نخستین زن افغان اورست را فتح کرد؛ «برای آموزش، برای آزادی»

لحظه‌ای که ریور احمد به قله اورست رسید، احساس «خوشبختی مطلق» داشت.

این زن ۳۰ ساله پس از یک صعود نهایی ۱۱ ساعته در ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ (۲۱ مه ۲۰۲۴)، نخستین زن افغان شد که پا بر مرتفع‌ترین قله جهان می‌گذارد. او به بی‌بی‌سی گفت: «وقتی بر بام جهان ایستادم، احساس قدرت کردم.»

ریور احمد پیش از صعود خود گفته بود که «برای یک هدف... برای آزادی، برای آموزش» می‌جنگد و بالا می‌رود.

او می‌خواهد از این دستاورد برای برجسته کردن وضعیت افغانستان استفاده کند؛ جایی که طالبان از زمان بازگشت به قدرت در سال ۲۰۲۱، آموزش را برای دختران و زنان بالای ۱۲ سال متوقف کرده است.

مسیر صعود از کمپ ۴، یعنی مرتفع‌ترین کمپ در این مسیر در ارتفاع ۷۹۵۰ متری، آغاز می‌شود و با عبور از «منطقه مرگ» که در آن سطح اکسیژن ۳۰ درصد میزان آن در سطح دریا است، به قله در ارتفاع ۸۸۴۹ متری می‌رسد.

خانم احمد که از کمپ اصلی اورست سخن می‌گفت، توضیح داد که در طول این صعود طاقت‌فرسا، مرور خاطرات تمام آنچه برای رسیدن به این جایگاه پشت سر گذاشته بود -از زنده ماندن در حمله طالبان با به خواب زدن خود، تا مهاجرت به استرالیا و خو گرفتن با فرهنگی جدید- به او نیرو می‌بخشید.

ریور احمد در غزنی، در جنوب شرقی افغانستان و کمی پایین‌تر از رشته‌کوه‌های هندوکش، بزرگ شد: «هر روز برای رسیدن به کلاس درسم در مدرسه، تا چهار ساعت در میان برف عمیق از کوه بالا و پایین می‌رفتم.»

او در دوران نخستین دوره قدرت‌گیری طالبان به دنیا آمد؛ زمانی که حکومت آموزش دختران را به شدت محدود کرده بود. پس از آنکه تهاجم به رهبری آمریکا در سال ۲۰۰۱ این گروه را سرنگون کرد، دختران توانستند به مدرسه بازگردند و دسترسی زنان به آموزش عالی و کار گسترش یافت.

خانم احمد می‌گوید در سال ۲۰۱۴ خانواده‌اش را متقاعد کرد تا اجازه دهند دانشگاه را در کابل آغاز کند. او تنها زن سوار بر اتوبوسی بود که به سمت کابل حرکت می‌کرد که جنگجویان طالبان راه آن را بستند و شروع به تیراندازی کردند.

او به یاد می‌آورد که در دوران قاعدگی خود بود و به سرعت مقداری خون روی صورتش مالید، سپس بی‌حرکت در جای خود ماند تا اینکه مردان مسلح به گمان اینکه او مرده است، رهایش کردند.

پس از آن، این خانواده به کابل نقل مکان کردند؛ جایی که او در رشته روزنامه‌نگاری درس خواند و با نام مستعار به عنوان خبرنگار رادیو کار کرد. او می‌گوید که سپس در سال ۲۰۱۹ به هند و سه سال بعد به استرالیا رفت؛ در آنجا زبان انگلیسی را آموخت و در یک فروشگاه زنجیره‌ای مبلمان مشغول به کار شد.

ریور احمد تنها پس از یک رویداد ناگوار، تمایل به کوهنوردی را در خود حس کرد. او می‌گوید پس از شش ماه اقامت در استرالیا، برادر ۲۰ ساله‌اش به زندگی خود پایان داد و این اتفاق او را سرگردان و درهم‌شکسته رها کرد.

در همان زمان بود که او تصمیم گرفت نام کوچک خود را از زکیه به ریور (به معنای رودخانه) تغییر دهد؛ نامی که از رودخانه‌های استرالیا الهام گرفته بود: «رودخانه‌ها پاک و مهارناپذیرند، آن‌ها تحت هر شرایطی جریان دارند و من فکر کردم که باید مانند آن‌ها باشم.»

خانم احمد همچنین تصمیم گرفت در یک برنامه صعود گروهی از پل بندرگاه سیدنی شرکت کند. او می‌گوید: «خودم را در ارتفاعات بالا و در میان آسمان شاد یافتم و درست در همان زمان بود که به ذهنم خطور کرد که باید سراغ کوهنوردی بروم.» به این ترتیب، ایده صعود به اورست در ذهنش شکل گرفت.

او تمرینات خود را آغاز کرد، به باشگاه ورزشی رفت، قله‌های نزدیک ملبورن را فتح کرد و در کنار آن تلاش کرد تا هزینه ۸۵۰۰۰ دلاری این سفر اکتشافی را فراهم کند. او می‌گوید نزدیک به یک‌چهارم این مبلغ را از پس‌انداز شخصی خود پرداخت و باقی آن وام از سوی یک بنیاد بود.

ریور احمد می‌گوید: «جمع‌آوری کمک‌های مالی بسیار دشوار است. من هیچ حامی مالی برای این صعود نداشتم» هرچند امیدوار بود که بتواند پشتیبانی بیشتری برای سفرهای اکتشافی آینده به دست آورد.

او پس از ورود به منطقه اورست در اسفند، دو کوه با ارتفاع بالای ۶۰۰۰ متر را فتح کرد و چند هفته را به تطابق آب و هوایی و تمرین اختصاص داد.

خانم احمد یکی از نزدیک به ۵۰۰ نفری است که دولت نپال پس از صدور شمار بی‌سابقه‌ای از مجوزها، اجازه صعود به اورست را در سال جاری به آن‌ها داد. این شمار بسیار زیاد، چالش‌های بیشتری را به همراه آورد.

هر کوهنورد دست‌کم یک کوهنورد پشتیبان، معمولا از بومیان نپال و جامعه شرپا، به همراه خود می‌برد که این به معنای تلاش بیش از ۱۰۰۰ نفر برای رسیدن به قله بود. علاوه بر این، بسته بودن مسیر صعود از سمت تبت در خاک چین به روی کوهنوردان خارجی در سال جاری، بر این فشارها افزود.

فرصت سالانه که در آن شرایط برای رسیدن به قله مناسب است، کوتاه بوده و به طور معمول نیمه دوم مه است. در برخی از روزها که هوا مساعد بود، صف‌های طولانی شکل گرفت.

ریور می‌گوید او و دو راهنمای شرپای خود ناچار شدند چهار ساعت در نزدیکی قله منتظر بمانند؛ جایی که دما در این وقت از سال معمولا زیر منفی ۲۵ درجه سانتی‌گراد است: «ترافیک... بسیار وحشتناک بود. من خیلی ترسیده بودم.»

او می‌ترسید که این انتظار صعودش را به خطر بیندازد. کارشناسان می‌گویند این صف‌ها می‌توانند خطرات جانی برای کوهنوردانی که اکسیژن کافی به همراه نیاورده‌اند ایجاد کنند و حضور طولانی‌مدت در این شرایط سخت می‌تواند خطر سرمازدگی و برف‌کوری را افزایش دهد.

با احتساب کادر پشتیبان نپالی که نیازی به مجوز ندارند، ۱۶۰ نفر در آن روز به قله رسیدند؛ این رقم پس از رکورد ۲۷۴ نفر در یک روز، در روز پیش از آن ثبت شد. روز بعد، دو کوهنورد هندی هنگام بازگشت از قله جان باختند.

دولت نپال در واکنش به نگرانی‌ها درباره شلوغی بیش از حد، هزینه مجوزها را در سال‌های اخیر افزایش داده و قوانین مربوط به شرایط متقاضیان را سخت‌تر می‌کند.

مقام‌ها همچنین با برگزارکنندگان تورهای صعود همکاری کرده‌اند تا تلاش کنند زمان صعود به قله‌ها را پخش کنند، اگرچه انتقادهایی وجود دارد مبنی بر اینکه این اقدامات به اندازه کافی کارآمد نبوده است.

ریور احمد می‌گوید از کمک و تخصص دو راهنمای خود «واقعا سپاسگزار» است و نمی‌تواند شادی فوق‌العاده‌اش پنهان کند؛ هم در قله و هم در هنگام بازگشت که بسیار سریع‌تر از صعود بود: «این تنها خوشحالی ناشی از فتح اورست نبود، بلکه تجربه بی‌نظیر تماشای طبیعت از بلندترین نقطه زمین بود. من آن لحظه سعادت‌بخش را با تمام وجود زیستم.»

او می‌گوید این رویداد با واکنش «شگفت‌انگیزی» در میان افغان‌ها روبرو شده است و حتی حامد کرزی، رئیس‌جمهور پیشین، آن را به عنوان دستاوردی برای زنان افغان جشن گرفته است: «این اتفاق این پیام را به کشور فرستاد که ما می‌توانیم حتی سخت‌ترین کارها را انجام دهیم.»

اما پیام اصلی او فراتر از کوهنوردی است. خانم احمد می‌گوید: «حتی امروز میلیون‌ها دختر افغان از حق اساسی آموزش محروم هستند و ما باید آن کوه را فتح کنیم.»

حکومت طالبان در ابتدا با اشاره به نگرانی‌های امنیتی و حفاظتی، گفت که ممنوعیت آموزش متوسطه و عالی برای دختران و زنان موقتی خواهد بود. اخیرا بی‌بی‌سی از معاون سخنگوی حکومت در این باره پرسش کرد. او این سئوال را به وزارت معارف ارجاع داد که آن‌ها نیز پاسخی ندادند.

ریور احمد می‌گوید که مایل است برای پشتیبانی از زنان در افغانستان کمک‌های مالی جمع‌آوری کند و این پیام را برای آن‌ها می‌فرستد: «قوی بمانید. به خودتان باور داشته باشید که می‌توانید از این تاریک‌ترین بخش از تاریخ ما عبور کنید و بالا بروید. ما می‌توانیم این کار را انجام دهیم.»