بازگشت «هشت میلیون» مهاجر به افغانستان؛ حکومت طالبان: اسکان مجدد این تعداد آسان نیست

حکومت طالبان در افغانستان می‌گوید طی پنج سال گذشته حدود «هشت میلیون» مهاجر افغان از ایران و پاکستان به این کشور بازگشته‌اند. وزارت امور مهاجرین حکومت طالبان می‌گوید روند بازگشت و اخراج مهاجران افغان از دو کشور همسایه همچنان ادامه دارد.

عبدالکبیر، وزیر امور مهاجرین حکومت طالبان، اخیراً در جمع شماری از بازگشت‌کنندگان در ولایت پکتیا گفت که اسکان دوباره این افراد کار آسانی نیست.

او افزود: «تقریباً هشت میلیون مهاجر در این مدت کوتاه به افغانستان بازگشته‌اند. هشت میلیون. توزیع نمره ثبت نام و شهرک (اسکان) به این افراد کار آسانی نیست؛ حوصله کنید، حوصله.»

ولی محمد، مرد ۸۰ ساله‌ای که پس از حدود ۴۵ سال زندگی در پاکستان به تازگی از آن کشور اخراج شده، یکی از همین بازگشت‌کنندگان است.

او می‌گوید: «کاغذ جمع می‌کردیم، کارگری می‌کردیم، ما را به زور بیرون کردند.»

ولی محمد که اکنون همراه با ۲۵ عضو خانواده‌اش، از جمله همسر، فرزندان و نوه‌هایش، در روستایی در ولایت بغلان زندگی می‌کند، می‌گوید سال‌های طولانی کار سخت و زندگی در مهاجرت توان و حافظه‌اش را تحلیل برده است.

بازگشت این شمار بزرگ از مهاجران برای حکومت طالبان که پنج سال پس از به قدرت رسیدن هنوز به رسمیت شناخته نشده و با بحران‌های جدی بشری در داخل کشور روبه‌رو است، چالشی بزرگ به شمار می‌رود.

حمدالله فطرت، معاون سخنگوی حکومت طالبان و از مسئولان کمیسیون عالی رسیدگی به مشکلات عودت‌کنندگان، به بی‌بی‌سی گفت که اخراج روزانه «دو تا سه هزار» افغان از ایران و پاکستان همچنان ادامه دارد.

او گفت: «از آغاز سال جاری میلادی که هشت ماه از آن می‌گذرد، تنها از پاکستان ۱۰۲ هزار و ۳۰۱ خانواده با مجموع ۵۷۱ هزار و ۸۲ نفر و از ایران ۱۲ هزار و ۴۷۹ خانواده با ۵۲ هزار و ۵۲۰ عضو، همراه با ۱۶۷ هزار و ۵۵۱ فرد مجرد، به کشور بازگشته‌اند.»

آقای فطرت افزود: «روزانه حدود دو تا سه هزار نفر از پاکستان و ایران اخراج می‌شوند و به این ترتیب تا پایان سال میلادی شاید صدها هزار نفر دیگر نیز اخراج شوند.»

حکومت طالبان می‌گوید برای رسیدگی به وضعیت بازگشت‌کنندگان، کمیسیونی ویژه تعیین کرده است. این نهاد مسئولیت انتقال، جابه‌جایی، کمک‌رسانی و ادغام آنان در جوامع محلی را بر عهده دارد.

مقام‌های طالبان همچنین اعلام کرده‌اند که در هر ولایت شهرکی برای عودت‌کنندگان ایجاد خواهد شد و کار ساخت شماری از این شهرک‌ها آغاز شده است.

با این حال، بسیاری از خانواده‌های بازگشته می‌گویند از کمک‌ها و سرپناه وعده داده‌شده خبری نیست. آنان می‌گویند در خانه‌های کرایی زندگی می‌کنند و برای تأمین نیازهای اولیه و غذای روزانه خود با مشکلات جدی روبه‌رو هستند.

سازمان ملل متحد پیش‌تر برآورد کرده بود که تا پایان سال ۲۰۲۶ میلادی حدود سه میلیون مهاجر افغان از ایران و پاکستان اخراج خواهند شد. این در حالی است که افغانستان با مشکلاتی چون فقر گسترده، بیکاری فزاینده، کمبود مسکن و خشک‌سالی‌های پی‌هم مواجه است.

نهادهای امدادرسان نیز تخمین می‌زنند که بیش از ۲۰ میلیون نفر، معادل نزدیک به نیمی از جمعیت افغانستان، به کمک‌های بشردوستانه نیاز دارند.

عبدالباسط انصاری، سخنگوی پیشین وزارت امور مهاجرین و عودت‌کنندگان در نظام جمهوریت و استاد دانشگاه در کابل، معتقد است که سامان‌دهی زندگی میلیون‌ها بازگشت‌کننده بدون حمایت گسترده بین‌المللی دشوار خواهد بود.

با وجود بازگشت میلیون‌ها مهاجر افغان در پنج سال گذشته، برآورد می‌شود که هنوز میلیون‌ها افغان دیگر در ایران و پاکستان زندگی می‌کنند.

نادر یاراحمدی، رئیس مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت داخله ایران، در اظهاراتی در اواخر سال گشته میلادی (۱۶ دسامبر سال ۲۰۲۵)، میانگین شمار شهروندان افغانستان مقیم این کشور را حدود «۵ میلیون نفر» اعلام کرد.

او افزوده بود که روزانه «دو هزار و ۵۰۰ تا سه هزار نفر» از ایران خارج می‌شوند و کسانی که غیرقانونی خواستار ماندن در ایران هستند هم دستگیر و اخراج می‌شوند. او افزوده بود که بعد از جنگ ۱۲ روزه میان اسرائیل و ایران حدود ۷۵ درصد مهاجرین افغان از ایران به صورت داوطلبانه خارج شدند. مشخص نیست که آیا این روند به همین صورت هنوز ادامه دارد یا نه اما براساس برخی از گزارش‌های غیررسمی ایران اخراج مهاجران فاقد مدارک قانونی را ادامه داده است.

در پی افزایش تنش‌های سیاسی و امنیتی میان حکومت طالبان و اسلام‌آباد، پاکستان هم روند اخراج مهاجران افغان را تشدید کرده است.

هرچند گفته می‌شود شماری از بازگشت‌کنندگان به دلیل نبود کار و مشکلات اقتصادی بار دیگر راه مهاجرت را در پیش گرفته‌اند، اما ولی محمد می‌گوید دیگر توان مهاجرت ندارد و تقاضای کمک از حکومت طالبان را دارد.