آیا هوش مصنوعی همان «دجال» آخر‌الزمان است که انسان‌ها را «شیطان‌پرست» می‌سازد؟

«هوش مصنوعی قرار است نقش مهمی در وقایع آخرالزمان ایفا کند.»

این سخنان نه از زبان یکی دیگر از چهره‌های سرشناس صنعت فناوری درباره تهدید قریب‌الوقوع علیه بشریت، بلکه از سوی فیلیپ آنتونی میچل، کشیش بانفوذ مستقر در آتلانتا، مطرح شده است. منظور او از «آخرالزمان»، پایان جهان است.

اکنون، بیش از یک سال پس از این پیشگویی میچل، شماری دیگر از چهره‌های سرشناس مسیحی نیز در تیک‌تاک، پادکست‌ها و نوشته‌های خود درباره این پرسش صحبت می‌کنند که آیا هوش مصنوعی می‌تواند زمینه‌ساز نابودی جهان شود.

گرگ لوری، کشیش یکی از کلیساهای بزرگ، می‌پرسد: «آیا هوش مصنوعی می‌تواند بخشی از سناریوی آخرالزمان باشد؟» و پاسخ می‌دهد: «احتمالش زیاده.»

مایک سینیورلی، کشیش دیگری، نیز در یک پادکست هشدار می‌دهد: «هوش مصنوعی بخشی جدایی‌ناپذیر از چگونگی ظهور دجال است.»

این کشیش‌ها می‌پذیرند که هوش مصنوعی می‌تواند برای مقاصد خیر استفاده شود، اما در عین حال هشدار می‌دهند که دجال، که در باورهای مسیحی نماینده شیطان دانسته می‌شود، ممکن است از آن برای فریب مردم و واداشتن آن‌ها به پرستش خود به‌جای خدا استفاده کند.

در مسیحیت، «آخرالزمان» به پیشگویی‌هایی درباره روزهای پایانی جهان اشاره دارد. «دجال» به‌عنوان دشمن خدا شناخته می‌شود که پیش از شکست خوردن در نبرد با عیسی مسیح، قدرت را به دست می‌گیرد. این باورها تا حد زیادی برگرفته از آخرین کتاب انجیل، «مکاشفه یوحنا» است.

در این کتاب تصاویر روشن و هولناکی توصیف شده‌اند، از جمله «هیولایی که از دریا بیرون می‌آید» و هفت سر و ده شاخ دارد؛ موجودی که برخی آن را نمادی از دجال می‌دانند.

بسیاری از مسیحیان روایت‌های کتاب مکاشفه را استعاری می‌دانند و برخی معتقدند این روایت‌ها به آزار مسیحیان اولیه از سوی امپراتوری روم اشاره دارند. اما گروهی دیگر آن‌ها را پیشگویی می‌دانند و برخی حتی معتقدند هوش مصنوعی ممکن است همان «هیولای دوم» یا «پیامبر دروغین» باشد که انسان‌ها را به پرستش دجال فریب می‌دهد، یا حتی خود دجال باشد.

هوش مصنوعی بی‌تردید در حال تغییر جهان است و قدرت و توانایی‌های آن نگرانی‌هایی را به وجود آورده است؛ از اظهارات جیکوب کاکسون، محقق پیشین شرکت آنتروپیک، که گفته «ممکن است همه ما در آینده‌ای بسیار نزدیک بمیریم»، تا مدیران شرکت‌های بزرگ فناوری که هشدار داده‌اند اگر سرعت توسعه هوش مصنوعی کاهش نیابد، ممکن است خطراتی به همراه داشته باشد.

پروفیسور نورین هرزفلد از دانشکده الهیات و حوزه علمیه سنت جان، که در زمینه هوش مصنوعی و اخلاق فناوری تخصص دارد، می‌گوید: «بحث درباره آخرالزمان در دوره‌هایی که تحولات بزرگی رخ می‌دهد، بیشتر می‌شود. این مباحث به مردم کمک می‌کند تا فشارهای اجتماعی را درک کنند و به آن‌ها این احساس را می‌دهد که این اتفاقات تصادفی نیستند، بلکه بخشی از طرح و اراده الهی‌اند.»

هرزفلد تأثیر هوش مصنوعی بر مشاغل را با انقلاب صنعتی مقایسه می‌کند؛ تحولی که با خود ابهام و اضطراب زیادی به همراه داشت.

او می‌گوید: «ما در دوره‌ای از تغییرات سریع زندگی می‌کنیم و شاهدیم که فناوری کمپیوتری بسیار سریع‌تر از گذشته در حال پیشرفت است. به ما گفته می‌شود که این فناوری مشاغل را از بین خواهد برد، همه‌چیز را تغییر خواهد داد و در همه‌چیز تحول ایجاد خواهد کرد. کنار آمدن با چنین تغییرات سریعی برای مردم بسیار دشوار است.»

در کنار این نگرانی‌ها، این احساس نیز وجود دارد که انسان‌ها بخشی از اختیار و کنترل خود را از دست داده‌اند؛ هوش مصنوعی، چه بخواهیم چه نخواهیم، وارد بخش بزرگی از زندگی ما شده است. همزمان، هشدارهایی از سوی چهره‌های صنعت فناوری در سیلیکون‌ولی مطرح می‌شود که می‌گویند «۱۰ یا ۱۵ درصد احتمال دارد هوش مصنوعی همه ما را نابود کند.»

هرزفلد می‌گوید:

«اگر مردم احساس کنند که خدا همچنان کنترول امور را در دست دارد و این اتفاقات هدفی دارند و از پیش مقدر شده‌اند، می‌توانند از خود بپرسند: من چگونه می‌خواهم با این شرایط روبه‌رو شوم؟ چه کاری باید انجام دهم؟ چگونه می‌توانم در جبهه خیر قرار بگیرم، نه در جبهه شر؟»

براساس نظرسنجی مرکز تحقیقاتی پیو در سال ۲۰۲۲، نزدیک به ۴۰ درصد بزرگسالان امریکایی معتقدند که در دوران آخرالزمان زندگی می‌کنیم. این رقم در میان مسیحیان به ۴۷ درصد می‌رسد.

به گفته کارشناسان، این موضوع دهه‌به‌دهه تکرار می‌شود و نگرانی‌های هر دوره به شخصیت «دجال» نسبت داده می‌شود.

پروفیسور جفری سی. پیو از دانشگاه ایلون در کارولینای شمالی می‌گوید: «مادربزرگم فکر می‌کرد فرانکلین دلانو روزولت همان دجال است.»

روزولت زمانی به ریاست‌جمهوری امریکا رسید که این کشور درگیر رکود بزرگ و دوره‌ای از ناامنی و فقر شدید بود. راه‌حل او، برنامه «نیو دیل»، در آن زمان اقدامی انقلابی تلقی می‌شد.

پیو می‌گوید دیدگاه مادربزرگش «نشان می‌دهد که تلاش برای تطبیق رویدادهای روز با یک روایت مشخص از کتاب مقدس تا چه اندازه غیرمنطقی است.»

اگرچه بحث درباره آخرالزمان همواره در امریکا مطرح بوده است، اما در دهه ۱۹۶۰ بیشتر مورد توجه قرار گرفت.

پیو می‌گوید: «آن دوره، زمان آشفتگی‌های اجتماعی گسترده بود. ما شاهد ترور دو رهبر سیاسی بودیم؛ اگر مارتین لوتر کینگ جونیور را هم حساب کنیم، سه نفر. شهرهایی در پی خشم سیاه‌پوستان از سرکوب سفیدپوستان در آتش می‌سوختند. جوانان نیز شروع کرده بودند به شیوه‌هایی که پیش از آن سابقه نداشت، خود و دیدگاه‌هایشان را ابراز کنند»؛ از اعتراضات ضدجنگ گرفته تا شکل‌گیری فرهنگ اعتراضی جوانان.

«فناوری‌های هراس‌انگیز»

در دهه ۱۹۷۰، کتاب «سیاره بزرگ زمین در آخرین روزهایش» محبوبیت زیادی پیدا کرد؛ کتابی که پیشگویی‌های مربوط به آخرالزمان را به‌طور مستقیم با رویدادها و تحولات سیاسی جهان در آن زمان پیوند می‌داد.

پیو می‌گوید: «از آن زمان به بعد، هر تحول و ناآرامی اجتماعی با تصورات آخرالزمانی ارتباط داده می‌شد.»

در دوران جنگ سرد، اتحاد جماهیر شوروی و کمونیسم به‌عنوان دجال معرفی می‌شدند. پس از حملات ۱۱ سپتمبر نیز برخی مسیحیان اسلام را دجال می‌دانستند.

داکتر پیو می‌افزاید: «ترس‌ها و نگرانی‌های هر دوره معمولا در روایت‌های مربوط به آخرالزمان بازتاب پیدا می‌کنند.»

استیون دریسکول، کشیش استرالیایی و نویسنده کتاب «ساخته‌شده به تصویر ما: خدا، هوش مصنوعی و شما»، می‌گوید به‌طور قطع نمی‌داند دجال چه کسی یا چه چیزی است.

او هوش مصنوعی را «یکی از هراس‌انگیزترین فناوری‌های ساخته‌شده به دست بشر» توصیف می‌کند و می‌گوید این فناوری می‌تواند «یکی از گزینه‌های محتمل» برای دجال باشد. با این حال، به باور او، استفاده از کتاب مقدس برای پیش‌بینی آینده چندان کارساز نیست.

دریسکول می‌گوید: «کتاب مقدس چیزی فراتر از گمانه‌زنی درباره هویت دجال ارائه می‌دهد.» به گفته او، کتاب مقدس «ما را برای تغییر آماده می‌کند، دیدگاهی الهیاتی درباره کار به ما می‌دهد و ابزارهایی در اختیارمان می‌گذارد تا درباره هم‌سوسازی هوش مصنوعی واقع‌بینانه‌تر فکر کنیم.»

«اطاعت از خدا»

در عهد عتیق از نوآوری‌های فناوری در دهقانی، مانند ابزارهای خرمن‌کوبی و موارد دیگر، سخن گفته شده و آمده است که «همه این‌ها از جانب خداوند است.»

دریسکول می‌گوید: «خدا سرچشمه حکمت در فناوری است» و بر «تمامی دوران‌های فناوری، از عصر سنگ، مفرغ، آهن و فولاد گرفته تا عصر هسته‌ای و هوش مصنوعی» تسلط کامل دارد.

به گفته دریسکول، در عهد عتیق، دانیال در دوران تبعید زیر حاکمیت چندین امپراتوری زندگی می‌کند که هر یک از فناوری‌های متفاوتی استفاده می‌کردند.

او می‌گوید دانیال «نمی‌تواند زمانه را کنترل کند یا مانع ظهور امپراتوری‌های بعدی شود، حتی اگر آن‌ها با خود مصیبت به همراه بیاورند.»

«اما می‌تواند ایمان و امیدش را حفظ کند، درست زندگی کند، به مردم محبت کند و هر جا که باشد از خدا اطاعت کند.»

«او نمی‌تواند زمانه را کنترل کند، اما می‌تواند زندگی شایسته‌ای داشته باشد.»

بنابراین، چه با پایان جهان روبه‌رو باشیم و چه نباشیم، در نهایت همه‌چیز به بهترین شکل رقم خواهد خورد.

دریسکول می‌گوید: «هر اتفاقی که رخ می‌دهد لزوما خوب نیست»، اما مهم‌تر از همه این است که «خداوند نیکوست و زمام امور را در دست دارد.»