درگذشت شاپور زدران؛ توپ‌انداز درخشان ببرهای آبی که شکست را نمی‌پذیرفت

شاپور زدران، از بازیکنان روزهای آغازین کریکت افغانستان، حدود شش ماه در هند بر بستر بیماری بود. نسیم ملایم سی‌ونهمین بهار زندگی هنوز بر عمر جوان او نوزیده بود که گیسوان بلندش را به خزان سپرد.

کریکت بورد افغانستان روز سه‌شنبه (۱۶ سرطان) اعلام کرد که شاپور زدران، عضو تیم ملی کریکت این کشور بر اثر بیماری درگذشته است.

آقای زدران از حدود شش ماه پیش با بیماری نادر و کشندهٔ هموفاگوسیتیک لنفوهیستیوسیتوزیس (اچ‌ای‌اچ) مبارزه می‌کرد.

در اواخر دهه ۱۹۹۰ میلادی، پناهجویان افغان در پیشاور تلاش برای تشکیل تیم ملی کریکت افغانستان را آغاز کردند. شاپور زدران نیز در همان زمان به تیم کریکت افغانستان پیوست.

هستی‌گل عابد، از بازیکنان روزهای نخست کریکت افغانستان، داستان نخستین پیوستن شاپور زدران به جمع آن‌ها را برای بی‌بی‌سی روایت کرد. او گفت: «روز اول را به یاد دارم؛ دولت احمدزی او را از شمشتو آورد. ما در جمخانه پیشاور کریکت بازی می‌کردیم. وقتی رسید، دولت احمدزی بسیار از او تعریف می‌کرد و می‌گفت قد و قامت خوبی دارد و سرعت توپ‌اندازی‌اش هم بسیار بالاست.»

و از همان روز، داستان شاپور و کریکت افغانستان به یکدیگر گره خورد.

«شاپور در آغاز کارش دل‌شکسته نشد»

شاپور، مانند دیگر بازیکنان روزهای نخست شکل‌گیری تیم ملی، دویدن و تپیدن برای پرورش و پیشرفت کریکت افغانستان را در میان خاک و غبار کابل آغاز کرد.

رییس احمدزی، از نخستین کاپیتان‌های تیم ملی که اکنون سرمربی تیم زیر ۱۹ سال افغانستان است، می‌گوید: «شاپور در آغاز راه کریکت هرگز انگیزه‌اش را از دست نداد. کریکت امروز حاصل زحمات همین جوانان است. او در شرایطی فعالیت می‌کرد که امکاناتی وجود نداشت، خستگی را احساس نمی‌کرد و هیچ حمایتی هم دروجود نداشت. بزرگ‌ترین دستاوردش همین است که در روزهای آغازین، دوشادوش دیگر بازیکنان مشکلات فراوانی را تحمل کرد، اما هرگز عقب‌نشینی نکرد.»

شاپور زدران از دوران رقابت‌های دسته‌بندی (دیویژن‌ها) همراه تیم افغانستان بود؛ دورانی که امکانات تیم ملی بسیار محدود بود.

احمدشاه، از بازیکنان روزهای نخست کریکت افغانستان که اکنون ریاست کمیته گزینش بورد کریکت را بر عهده دارد، به بی‌بی‌سی گفت: «شاپور متعلق به دورانی است که هیچ‌گونه امکاناتی وجود نداشت. ما با خوردن چپس روزگار می‌گذراندیم. نه بازیکنان پولی داشتند و نه خود اداره.»

مردی خندان و اهل محفل

برای بازیکنان، شاپور زدران کسی بود که شوخی‌های شیرین زیادی می‌کرد و همیشه محفل‌ها را گرم نگه می‌داشت.

رییس احمدزی می‌گوید او در میان دوستان و هم‌تیمی‌هایش همیشه خندان بود. «ویژگی خوب شاپور این بود که آدمی بسیار رفیق‌دوست و اهل دوستی بود. انسانی شوخ‌طبع، سرزنده و خندان بود.»

در سال‌های نخست که مسابقات و بازیکنان افغانستان هنوز از تلویزیون پخش نمی‌شد و بیشتر اخبار و بازی‌ها از طریق رادیو به گوش مردم می‌رسید، بسیاری از علاقه‌مندان کریکت برای هر بازیکن تصویری در ذهن خود ساخته بودند.

وقتی در رادیو از قد بلند، موهای بلند و خوش‌چهره بودن شاپور سخن گفته می‌شد، بسیاری مشتاق بودند خود او یا دست‌کم تصویری از او را ببینند.

با انتشار نخستین تصویرش، در کنار توپ‌اندازی سریع با دست چپ، جذابیت شاپور نیز در سراسر افغانستان زبانزد شد. اما بسیاری نمی‌دانستند که او دچار مشکل اختلال در صحبت کردن است.

رییس احمدزی درباره شاپور می‌گوید: «او هنگام توپ‌اندازی از فاصله‌ای دور شروع به دویدن می‌کرد و رن‌آپ بلندی داشت. موهای بلند و قامت رشیدش صحنه‌ای بسیار تماشایی خلق می‌کرد. تماشای او برای همه ما بازیکنان لذت‌بخش بود.»

احمدشاه می‌گوید شاپور همیشه بسیار مهربان بود. «همان‌قدر که جوانی زیبا و خوش‌قیافه‌ای داشت، به همان اندازه هم خوش‌اخلاق بود. مهربان بود. هرچقدر هم که به بازیکنی بزرگ تبدیل شد، هیچ‌گاه غرور در وجودش راه پیدا نکرد.»

شاپور همچنین علاقه زیادی به اتن، رقص سنتی افغانستان، داشت. ویدیوهای بسیاری از او منتشر شده که در جشن‌ها یا پس از پیروزی در مسابقات، پیشاپیش دیگران رقص اتن می‌کند. احمدشاه می‌گوید: «آدمی سرزنده و بانشاط بود. اتن را خیلی دوست داشت. هر جا اتن یا مراسم عروسی برپا بود، از همه زودتر برای رقص اتن به میدان می‌رفت.»

هستی‌گل عابد نیز درباره زندگی شاپور خارج از زمین مسابقه به بی‌بی‌سی گفت: «زندگی شخصی شاپور سرشار از محبت و مهربانی بود. هر وقت او را می‌دیدیم، لبخند بر لب داشت. هر جا که شاپور حضور داشت، آنجا را شاد و پرنشاط می‌کرد. انسانی باوقار بود و برای منفعت یا رسیدن به آرزوهایش هرگز سازش نمی‌کرد. زندگی‌اش سرشار از غیرت و شجاعت بود.»

توپ‌اندازی مشترک حمید حسن و شاپور

در سال‌های نخست کریکت افغانستان، زمانی که هنوز توپ‌اندازان سریع زیادی مطرح نشده بودند، شاپور زدران و حمید حسن باعث شدند توپ‌اندازی سریع تیم افغانستان بسیار مورد توجه قرار گیرد. این دو، جوره فراموش‌نشدنی توپ‌اندازان سریع کریکت افغانستان بودند که کریکت این کشور را پرشور و هیجان‌انگیز کرده بودند. زوج آن‌ها برای سال‌های طولانی دردسر بزرگی برای تیم‌های حریف بود.

رییس احمدزی می‌گوید به این زوج اعتماد زیادی داشت و آن‌ها همواره تیم‌های رقیب را با دردسر روبه‌رو می‌کردند. «زوج آن‌ها واقعاً تماشایی بود. در دنیای کریکت معمولاً زوج‌های توپ‌انداز شهرت زیادی پیدا می‌کنند و این دو هم زوجی بسیار مشهور بودند. هم در توپ‌اندازی عملکرد خوبی داشتند و هم رفاقت بسیار نزدیکی با هم داشتند. شاپور با رن‌آپی بلند از فاصله دور می‌دوید، موهای بلندش در حرکت بود و حضورش زیبایی خاصی به زمین مسابقه می‌بخشید. توپ‌‎اندازی سریع به شیوه «یارکر» حمید حسن و توپ‌های برگشتی (بک‌ آف د هند) و این‌سوینگ شاپور بسیار تماشایی بود. یکی از یک سمت و دیگری از سمت دیگر توپ‌اندازی می‌کرد و واقعاً صحنه زیبایی را رقم می‌زدند و ما به آن‌ها اطمینان کامل داشتیم.»

او می‌گوید شاپور همه ویژگی‌های یک توپ‌انداز سریع را داشت: «بزرگ‌ترین ویژگی‌اش این بود که شکست را نمی‌پذیرفت. عاشق چالش بود. یک توپ‌انداز سرعتی باید همین‌گونه باشد. او اصلاً تحت تأثیر توپ‌‎زن یا تیم حریف قرار نمی‌گرفت.»

احمدشاه نیز شراکت حمید حسن و شاپور زدران در توپ‌اندازی را با جوره‌های افسانه‌ای مثل وسیم اکرم و وقار یونس از پاکستان و همچنین بریت لی و گلن مک‌گرات از استرالیا مقایسه می‌کند.

درخشش تاریخی شاپور مقابل اسکاتلند در جام جهانی

شاپور زدران ۲۲ سال به کریکت افغانستان خدمت کرد. او در پیام خداحافظی خود از کریکت نوشته بود: «پس از ۲۲ سال خدمت، فداکاری و عشق، از کریکت بین‌المللی افغانستان خداحافظی می‌کنم.»

او علاوه بر نقش مهمی که در صعود تیم ملی افغانستان به جام‌های جهانی داشت، در رقابت‌های جام جهانی بیست‌آوره سال‌های ۲۰۱۰، ۲۰۱۲، ۲۰۱۴ و ۲۰۱۶ نیز سهم بزرگی در موفقیت‌های تیم افغانستان ایفا کرد. او همچنین در جام جهانی ۵۰ آوره سال ۲۰۱۵ به میدان رفت و چهار امتیاز تاریخی‌اش در نخستین پیروزی افغانستان در جام جهانی، هرگز فراموش نخواهد شد.

شاید بسیاری، شاپور را به‌عنوان یک توپ‌انداز سریع با روحیه‌ای تند و خشمگین به یاد داشته باشند، اما صحنه‌ای که بیش از همه در خاطره‌ها مانده، همان لحظه‌ای است که با زدن یک چهار امتیازی، نخستین پیروزی افغانستان را در جام جهانی ۵۰ آوره رقم زد.

در آن زمان، امتیازهای لازم برای پیروزی اندک بود، اما به دست آوردن آن‌ها دشوار به نظر می‌رسید. افغانستان تنها یک ویکت در اختیار داشت و در آخرین آور به پنج امتیاز نیاز داشت. در توپ نخست، حمید حسن یک امتیاز گرفت. در توپ دوم، شاپور از ران‌اوت شدن نجات یافت. در توپ سوم، شاپور توپ را به سمت مرز فاین‌لگ فرستاد و با زدن یک چهار امتیازی، پیروزی را برای افغانستان به ارمغان آورد.

شاپور همان لحظه با شور و هیجان در زمین مسابقه دوید و سپس از شدت خوشحالی روی زمین افتاد. او در همان دیدار، چهار بازیکن اسکاتلند را نیز از بازی خارج کرده بود.

شاپور در مجموع ۸۰ مسابقه بین‌المللی برای افغانستان انجام داد که از این میان، ۴۴ مسابقه یک‌روزه و ۳۶ مسابقه بیست‌اوره بود.

بیماری او را از پای انداخت

شاپور زدران حدود چند ماه در یکی از شفاخانه‌های دهلی، پایتخت هند، تحت درمان بود. او به بیماری مبتلا شده بود که توانایی سیستم ایمنی بدن برای مقابله با بیماری‌ها را از بین می‌برد.

او دچار بیماری «هموفاگوسیتیک لنفوهیستیوسیتوز» (HLH) شده بود که معمولاً کودکان به آن مبتلا می‌شوند، اما بزرگسالانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند یا پیش‌تر به سرطان مبتلا بوده‌اند نیز ممکن است به آن دچار شوند.

در دوران بیماری او، علاوه بر راشد خان، محمد نبی، نور احمد، اصغر افغان، الله محمد غضنفر و شماری دیگر از بازیکنان، رئیس بورد کریکت افغانستان و دیگر مسئولان نیز به دیدارش رفتند و از او عیادت کردند.

در شبکه‌های اجتماعی نیز روایت‌های مربوط به بیماری او و عکس‌هایش در حالی که بر بستر بیماری بود، به‌طور گسترده دست‌به‌دست شد. رئیس‌جمهور پیشین افغانستان و شماری از بازیکنان نیز برای دلگرمی و حمایت، از طریق تلفون با او گفت‌وگو می‌کردند.

او از ولایت لوگر بود، اما کریکت را در دوران مهاجرت در پاکستان آغاز کرد، نقش بزرگی در بین‌المللی شدن کریکت افغانستان داشت و سرانجام در آخرین روز ۳۸ سالگی و یک روز قبل از سالگرد تولدش چشم از جهان فروبست.

در پی درگذشت او، پیام‌های تسلیت فراوانی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده است. شمار زیادی از کاربران درباره او نوشته‌اند و عکس‌ها و ویدیوهای قدیمی‌اش را به نشانه همدردی و ادای احترام بازنشر می‌کنند.