سفر خبرنگار بی‌بی‌سی به مناطق اشغالی لبنان؛ مقامات می‌گویند اسرائیل در حال تحکیم مواضع خود است

رانندگی در بزرگراه ساحلی کنار دریای مدیترانه در جنوب لبنان که در نزدیک مرز با اسرائیل قرار دارد، منظره‌ای زیبا دارد، اما این جاده این روزها متروک و خلوت است.

محصولات زراعتی رها شده‌ و شمار ساختمان‌هایی که در حملات هوایی اسرائیل به ویرانه تبدیل شده‌اند، بیش از آن‌ است که بتوان شمرد.

پوسته تلاشی ارتش لبنان در نزدیکی شهرک ناقوره که به رنگ‌های پرچم ملی این کشور سفید و سرخ رنگ‌آمیزی شده، آخرین نشانه آشکار از حضور دولت در این منطقه به شمار می‌رود.

سربازان پشت دیوارهای کانکریتی مستقر هستند، اما جاده خالی است. چند دقیقه دورتر در امتداد جاده به سوی جنوب، حدود دوازده پرچم اسرائیل شروع قلمرو اشغال‌شده را نشان می‌دهند.

هیچ‌کس نمی‌تواند بدون مجوز اسرائیل، وارد این منطقه شود.

این بخش از کشور، مرکز اصلی جامعه مسلمان شیعه لبنان است؛ جامعه‌ای که حزب‌الله، گروه شبه‌نظامی و حزب سیاسی مورد حمایت ایران، بیشترین حمایت را در میان ساکنان آن دارد.

در دو دهه گذشته، این منطقه شاهد سه یورش ارتش اسرائیل در جریان درگیری با حزب‌الله بوده است. تازه‌ترین مورد آن در ماه مارچ آغاز شد؛ پس از آن‌که گروه حزب‌الله به‌دنبال کشته شدن رهبر ایران در شروع جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه این کشور اقدام به پرتاب راکت‌ به خاک اسرائیل کرد.

ماه گذشته، یک تیم بی‌بی‌سی با یک مأموریت بشردوستانه نیروهای حافظ صلح ملل متحد در لبنان، معروف به یونیفیل (Unifil)، همراه شد؛ این مأموریت‌ها یکی از معدود راه‌های بازدید از منطقه تحت کنترل اسرائیل در جنوب لبنان به شمار می‌رود.

ارتش اسرائيل در این منطقه نیز مانند غزه روستاهای کامل را با خاک یکسان کرده و حملات هوایی و تخریب‌ ساختمان‌ها حتی پس از اعلام آتش‌بس در ماه جون نیز ادامه داشته است.

مأموریت این کاروان بشردوستانه به رهبری نیروهای فنلندی عضو یونیفیل، انتقال غیرنظامیان به روستاهای مسیحی نشین نزدیک مرز انتقال می‌داد و شماری را از آن‌جا خارج می‌کردبازمی‌گرداند.

این جوامع در جریان جنگ از حملات و تهاجم اسرائیل در امان مانده بودند و اکنون، با اشغال مناطق اطراف، از سایر بخش‌های کشور جدا افتاده‌اند.

ارتش اسرائيل از طریق سازوکار هماهنگی و جلوگیری از تقابل با ملل متحد حضور ما را در این منطقه پذیرفت.

نوار زمینی که اکنون تحت کنترل اسرائیل قرار دارد، حدود ۵ درصد قلمرو لبنان را در بر می‌گیرد و در برخی مناطق تا ۱۰ کیلومتر (شش مایل) از مرز امتداد یافته است. هنگام حرکت در امتداد دیواری که دو کشور را از هم جدا می‌کند، جاده‌های خدماتی را دیدیم که اسرائیل پس از تهاجم ساخته بود، رفت‌وآمد گسترده سربازان اسرائیلی را مشاهده کردیم و ساختمان‌های مسکونی‌ای را دیدیم که توسط آنان مورد استفاده قرار می‌گرفت. برخی از این ساختمان‌ها برای محافظت در برابر پهپادهای انفجاری حزب‌الله با جالی پوشانده شده بودند.

همچنین صدای پهپادهای تجسسی اسرائیل را در آسمان شنیدیم و انفجارهایی را در فاصله دور مشاهده کردیم که احتمالاً ناشی از عملیات تخریب‌ نیروهای اسرائیلی در روستاهای اشغال شده بود.

اسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، ماه گذشته، در جریان بازدیدی از جنوب اشغال‌شده لبنان، گفت که به ارتش دستور داده است «همه اقدامات لازم را برای آماده‌سازی حضور درازمدت در این منطقه» انجام دهد. مقام‌های اسرائیلی می‌گویند هدف آنان ایجاد آن‌چه «منطقه امنیتی» می‌خوانند، برای حفاظت از جوامع ساکن در شمال اسرائیل در برابر راکت‌ها و پهپادهای حزب‌الله از جنوب لبنان و جلوگیری از احتمال یک تهاجم زمینی است.

بر اساس اطلاعات یونیفیل، ارتش اسرائیل چهار پایگاه جدید در مناطق اشغال‌شده ایجاد کرده است و بدین ترتیب شمار این مواضع به ۹ پایگاه رسیده است.

نیروهای اسرائیلی پس از تهاجم به جنوب لبنان در جریان جنگ قبلی با حزب‌الله در سال ۲۰۲۴، در پنج نقطه باقی مانده بودند؛ اقدامی که ناقض توافقی بود که به آن درگیری پایان داد.

کندیس آردیل، سخنگوی یونیفیل، گفت: «در ماه‌های گذشته شاهد تثبیت و تحکیم مواضع اسرائیل، ساخت زیرساخت‌های حفاظتی و دیگر فعالیت‌های مهندسی بوده‌ایم.»

او افزود: «ما [همچنین] مشاهده کرده‌ایم که افرادی که به نظر می‌رسد غیرنظامیان اسرائیلی باشند، در حمایت از فعالیت‌های نظامی در جنوب لبنان، عملیات تخریب و فعالیت‌های مهندسی انجام می‌دهند.»

گروه‌های مدافع حقوق بشر می‌گویند که برخی از اقدامات اسرائیل در جنوب لبنان مصداق تخریب عمدی زیرساخت‌های غیرنظامی است؛ اقدامی که می‌تواند جنایت جنگی محسوب شود.

صدها هزار لبنانی همچنان آواره هستند و نمی‌دانند چه زمانی به خانه‌های خود بازگردند، یا اصلاً می‌توانند برگردند؟

ارتش اسرائیل در پاسخ به پرسش‌های ما گفت ساختمان‌هایی که تخریب شده‌اند، برای اهداف نظامی توسط حزب‌الله استفاده می‌شدند و این ارتش مطابق با قوانین بین‌المللی عمل کرده است. این نهاد به سایر پرسش‌های مشخص درباره اقدامات خود در مناطق اشغال‌شده پاسخ نداد.

ایالات متحده و ایران در ماه جون از یک توافق اولیه با هدف پایان دادن به درگیری میان دو کشور خبر دادند که شامل توقف خشونت‌ها در لبنان نیز می‌شد. از آن زمان تاکنون، یک مقام اطلاعاتی لبنان به من گفت که ارتش این کشور بیش از ۵۰۰۰ مورد نقض توافق از سوی اسرائیل به شمول حملات هوایی، حملات پهپادی، گلوله‌باران و نفوذ تقریباً روزانه سربازان اسرائیلی به قلمرو لبنان فراتر از منطقه تحت اشغال، یعنی خط موسوم به «خط زرد» را ثبت کرده است.

ارتش اسرائیل برخی از حملات خود در لبنان را مانند غزه به‌عنوان عملیات علیه آن‌چه «تهدیدهای فوری» توصیف می‌کند، توجیه می‌کند. با این حال، در بسیاری از موارد روشن نیست که این تهدیدهای ادعایی تا چه اندازه فوری هستند یا اصلاً تهدیدی وجود دارد یا خیر.

حزب‌الله که از سوی کشورهایی از جمله بریتانیا و ایالات متحده به عنوان یک سازمان تروریستی شناخته می‌شود، از زمان اجرایی شدن آتش‌بس هیچ حمله‌ای علیه اسرائیل انجام نداده است، اما نیروهای اسرائیلی را که در داخل قلمرو لبنان فعالیت می‌کنند، هدف قرار داده است.

این مقام اطلاعاتی لبنان گفت: «[اسرائیلی‌ها] در حال گسترش حضور خود [در لبنان] هستند. آن‌ها [همچنین] مناطقی را به آتش کشیده‌اند، خانه‌ها را تخریب کرده‌اند و این در حالی است که بمباران‌ها با وجود آتش‌بس ادامه دارد.»

او افزود: «روشن است که آن‌ها نمی‌خواهند کسی در سال آینده، یا حتی سال‌های آینده، [به آن روستاها] بازگردد. این فقط به حزب‌الله مربوط نمی‌شود. موضوع جلوگیری از بازگشت مردم است.»

مقام‌های اسرائیلی خروج از لبنان را مشروط به خلع سلاح حزب‌الله کرده‌اند؛ کاری که دولت لبنان بدون رضایت این گروه قادر به انجام آن نیست.

ناظران می‌گویند حزب‌الله با وجود شکست‌هایی که در جنگ‌های اخیر متحمل شده، همچنان یک نیروی نظامی قابل توجه به شمار می‌رود.

دو کشوربا میانجی‌گری ایالات متحده گفت‌وگوهای مستقیمی داشته‌اند که به یک توافق برسر چارچوبی منجر شده است که براساس آن: اسرائیل از برخی مناطق که «مناطق آزمایشی» نامیده می‌شوند، عقب‌نشینی خواهد کرد؛ در این مناطق سربازان ارتش لبنان مستقر خواهند شد و خلع سلاح حزب‌الله مورد راستی‌آزمایی قرار خواهد گرفت.

حزب‌الله با این تلاش‌ها مخالف است. نعیم قاسم، رهبر این گروه، هفته گذشته این توافق را «تسلیم شدن همراه با تحقیر» توصیف کرد. این گروه می‌گوید هرگونه گفت‌وگو درباره سلاح‌های این گروه تنها پس از خروج کامل اسرائیل باید انجام شود.

در سوی دیگر، اسرائیل نیز مدعی شده است که ارتش ملی لبنان، که استفاده از زور علیه حزب‌الله را رد می‌کند و می‌گوید چنین اقدامی می‌تواند لبنانی‌ها را در برابر یکدیگر قرار دهد، به اندازه کافی اقدام نکرده است.

این طرح تاکنون هیچ پیشرفتی نداشته است و انتظار نمی‌رود پیش از انتخابات اسرائیل در پایان ماه اکتوبر تغییر قابل توجهی رخ دهد.

یک دیپلمات اروپایی آگاه از وضعیت به من گفت: «به نظر می‌رسد ایده "مناطق آزمایشی" تا زمانی که شرایط تغییر نکند، مرده است. به نظر می‌رسد ما به سوی وضعیتی مشابه غزه پیش می‌رویم. اسرائیلی‌ها در حال تحکیم مواضع خود هستند... و فعلاً آمده‌اند که بمانند.»