حوثی‌های یمن چه کسانی هستند و چه می‌خواهند؟

جنگ داخلی ویرانگر یمن در ماه‌های اخیر شدت گرفته است و درگیری‌های شدیدی میان جنبش حوثی مورد حمایت ایران، که بخش بزرگی از شمال‌غرب یمن را در کنترل دارد، و نیروهای حامی دولت که از حمایت عربستان سعودی برخوردارند، در جریان است.

در ماه سپتمبر، حوثی‌ها بخشی از ساحل دریای سرخ یمن در نزدیکی تنگه باب‌المندب را که گذرگاهی راهبردی کشتیرانی جهانی در ورودی جنوبی دریای سرخ محسوب می‌شود، تصرف کردند. پیشروی آن‌ها به افزایش بیشتر بهای نفت آن هم پس از شش ماه جنگ امریکا و اسرائیل با ایران، دامن زد.

در آغاز ماه اکتوبر، نیروهای حامی دولت یمن اعلام کردند که پس از آغاز یک ضدحمله گسترده با پشتیبانی حملات شدید هوایی عربستان سعودی، توانسته‌اند کنترل مناطقی مشرف بر باب‌المندب را دوباره به دست آورند.

حوثی‌ها در پاسخ به این حملات، پایگاه‌های نظامی، تأسیسات انرژی و میدان‌های هوایی در عربستان سعودی را با موشک‌ و پهپاد هدف قرار دادند. در حمله موشکی به میدان هوایی بین‌المللی ریاض در دهم اکتوبر، دست‌کم ۱۳ نفر کشته شدند. این مرگبارترین حمله در خاک عربستان طی بیش از یک دهه گذشته به شمار می‌رود.

حوثی‌ها چه کسانی هستند؟

حوثی‌ها یک گروه سیاسی، مذهبی و مسلح از شمال یمن هستند که از اقلیت زیدی این کشور حمایت می‌کنند. زیدیه یکی از شاخه‌های اسلام شیعه است.

این گروه خود را بخشی از «محور مقاومت» به رهبری ایران در برابر اسرائیل، امریکا و غرب می‌داند؛ محوری که گروه‌هایی مانند حماس و حزب‌الله لبنان نیز در آن حضور دارند.

نام رسمی این گروه که در دهه ۱۹۹۰ شکل گرفت «انصارالله» است، اما نام رایج آن از بنیان‌گذار این جنبش، حسین الحوثی، گرفته شده است. پس از کشته شدن او، برادرش عبدالملک الحوثی از سال ۲۰۰۴ تاکنون رهبر عملی این گروه بوده است.

در اوایل دهه ۲۰۰۰، حوثی‌ها در چندین شورش علیه علی عبدالله صالح، رئیس‌جمهور اقتدارگرای وقت یمن، جنگیدند. خواسته اصلی آن‌ها خودمختاری بیشتر برای مناطق تحت نفوذشان در شمال یمن بود.

در جریان خیزش‌های موسوم به «بهار عربی» در سال ۲۰۱۱، اعتراضات مردمی گسترده علی عبدالله صالح را مجبور کرد قدرت را به معاون خود، عبدربه منصور هادی، واگذار کند.

دولت رئیس‌جمهور هادی با مشکلات فراوانی روبه‌رو شد و حوثی‌ها با استفاده از این وضعیت، ابتدا کنترل ولایت صعده در شمال یمن و سپس در سال ۲۰۱۴ کنترل پایتخت، صنعا، را به دست گرفتند.

در سال ۲۰۱۵، آن‌ها بخش‌های وسیعی از غرب یمن را تصرف کردند و هادی را وادار ساختند کشور را ترک کند؛ اقدامی که موجب مداخله ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی در حمایت از دولت یمن شد.

ادامه درگیری‌ها از آن زمان تاکنون، بنا بر گزارش‌ ملل متحد، بیش از ۱۵۰ هزار کشته بر جا گذاشته و یکی از بدترین بحران‌های بشردوستانه جهان را رقم زده است. بر اساس آمار ملل متحد، بیش از ۲۲ میلیون نفر در یمن به نوعی به کمک‌های بشردوستانه نیاز دارند.

حوثی‌ها در این مدت به قدرت نظامی خود افزوده‌اند. کارشناسان ملل متحد برآورد کرده‌اند که شمار نیروهای آن‌ها تا سال ۲۰۲۴ به حدود ۳۵۰ هزار جنگجو رسیده است. این گروه اکنون میان یک‌چهارم تا یک‌سوم خاک یمن را در کنترل دارد که حدود سه‌چهارم جمعیت این کشور در این مناطق زندگی می‌کنند.

امریکا و عربستان سعودی چگونه درگیر شدند؟

عربستان سعودی نگران بود که حوثی‌ها کنترل کامل یمن را در دست بگیرند و این کشور را به متحد منطقه‌ای ایران، رقیب اصلی ریاض در منطقه، تبدیل کنند.

به همین دلیل، عربستان با مشارکت چند کشور عربی دیگر ائتلافی را تشکیل داد که از سال ۲۰۱۵ عملیات هوایی گسترده‌ای را با هدف بازگرداندن اقتدار دولت یمن آغاز کرد.

این ائتلاف از پشتیبانی لجستیکی و اطلاعاتی امریکا، بریتانیا و فرانسه برخوردار بود.

اما سال‌ها حملات هوایی و نبردهای زمینی توسط ارتش یمن و گروه‌های مخالف حوثی‌ها نتوانست این گروه را از بیشتر مناطقی که تصرف کرده بود بیرون براند.

در سال ۲۰۲۲ آتش‌بسی موقت میان طرف‌های درگیر برقرار شد که تا حد زیادی به درگیری‌ها پایان داد. در همان سال، عبدربه منصور هادی اختیارات خود را به «شورای رهبری ریاست‌جمهوری» واگذار کردکه اکنون بر دولت مستقر در عدن نظارت می‌کند.

پس از آغاز جنگ غزه در اکتوبر ۲۰۲۳، حوثی‌ها حملات پهپادی و موشکی به سوی اسرائیل و همچنین کشتی‌های تجاری در دریای سرخ و خلیج عدن را آغاز کردند و گفتند که هدفشان حمایت از فلسطینیان است.

در پاسخ، کشورهای غربی کشتی‌ها جنگی خود را برای حفاظت از مسیرهای کشتیرانی اعزام کردند و امریکا، بریتانیا و اسرائیل نیز حملات هوایی را علیه مواضع حوثی‌ها انجام دادند تا توانایی‌های نظامی این گروه را تضعیف کنند.

در ادامه این حملات، اسرائیل چندین چهره ارشد حوثی، از جمله نخست‌وزیر دولت خودخوانده این گروه، را نیز هدف قرار داد و کشت.

حوثی‌ها پس از برقراری آتش‌بس در غزه در اکتوبر ۲۰۲۵ حملات خود به اسرائیل را متوقف کردند، اما پس از حملات امریکا و اسرائیل به ایران در فبروری ۲۰۲۶ بار دیگر این حملات را از سر گرفتند.

تشدید اخیر تنش‌ها چگونه آغاز شد؟

آتش‌بس غیررسمی میان حوثی‌ها و عربستان سعودی از ماه جولای رو به فروپاشی گذاشت.

حوثی‌ها اعلام کردند که یک «محاصره دریایی» علیه عربستان سعودی اعمال می‌کنند و حملات موشکی و پهپادی خود را به میدان‌های هوایی، تأسیسات نفتی و نفتکش‌های سعودی در دریای سرخ آغاز کردند.

آن‌ها گفتند که این حملات در واکنش به آنچه «محاصره» بنادر و میدان‌های هوایی مناطق تحت کنترل حوثی‌ها از سوی عربستان می‌خوانند، انجام شده است. حوثی‌ها همچنین عربستان را مسئول حمله هوایی به میدان هوایی صنعا در همان ماه دانستند.

پس از آن، حوثی‌ها در ماه سپتامبر پیشروی سریعی را آغاز کردند و حدود ۱۳۰ کیلومتر از سواحل جنوب‌غربی دریای سرخ یمن را به تصرف خود درآوردند. شهر بندری مُخا و جزیره پریم (میون) نیز در میان مناطقی بودند که به کنترل آن‌ها درآمد.

این پیشروی، کنترل قابل توجهی بر تنگه راهبردی باب‌المندب به حوثی‌ها داد، اما آن‌ها تأکید کردند که برای کشتیرانی بین‌المللی به جز کشتی‌های مرتبط با عربستان سعودی تهدیدی ایجاد نمی‌کنند.

در ماه اکتوبر، دولت یمن از آغاز یک عملیات نظامی تازه با هدف بازپس‌گیری تمام مناطق تحت کنترل حوثی‌ها خبر داد. از آن زمان تاکنون، گزارش شده است که نیروهای حامی دولت با پشتیبانی حملات شدید هوایی عربستان سعودی، کنترل مناطقی در اطراف باب‌المندب را دوباره به دست آورده‌اند.

با این حال، حوثی‌ها از دست دادن این مناطق را رد کرده‌اند.

بنا بر گزارش‌ها، در جریان این دور از تشدید درگیری‌ها، صدها نفر در یمن کشته شده‌اند. ملل متحد می‌گوید بیش از ۲۰۰ هزار نفر نیز به تازگی آواره شده‌اند.

اقدامات حوثی‌ها نگرانی‌های تازه‌ای را درباره اختلال در عرضه نفت جهان ایجاد کرده است.

باب‌المندب پس از آن اهمیت بیشتری پیدا کرد که عبور نفت از تنگه هرمز، در سوی دیگر شبه‌جزیره عربستان، به دلیل جنگ امریکا و اسرائیل با ایران محدود شد و عربستان سعودی ناچار شد بیش از گذشته از مسیر دریای سرخ برای صادرات نفت خود استفاده کند.

این وضعیت همچنین به دلیل حملات موشکی و پهپادی حوثی‌ها به میدان‌های هوایی و تأسیسات نفت و گاز عربستان سعودی وخیم‌تر شده است. افزون بر آن، حمله‌ای در ماه سپتامبر به خط لوله شرق به غرب عربستان انجام شد که گروه‌های شبه‌نظامی عراقی مورد حمایت ایران مسئول آن معرفی شدند.

این تشدید تنش‌ها خطر کشیده شدن دوباره قدرت‌های غربی به درگیری را افزایش داده است.

پس از حمله مرگبار به میدان هوایی ریاض، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، گفت که در حال «تصمیم‌گیری» درباره پیوستن امریکا به حملات عربستان علیه حوثی‌ها است.

در همین حال، بریتانیا در ماه سپتامبر موافقت کرد یک هواپیمای نظامی برای کمک به سوخت‌رسانی هوایی به جنگنده‌های سعودی در مأموریت‌هایی که آن را «کاملاً دفاعی» توصیف کرد، اعزام کند.

چه کسانی حوثی‌ها را تأمین مالی و تسلیح می‌کنند؟

عربستان سعودی و کشورهای غربی می‌گویند ایران در جریان جنگ داخلی یمن، برخلاف تحریم تسلیحاتی ملل متحد، انواع سلاح از جمله پهپادها و موشک‌های کروز و بالستیک را به صورت قاچاق در اختیار حوثی‌ها قرار داده است.

هیئتی از کارشناسان ملل متحد در سال ۲۰۲۴ به این نتیجه رسید که حوثی‌ها به لطف انتقال تجهیزات، آموزش و کمک‌های فنی از سوی سپاه پاسداران ایران، حزب‌الله لبنان و متخصصان عراقی به یک سازمان نظامی قدرتمند تبدیل شده‌اند.

همچنین گزارشی که در ماه می ۲۰۲۶ از سوی سازمان «پژوهش تسلیحات در منازعات» و پس از آغاز جنگ ایران منتشر شد، نشان داد که تهران در گذشته سلاح‌های آماده را مستقیماً برای حوثی‌ها ارسال می‌کرد، اما اکنون بیشتر قطعات و اجزای مورد نیاز را منتقل می‌کند تا گروه‌های وابسته بتوانند آن‌ها را دوباره آن‌ها را بسته‌بندی کنند.

این گزارش همچنین می‌گوید ایران فناوری‌های پیشرفته‌تری در زمینه موشک‌ها را نیز در اختیار آن‌ها قرار داده است.

ایران ارسال سلاح به حوثی‌ها را رد کرده و می‌گوید تنها از نظر سیاسی از این گروه حمایت می‌کند.