زندان بدنام در کامرون که شرکت ثبت موسیقی ویژهٔ خود را دارد

نیو بل، زندانی بدنام در شهر دوآلا، کامرون، شهری در دل یک شهر است.

این زندان «تکسی‌های»‌ مخصوص خود را دارد (زندانیانی که با سرعت از میان حویلی‌های مزدحم عبور می‌کنند تا پیام‌ها را به‌دست افراد برسانند)، نیروهای مجری قانون خود را دارد (زندانیان نیرومندی که به نگهبانان کم‌تعداد در برقراری نظم کمک می‌کنند) و حتی بازار خودش را دارد (ردیفی از غرفه‌ها که در آن محکومان خوراکی‌هایی مانند کاساوای سرخ‌شده و شیرینی‌های بنیه را می‌فروشند و می‌خرند.)

در واقع، ساکنان نیو بل از قوانین سست و انعطاف‌پذیر زندان به نفع خود استفاده می‌کنند. روشن‌ترین نمونه این رویکرد، «جیل تایم ریکاردز» است؛ یک استدیو و شرکت ثبت موسیقی در داخل زندان که از بااستعدادترین زندانیان، ستاره‌های کوچکی می‌سازد.

امپراتور، رهبر مخوف گروه‌های تبهکار در داخل و خارج از زندان، با یک نماهنگ که به‌طور کامل در داخل زندان فلم‌برداری شده، توانسته ۲۴ هزار بازدید در یوتیوب به‌دست آورد.

آهنگ‌های این زندانیان طرفدارانی از کشورهای دوردستی مانند افریقای جنوبی، امریکا و آرجانتین پیدا کرده است. همچنین، اوایل امسال، جیل تایم ریکاردز، کنسرت بزرگی را برای زندانیان در حویلی نیو بل برگزار کرد.

استیو هاپی، زندانی سابق و یکی از بنیان‌گذاران جیل تایم ریکاردز، به برنامه Talking Movies بی‌بی‌سی گفت: «این یک ابزار مقاومت است... جایی که واقعا می‌توانیم دوستی و عشق را به اشتراک بگذاریم و صدای ما شنیده شود. ما دیگر به چهاردیواری فکر نمی‌کنیم - ما آزادی را پیدا می‌کنیم.»

استدیوی جیل تایم ریکاردز بسیار ابتدایی است؛ یک اتاقک کوچک و گرم برای ضبط صدا که به اتاقی متصل است که تنها یک کمپیوتر در آن قرار دارد.

اما همین مکان، صحنه‌ای برای بیرون کردن احساسات و خلاقیت فراوان نیز هست؛ همان‌گونه که در مستند تحسین‌شده‌ای که نامش از همین استدیو گرفته شده، به تصویر کشیده شده است.

این مستند به کارگردانی استیو هاپی و هنرمند ایتالیایی، دیونی روچ، دیگر بنیان‌گذار جیل تایم ریکاردز، طی شش سال در زندان نیو بل فلم‌برداری شد.

ماه گذشته، این فلم در جشنواره فلم تریبکا در نیویارک سه جایزه، از جمله بهترین مستند بلند را کسب کرد.

در این فلم، زندانی‌ای به نام استون پشت مایکروفون استدیو رپ می‌خواند: ««قلبی از سنگ، اینجا جنگ است. حواسم مانند شیشه شکسته می‌شکند. بسته و محکم هستم، مثل درِ یک سلول. هیچ زمین محکمی زیر پایم نیست؛ مانند یک ماهی می‌لغزم.»

استون که پیشتر سرباز گارد ریاست‌جمهوری کامرون بود، به اتهام سرقت و نگهداری غیرقانونی سلاح به ۱۰ سال حبس در زندان نیو بل محکوم شده است. اما او تأکید می‌کند که بی‌گناه است.

این مستند تلاش‌های او را برای تماس با دختر خردسالش، مایرا، به تصویر می‌کشد؛ تلاش‌هایی که اکثرا بی‌نتیجه می‌مانند.

او پس از آنکه بار دیگر موفق نمی‌شود با مایرا صحبت کند، در یک پیام صوتی برای یکی از اعضای خانواده می‌گوید:

«مدت زیادی گذشته است. او باید هر از گاهی صدای مرا بشنود تا پدرش را فراموش نکند.»

نماهنگ «قلب سنگی» نمونه‌ای معمول از تولیدات جیل تایم ریکاردز است.

کیفیت تولید آن بالاست، روایت داستانی جذاب دارد و شمار زیادی از زندانیان دیگر نیز به‌عنوان بازیگر و عوامل تولید در آن مشارکت می‌کنند.

تایکا وایتیتی، کارگردان نیوزیلندی و برنده جایزه اسکار که همراه با ریتا اورا همسرش و خواننده مشهور، از تهیه‌کنندگان اجرایی مستند «جیل تایم ریکاردز» هستند، می‌گوید: «موسیقی‌ای که از آنجا بیرون می‌آید شگفت‌انگیز است.»

او همچنین می‌افزاید: «وقتی به قدرت هنر در ارتباط با رستگاری و بازسازی انسان فکر کنیم، می‌بینیم که این موضوع برای کسانی که برخی از آنها حتی حبس ابد دارند، چه معنایی می‌تواند داشته باشد. داشتن راهی برای ابراز خویشتن، چیزی فوق‌العاده قدرتمند و انسانی است.»

جیل تایم ریکاردز در سال ۲۰۱۸ تأسیس شد؛ زمانی که دیونی روچ به‌عنوان داوطلب با یک سازمان غیرانتفاعی که برنامه‌هایی را در داخل زندان نیو بل برگزار می‌کرد، همکاری داشت.

در جریان یکی از صنف‌های رقص برای زندانیان، گروهی از رپرها مایکروفون را در دست گرفتند و به اجرای بداهه‌خوانی (فری‌استایل) پرداختند. روچ که تحت تأثیر اجرای آنها قرار گرفته بود، از مسئولان زندان اجازه خواست تا یک استدیوی موسیقی راه‌اندازی کند.

مقامات زندان با این پیشنهاد موافقت کردند و روچ از استیو هاپی دعوت کرد تا به‌عنوان تهیه‌کننده و مهندس صدا، مدیریت استدیو را بر عهده بگیرد.

به گفته استیو هاپی، او پس از یک اختلاف خانوادگی بر سر اینکه با پیکر پدر مرحومش چه باید کرد، سر از زندان نیو بل درآورد.

او می‌گوید در جریان این اختلاف، عمه‌اش که قاضی دادگاه عالی بود، ظاهرا ترتیب بازداشت او را به اتهام قتل پدرش داد. به گفته مسئولان جیل تایم ریکاردز، هاپی دو سال بعد از این اتهام تبرئه شد.

در سال ۲۰۲۲، هاپی، روچ و دیگر زندانیان البومی با نام «Jail Time Vol 1» منتشر کردند. مطابق روال معمول جیل تایم ریکاردز، نیمی از درآمد حاصل از فروش البوم به هنرمندان تعلق می‌گرفت و نیم دیگر برای ادامه فعالیت‌های این شرکت موسیقی دوباره سرمایه‌گذاری شد.

برای بسیاری از هنرمندان زندانی، ادامه فعالیت این استدیو اهمیت حیاتی دارد؛ به‌ویژه با توجه به شرایط دشوار و تلخ زندان نیو بل.

در سال ۲۰۲۲، سازمان دیدبان حقوق بشر گزارش داد که نزدیک به ۴۷۰۰ زندانی در ساختمان‌های فرسوده نیو بل نگهدار می‌شدند، در حالیکه ظرفیت زندان حدود یک‌چهارم این تعداد بود.

گروه‌های مدافع حقوق بشر می‌گویند تراکم شدید زندانیان و شرایط غیر صحی زندان باعث شد که چهار سال پیش در جریان شیوع وبا، بیماری به سرعت گسترش یابد. دست‌کم شش زندانی بر اثر این بیماری جان خود را از دست دادند.

نیو بل همچنین به خشونت شهرت دارد. در سال ۲۰۰۸، هنگام تلاش برای فرار گروهی از زندانیان، نگهبانان ۱۶ زندانی را با شلیک گلوله کشتند.

زندانیان نیز گاهی یکدیگر را مورد حمله یا ارعاب قرار می‌دهند. این مستند، امپراتور را که بابت جرایم متعدد به ۱۰ سال زندان محکوم شده است، در حالی نشان می‌دهد که یک زندانی جوان و سردرگم را به خاطر یک لاکت گردن و یک دمپایی تکان لت‌وکوب می‌کند.

وقتی از دیونی روچ پرسیده شد که آیا پروژه جیل تایم ریکاردز ممکن است باعث قهرمان‌سازی از امپراتور ــ پسر یکی از روسای سنتی قوم دوآلا ــ و دیگر مجرمان خشونت‌طلب شود، او به بی‌بی‌سی گفت: «کاری که ما انجام می‌دهیم اساسا یک فرایند بازپروری و توان‌بخشی است. ما بدون هیچ‌گونه قضاوت وارد زندان می‌شویم و تنها از این طریق می‌توانیم به چنین کاری نزدیک شویم.»

او افزود: «موسیقی، مانند هر فرایند خلاقانه دیگری، راهی برای خودشناسی است؛ راهی برای روبه‌رو شدن با کارهایی که انجام داده‌اید و امیدوار بودن به اینکه بتوانید به انسان بهتری تبدیل شوید.»

به نظر می‌رسد مسئولان زندان نیز با این دیدگاه موافق هستند.

استیو هاپی می‌گوید: «آنها واقعا از این پروژه استقبال کردند. کامرون کشوری بسیار موسیقایی است... همه موسیقی را دوست دارند.»

او اضافه می‌کند که رئیس زندان در کنسرت امسال حضور یافت و حتی همراه با هنرمندان به رقص پرداخت.

با حمایت رسمی مسئولان، جیل تایم ریکاردز توانسته است رشد و گسترش پیدا کند و فرصت‌های بیشتری را در اختیار زندانیان قرار دهد؛ از جمله زنانی که در بخش مخصوص زنان زندان نیو بل نگهداری می‌شوند.

ججه، نخستین هنرمند زن جیل تایم ریکاردز، در سال ۲۰۲۲ با آهنگ غم‌انگیز (راه را به من نشان بده) برای نخستین بار معرفی شد.

در بخشی از این آهنگ او می‌خواند: «هیچ‌کس راه را به من نشان نداد، هیچ‌کس راه را به من نشان نداد، من همه چیز را به تنهایی انجام دادم.»

او پس از آن زندانی شد که پول دزدید و از نزد کاکای خود، که به گفته او رفتاری آزاردهنده و خشونت‌آمیز داشت، فرار کرد.

علاوه بر همکاری با بخش زنان زندان، جیل تایم ریکاردز فعالیت‌های خود را فراتر از زندان نیو بل و حتی خارج از مرزهای کامرون گسترش داده است.

روچ و هاپی در سال ۲۰۲۳ استدیوی دیگری را در فاصله حدود ۱۰۰۰ مایل (۱۶۰۰ کیلومتر) دورتر، در زندان مرکزی شهر واگادوگو، پایتخت بورکینافاسو، تأسیس کردند.

جیل تایم ریکاردز امیدوار است بتواند موفقیت استدیوی اصلی نیو بل را در این زندان نیز تکرار کند؛ موفقیتی که شامل شرکت ثبت موسیقی، بخش تولید موزیک‌ویدیو و اکنون یک مستند برنده جوایز بین‌المللی می‌شود.

این مستند با بخشی به نام «به یاد آنان» به پایان می‌رسد؛ ادای احترام به شش زندانی که در طول سال‌های اجرای پروژه جیل تایم ریکاردز جان خود را از دست دادند.

زندگی در نیو بل شاید سرشار از تلخی و ناامیدی به نظر برسد، اما به گفته استیو هاپی، موسیقی برای زندانیان مانند «چراغی برای آینده‌ای روشن‌تر» عمل می‌کند.

او می‌گوید: «پیش از این، آنها ذهنیتی سرسختانه داشتند: طوریکه آنها در برابر تمام دنیا قرار گرفته‌اند.»

هاپی در ادامه می‌افزاید: «اکنون آنها احساس می‌کنند که مهم هستند؛ احساس می‌کنند جایگاهی در جامعه دارند.»