Ni ibihe bintu bishya Ubufaransa bushaka muri Afurika?

Nyuma y'uko Ubufaransa bushinjwa kwivanga mu bibazo by'ibihugu bya Afurika mu buryo nk'ubwa gikoloni muri bimwe mu bihugu bumaze igihe kinini bufitanye umubano, ubu iki gihugu kirimo kugerageza kwagura ubufatanye bwacyo mu nama ya mbere yabuhuje n'abayobozi b'ibihugu bya Afurika muri Kenya, aho Icyongereza ari cyo rurimi nyamukuru rw'itumanaho.

Mu ijambo yavugiye mu nama y'iterambere rya Afurika i Nairobi kuwa mbere, Perezida w'Ubufaransa Emmanuel Macron yatangaje ko Ubufaransa bugiye gushora miliyari 27 z'amadolari y'Amerika muri Afurika mu nzego nk'ingufu, ikoranabuhanga, ubwenge bw'ubukorano (AI), ubukungu bw'inyanja n'ubuhinzi.

Macron yagize ati: "Afurika ikomeje gukura. Ni wo mugabane ufite urubyiruko rwinshi ku isi, kandi ukeneye igishoro kugira ngo wibesheho."

Yongeyeho ko ishoramari rizafasha mu guhanga imirimo igera ku 250.000 muri Afurika no mu Bufaransa.

Yanasobanuye ko Ubufaransa butaje muri Afurika bugamije gushora imari gusa, ahubwo ko bunashaka ko abacuruzi bakomeye bo muri Afurika bashora imari mu Bufaransa.

Inama y'iminsi ibiri yari igamije kwagura ubufatanye bwa Paris n'ibihugu bya Afurika no gushyiraho amasezerano y'ishoramari, mu gihe ibitekerezo byo kwanga Ubufaransa bisa nkaho birimo kwiyongera muri bimwe mu bihugu byahoze biyobora, cyane cyane muri Afurika y'Iburengerazuba.

Kuva ibihugu byinshi bya Afurika byabona ubwigenge mu myaka ya za 1960, Ubufaransa bwakomeje kugirana umubano ukomeye mu by'ubukungu, politiki n'umutekano n'ibihugu byahoze bikolonijwe, ibyo bikaba byaratumye havugwa ko bukomeje guhuza ibyo bihugu n'ingaruka zabwo.

Umusesenguzi wo muri Senegali, Gilles Yabi, yabwiye BBC ko igisekuru gishya cy'Abanyafurika gishaka "gufunga urupapuro ku bukoloni n'igihe cya nyuma y'ubukoloni."

Minisitiri w'Ububanyi n'Amahanga wa Kenya, Musalia Mudavadi, na we yavuze ko iyi nama ari amahirwe kuri Afurika yo gutangira kuvuga rumwe.

Yongeyeho ko kwakira inama mu gihugu cya Afurika kidakoresha Igifaransa ari ubutumwa bukomeye bwerekana ko itumanaho hagati y'ibihugu ritagomba gushingira ku rurimi gusa.

Mudavadi yavuze ko iki ari "igihe gikomeye" kuri Kenya n'Ubufaransa gukemura ikibazo cy'itandukanirizo cy'i ndimi riterwa n'uko ibihugu bya bya Afurika bivuga Icyongereza, Igifaransa cyangwa Igiporutugali, ibintu yavuze ko bibangamira ubumwe bw 'umugabane wa Afrika.

Yongeyeho ko Kenya ari igihugu cy'ingenzi mu bijyanye na dipolomasi n'inama mpuzamahanga. Nk'uko abivuga, iyi nama yibanze ku bibazo by'amahoro n'umutekano ndetse n'ubufatanye mu bukungu hagati ya Afurika n'ibindi bihugu byo ku isi, harimo n'u Bufaransa.

Abayobozi ba gisirikare bafashe ubutegetsi muri Burkina Faso, Mali na Niger, byose byahoze bikoronizwa n'Abafaransa, birukanye ingabo z'Abafaransa zafashaga kurwanya inyeshyamba n'aba jihadist muri ako karere, ahubwo bahindukirira Uburusiya kugira ngo bubafashe mu mutekano.

Mbere y'inama, Perezida Macron yashyigikiye icyemezo cyo kugabanya umubare w'ingabo z'Abafaransa muri Afurika, avuga ko kuva kwabo atari "ikimwaro" ahubwo ari ingamba zijyanye n'uko ibintu bimeze ubu.

Macron yagize ati: "Tumaze kubona ko kubayo bitagikenewe nyuma y'ihirikwa ry'ubutegetsi rya gisirikare, twaragiye."

Yongeyeho ko yizera ko ibyo bihugu n'abayobozi babyo, ndetse n'abakoze ihirikwa ry'ubutegetsi, bagomba kwemererwa guhitamo inzira bashaka kunyuramo.

Nta bayobozi baturutse muri Burkina Faso, Mali na Niger bitabiriye inama.

Kugeza ubu, Djibouti ni cyo gihugu cyonyine gifite ibirindiro bihoraho bya gisirikare by'Abafaransa muri Afurika, giherereye ku Nyanja Itukura.

Umunyapolitiki Gilles Yabi yavuze ko kuba inama ibera muri Kenya ari ikimenyetso cy'impinduka mu mubano hagati ya Afurika n'Ubufaransa.

Yabwiye ikiganiro cya BBC cya Newsday ko iki atari igisubizo cy'Ubufaransa gusa ku ihungabana ry'imibanire yabwo n'ibihugu bimwe na bimwe byo muri Afurika y'Iburengerazuba, ahubwo ari ingamba bumaze igihe kinini bwubatse.

Nk'uko Yabi abivuga, Ubufaransa bwabonye ko bugomba gushaka andi mahirwe mashya yo gushora imari hanze y'aho bwahoze bukoroniza muri Afurika y'Iburengerazuba no muri Afurika yo Hagati.

Nubwo Kenya n'Ubufaransa byizeye kuzabona inyungu mu bukungu mu kwakira inama y'iminsi ibiri izaba ku ya 11-12 Gicurasi, Paris nayo igerageza kwerekana ko igifite ingaruka zikomeye muri Afurika, mu gihe ibihugu nk'Ubushinwa, Uburusiya na Turukiya bikomeje kongera imbaraga zabyo ku mugabane.

Ubwo yavugaga muri Kaminuza ya Nairobi kuwa mbere, Perezida Macron yavuze ko Afurika ikeneye ishoramari kugira ngo igere ku bwigenge busesuye no kwigira.

Yavuze ko umugabane "udakeneye gukomeza gushaka kumva abayobozi b'i Burayi bawubwira ibyo ukeneye."

Macron yavuze kandi ko adashaka ko Ubufaransa bukomeza gufata Afurika nk'agace kihariye gafite ingaruka zayo, aho abacuruzi b'Abafaransa bizera ko bafite uburenganzira bwo kubona amasezerano kubera ko ibyo bihugu bikoresha Igifaransa gusa.

Abayobozi barenga 30 bo muri Afurika bitabiriye inama, barimo abayobozi bakuru b'ubucuruzi bo muri Afurika n'abahagarariye amasosiyete akomeye yo mu Bufaransa.

Ambasaderi w'Ubufaransa muri Kenya, Arnaud Suquet, yavuze ko isi ikomeje gucikamo ibice no kutamenya neza, bityo hakaba hakenewe ubufatanye bukomeye hagati y'ibihugu bitandukanye.

Yavuze kandi ko Ubufaransa butari bumenye Kenya gusa ubu, avuga ko Ubufaransa busanzwe ari bwo bwa kane mu bashoramari benshi muri Kenya.

I Nairobi, amaduka manini ya Carrefour agaragaza uruhare rw'Abafaransa, agurisha ibicuruzwa by'Abafaransa, divayi, amavuta yo kwisiga n'ibiryo bitetse hamwe n'ibicuruzwa byo mu rugo byo muri Kenya.

Ku rubyiruko rwinshi rwa Kenya, Ubufaransa bufatwa nk'igihugu gifitanye isano n'ubucuruzi n'ibiribwa kuruta politiki, bitandukanye n'uko bigaragara muri amwe mu makoroni yabwo ya kera.

Beverly Ochieng, umusesenguzi mukuru muri Control Risks, avuga ko Ubufaransa burimo kugerageza guhindura isura yabwo muri Afurika kandi ko burimo kugabanya imiterere y'amashanyarazi bwari busanzwe bukoresha mu bihe byashize.

Yavuze ko aho kwishingikiriza ku mbaraga za gisirikare gusa, Ubufaransa ubu burimo gukoresha ubucuruzi, ishoramari na dipolomasi kugira ngo bukomeze kugira uruhare muri Afurika.

Nk'uko Ochieng abivuga, Ubufaransa burimo gukoresha amasosiyete yabwo azwi cyane, ingaruka z'umuco n'umwanya bufite mu Muryango w'Ubumwe bw'u Burayi kugira ngo bushimangire umubano w'ubukungu n'ibihugu bya Afurika.

Ku rundi ruhande, guverinoma ya Kenya irimo gushaka ishoramari mu nzego nk'ubwubatsi, ingufu n'ikoranabuhanga.

Amasosiyete y'Abafaransa yamaze gutangira gukora mu nzego z'ubwikorezi, ubucuruzi n'ingufu muri icyo gihugu.

Hariho kandi ibiganiro ku bufatanye mu rwego rw'ingufu za kirimbuzi, mu gihe Kenya irimo gushaka uburyo bwo kongera ubushobozi bwayo bwo gukora ingufu mu gihe kizaza.

Mu kwezi gushize, Nairobi yemeje amasezerano mashya y'umutekano y'imyaka itanu n'Ubufaransa, arimo ubufatanye mu butasi, umutekano wo mu mazi mu Nyanja y'Ubuhinde ndetse n'ubufasha bwihutirwa mu gihe cy'ibiza.

Minisitiri w'Ububanyi n'Amahanga wa Kenya, Musalia Mudavadi, yavuze ko ibihugu byombi birimo kuganira ku ngingo nshya z'ubufatanye, avuga ko inama yiswe "Inama Nkuru y'Ububanyi n'Amahanga ya Afurika" ari icyerekezo cy'ejo hazaza, atari ukureba ibyahise.