز علیه هر دو کشور تلقی خواهد شد.

توافق تازه میان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه در شرایطی شکل گرفته است که توازن امنیتی و دیپلماتیک در خاورمیانه به سرعت در حال تغییر است و ائتلاف‌های جدیدی در منطقه در حال شکل‌گیری هستند.

پاکستان در ماه‌های اخیر در تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش میان ایالات متحده و ایران نقش داشته است، در حالی که ترکیه نیز در سطح دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ غزه نقش فعالی ایفا کرده است.

این توافق پیشنهادی از این جهت نیز مهم دانسته می‌شود که پاکستان تنها کشور دارای سلاح هسته‌ای در جهان اسلام است.

چرا ترکیه وارد یک پیمان دفاعی با پاکستان و عربستان شد؟

در سال‌های اخیر، پس از چندین سال سردی در روابط، مناسبات میان ترکیه و عربستان سعودی تا اندازه‌ای بهبود یافته است. روابط دو کشور پس از قتل جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار سعودی، در سال ۲۰۱۸ در کنسولگری عربستان سعودی در استانبول، تیره شد. در آن زمان، رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه، ولیعهد عربستان سعودی را در ارتباط با این قضیه مورد انتقاد قرار داده بود.

در همان دوره، حکومت عربستان سعودی نیز تلاش کرد شهروندانش را از سفر به ترکیه و استفاده از کالاهای تولیدشده در آن کشور بازدارد.

در دسامبر ۲۰۱۹، صادرات ترکیه به عربستان سعودی از ۱.۰۲ میلیارد ریال سعودی به ۵۰۶ میلیون ریال کاهش یافت. اما دو سال پیش، روابط دو کشور به تدریج رو به بهبود گذاشت.

به گفته کارشناسان امور دفاعی، ترکیه و پاکستان از پیش نیز در زمینه‌های دفاعی با یکدیگر همکاری داشته‌اند.

داکتر حسن عسکری رضوی، کارشناس مسائل دفاعی، در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی اردو در ماه جنوری امسال گفته بود که ترکیه از یک سو بخشی از اروپا به شمار می‌رود و از سوی دیگر به خاورمیانه و کشورهای عربی نیز توجه و علاقه ویژه دارد.

به گفته داکتر رضوی، عربستان سعودی یکی از قدرت‌های مهم خاورمیانه است و هرچند پاکستان در این منطقه موقعیت جغرافیایی ندارد، اما توافقنامه دفاعی میان اسلام‌آباد و ریاض، جایگاه و اهمیت پاکستان را در این منطقه افزایش داده است.

او می‌گوید ترکیه نیز می‌خواهد در کنار پاکستان و عربستان سعودی برای رسیدگی به بحران‌ها و چالش‌های منطقه‌ای خاورمیانه همکاری کند.

به گفته او، «ترکیه می‌خواهد در برابر بی‌ثباتی‌ها و مشکلات موجود در خاورمیانه، همراه با پاکستان و عربستان سعودی نقش مشترک و مؤثری ایفا کند.»