طرح تازه چین برای حکمرانی جهانی؛ رهبری جهان جنوب و انتقاد از آمریکا

پکن چارچوب سیاستی تازه‌ای درباره «حکمرانی جهانی» منتشر کرده است که بر پایه طرح پیشنهادی شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، در سال ۲۰۲۵ تدوین شده است.

این سند تلاش می‌کند نقش هدایت‌گر چین را به عنوان مدافع کشورهای جنوب جهانی و حامی نظم مبتنی بر سازمان ملل در عرصه بین‌المللی برجسته کند و همزمان انتقادهایی غیرمستقیم اما تند از آمریکا مطرح کند.

هدف چیست؟

دفتر اطلاع‌رسانی شورای دولتی چین این سند را ۱۷ ژوئن به زبان‌های چینی و انگلیسی منتشر کرد. این اقدام بخشی از تبلیغات اخیر این کشور برای ابتکار حکمرانی جهانی شی جین‌پینگ است.

ابتکار حکمرانی جهانی چهارمین طرح کلان جهانی شی بود و پس از ابتکارهای او در حوزه توسعه، امنیت و تمدن مطرح شد.

این ابتکار که پیش‌تر در ۱ سپتامبر ۲۰۲۵ و در جریان نشست سازمان همکاری شانگهای رونمایی شده بود، بر افزایش نقش کشورهای در حال توسعه در حکمرانی جهانی تاکید داشت. البته این هدف با عباراتی کلی و مبهم بیان شده بود، همان سبکی که در سه ابتکار دیگر شی در سال‌های ۲۰۲۱، ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ نیز دیده می‌شد. این ابتکار همچنین می‌کوشید چین را در جایگاه کشوری نشان دهد که از موضعی اخلاقی و برتر، خواستار نظامی عادلانه‌تر، قاعده‌مندتر و متوازن‌تر برای حکمرانی جهانی است.

در ادامه همین رویکرد، گزارش جدید می‌گوید ابتکار حکمرانی جهانی آقای شی از زمان مطرح شدن، توجه جهان را جلب کرده و «به‌سرعت» حمایت «نزدیک به ۱۶۰ کشور» را به دست آورده است.

این سند با عنوان «حکمرانی جهانی عادلانه‌تر و منصفانه‌تر: اصول، پیشنهادها و اقدامات چین» در پنج بخش منتشر شده است. این بخش‌ها توضیح می‌دهند که چرا جهان پیچیده و درگیر منازعه به حکمرانی بهتر نیاز دارد، ابتکار حکمرانی جهانی در چنین شرایطی چه «راه‌حل‌هایی» ارائه می‌کند، چین چگونه از جنوب جهانی حمایت می‌کند و از «چندجانبه‌گرایی واقعی» پشتیبانی می‌کند، چرا پکن معتقد است درباره «هدایت‌گری» چین «اجماعی گسترده» شکل گرفته و جهان اکنون چگونه باید «متحد شود و عمل کند».

هرچند همه این محورها برای دنبال‌کنندگان دیپلماسی چین آشناست، ارائه آن‌ها در این قالب را می‌توان نشانه‌ای از رسمی‌تر شدن تلاش پکن برای ایفای نقش رهبری در حکمرانی جهانی دانست. چین می‌گوید این نوع رهبری، «مشورت، مشارکت همگانی و منافع مشترک» را در مرکز قرار می‌دهد و بر تقویت «چندجانبه‌گرایی واقعی... جهانی چندقطبی، برابر و منظم و جهانی‌شدن اقتصادی فراگیر» استوار است.

وانگ یی، وزیر خارجه، گفت ابتکار حکمرانی جهانی و این سند با هدف «ارائه خرد و راه‌حل چین برای کمک به پر کردن شکاف حکمرانی جهانی» تدوین شده‌اند.

چرا آمریکا هدف انتقاد قرار گرفته است؟

بخش زیادی از این سند، انتقادهایی غیرمستقیم اما قابل تشخیص از آمریکا در دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ است.

این سند چند محور رایج در انتقاد از واشنگتن را مطرح می‌کند و ظاهرا می‌کوشد چین را به‌عنوان ارائه‌دهنده مسیری متفاوت نشان دهد.

این سند بدون آنکه نامی از آمریکا ببرد، آشکارا به «یک‌جانبه‌گرایی، حمایت‌گرایی و هژمونی‌طلبی» اشاره می‌کند و می‌گوید این رویکردها «حاکمیت قانون بین‌المللی را به‌شدت تضعیف کرده‌اند» و چالش‌هایی جدی برای حکمرانی جهانی ایجاد کرده‌اند.

این سند از «قدرت‌های بزرگ» می‌خواهد «مسئولیت‌پذیری خود را نشان دهند» و برای رفع «شکاف در صلح و توسعه» با یکدیگر همکاری کنند.

این سند همچنین از «برخی کشورها» به‌دلیل «زورگویی به کشورهای کوچک و ضعیف»، «استفاده آشکار از زور علیه کشورهای مستقل»، «اعمال معیارهای دوگانه و به چالش کشیدن عدالت بین‌المللی برای منافع خودخواهانه» و «همدستی برای تشکیل گروه‌ها و بلوک‌های انحصاری» با هدف دامن زدن به تفرقه و تقابل انتقاد می‌کند و این رفتارها را «منبع اصلی آشفتگی جهانی» می‌داند.

به همین ترتیب، این سند «یک قدرت بزرگ خاص» را به‌دلیل نادیده گرفتن منشور سازمان ملل، خروج از سازمان‌ها و توافق‌های بین‌المللی، قطع بودجه نهادهای کلیدی سازمان ملل و جلوگیری از تصویب قطعنامه‌های شورای امنیت سرزنش می‌کند و می‌گوید این کشور «پایه‌های اعتماد به همکاری چندجانبه را تضعیف کرده است».

در مقابل، این سند می‌گوید چین از سازمان ملل به‌عنوان بستر اصلی چندجانبه‌گرایی و پیشبرد حکمرانی جهانی حمایت می‌کند و تاکید دارد که «هرگز اجازه نخواهد داد زور، معیار تصمیم‌گیری باشد».

وانگ یی، وزیر خارجه چین، در عبارتی که به یکی از گفته‌های شاخص او تبدیل شده است، بار دیگر درباره بازگشت «قانون جنگل» هشدار داد و از جامعه بین‌المللی خواست «به هدف اولیه چندجانبه‌گرایی بازگردد».

صدای جهان جنوب چگونه باید شکل بگیرد؟

این سند همچنین بر حمایت اعلام‌شده چین از جهان جنوب تاکید می‌کند و می‌گوید پکن «همبستگی و همکاری با دیگر کشورهای در حال توسعه را تقویت کرده، از منافع مشترک جنوب جهانی در امور بین‌الملل قاطعانه حفاظت کرده و جهان جنوب را برای افزایش قدرت خود از طریق تلاش‌های مشترک هدایت کرده است».

میائو ده‌یو، معاون وزیر خارجه چین، در نشست خبری شورای دولتی، خیزش جهان جنوب را «توقف‌ناپذیر» توصیف کرد و تاکید کرد که «دورانی که چند کشور امور بین‌المللی را در انحصار خود داشتند، برای همیشه به پایان رسیده است».

آقای میائو خواستار آن شد که صدای جهان جنوب در امور بین‌الملل پررنگ‌تر شود و از بسترهای همکاری مانند بریکس و سازمان همکاری شانگهای برای «شتاب دادن به حرکت جنوب جهانی در مسیر صلح و توسعه جهانی» استفاده شود.

روزنامه مردم، ارگان حزب کمونیست چین، در یادداشتی تفسیری، این سند و ابتکار حکمرانی جهانی را ستود و آن‌ها را «کالای عمومی بین‌المللی مهم دیگری که چین به جهان ارائه کرده است» توصیف کرد و گفت این دو به «ساختن جامعه‌ای با آینده مشترک برای بشریت» شتاب می‌دهند.