یافته‌های یک نهاد سازمان ملل حاکی از افزایش شدید گزارش‌ها از خشونت علیه زنان در غزه است

ممکن است برخی از جزئیات این گزارش برای خوانندگان ناراحت‌کننده باشد.

بر اساس مجموعه‌ای از گزارش‌های اخیر «صندوق جمعیت سازمان ملل متحد»، گزارش‌های مربوط به خشونت علیه زنان و دختران در نوار غزه، از جمله ازدواج‌های زودهنگام و اجباری، افزایش چشمگیری داشته است.

در یکی از این گزارش‌ها که داده‌های گردآوری‌شده توسط ۱۰ سازمان را تحلیل می‌کند، آمده است که بحران طولانی‌مدت ناشی از جنگ در غزه و پیامدهای آن، «شرایطی را ایجاد کرده که در آن زنان و دختران با خطرات فزاینده خشونت مبتنی بر جنسیت روبرو هستند.»

این گزارش همچنین هشدار می‌دهد که در سه ماهه دوم سال جاری میلادی، موارد ازدواج زودهنگام و اجباری «افزایش شدید» داشته است؛ مواردی که سازمان ملل‌متحد هر دو را از مصادیق خشونت جنسیتی می‌داند.

گزارش دیگری که روایت‌های ۲۳۰ زن ساکن در اردوگاه‌های پرجمعیت آوارگان در شهر غزه و خان‌یونس را بازگو می‌کند، تصویری تکان‌دهنده و تلخ از خشونت‌هایی ارائه می‌کند که این زنان تجربه کرده یا شاهد آن بوده‌اند.

یک زن آواره که در مدرسه‌ای اسکان یافته که به پناهگاه تبدیل شده است، توضیح می‌دهد که چگونه قربانیان تجاوز، اغلب برای جلوگیری از ننگ و رسوایی، به عقد متجاوزان خود درمی‌آیند. او می‌گوید: «وقتی موارد تجاوز در مدارس برملا می‌شود، می‌بینید که روز بعد در همان مدرسه مراسم عروسی و جشن برپا شده است.»

زن دیگری تعریف می‌کند که سال گذشته و در بحبوحه قحطی، «مردی دختر ۱۴ ساله‌اش را در ازای دو کیسه آرد شوهر داد تا خودش و [سایر] فرزندانش بتوانند غذا بخورند.»

شش زن در اردوگاه‌های مختلف آوارگان، داستان‌هایی از چنین مبادلاتی را بازگو کردند؛ اقداماتی که پیش از آغاز درگیری میان اسرائیل و حماس در سال ۲۰۲۳، غیرقابل‌تصور بود.

اگرچه گردآوری داده‌ها برای تعیین آمار دقیق همچنان دشوار است، اما صندوق جمعیت سازمان ملل‌ متحد اعلام کرده که شمار موارد گزارش‌شده ازدواج زودهنگام و اجباری در سه ماهه دوم سال جاری میلادی نسبت به سه ماهه اول، ۱۲۳ درصد افزایش داشته است. موارد ازدواج زودهنگام یا ازدواج کودکان، شامل دختران ۱۲ تا ۱۷ ساله بوده است.

«نستور اووموهانگی»، نماینده صندوق جمعیت سازمان ملل متحد در فلسطین، می‌گوید: «روند و سرعت این وقایع تکان‌دهنده است.»

او می‌گوید که شرایط وخیم سه سال گذشته که کشته شدن ده‌ها هزار نفر، ویرانی گسترده و موج‌های متعدد آوارگی در غزه را در پی داشته است، ساختارهای اجتماعی را از هم پاشیده، به‌طوری که «همه چیز فرسوده شده... و دیگر هیچ‌گونه سازوکار یا سیستمی وجود ندارد.»

بر اساس این گزارش، اگرچه بازارهای مواد غذایی بازگشایی شده‌اند، اما بسیاری از مردم توان خرید کالاهای موجود را ندارند؛ فقر شدید و گرسنگی همچنان پابرجاست و مردم به کمک‌های خیریه وابسته‌اند. تقریباً تمام جمعیت بیش از دو میلیون نفری غزه از خانه‌های خود رانده شده‌اند و اکثر آن‌ها در اردوگاه‌های چادری نامناسب و غیربهداشتی یا ساختمان‌های آسیب‌دیده زندگی می‌کنند. خدمات عمومی تا حد زیادی از کار افتاده و حملات هوایی اسرائیل نیز با وجود برقراری آتش‌بس، همچنان ادامه دارد.

پیش از آغاز جنگ، در غزه در تمامی مقاطع تحصیلی بالاتر از مقطع ابتدایی، تعداد دختران از پسران بیشتر بود و عملکرد تحصیلی بهتری نیز داشتند. اکنون، با تعطیلی طولانی‌مدت مدارس، بسیاری از کودکان از تحصیل بازمانده‌اند. پسران برای کمک به تأمین مخارج خانواده تحت فشار برای یافتن کارهای غیررسمی هستند و دختران با نگرانی‌های فزاینده‌ای در مورد امنیت خود روبرو هستند.

زندگی در میان غریبه‌ها و بدون حریم خصوصی در جامعه‌ای با بافت اجتماعی سنتی، منجر به گزارش‌هایی مبنی بر افزایش آزار و اذیت جنسی شده است؛ از همین رو، بسیاری از خانواده‌ها ازدواج دخترانشان را راهی برای محافظت از آن‌ها و حفظ عفت و حیا می‌دانند. گزارش صندوق جمعیت سازمان ملل متحد که بر اساس پژوهشی در اواخر سال ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶ تهیه شده، نشان می‌دهد که دخترانی که در جریان جنگ والدین خود را از دست داده‌اند، به‌ویژه آسیب‌پذیر هستند.

زنی در یکی از اردوگاه‌های شهر غزه که در جریان تهیه این گزارش با او مصاحبه شده، می‌گوید که در مراسم عروسی دو دختر از اعضای خانواده‌اش که تنها ۱۴ و ۱۵ سال داشتند، شرکت کرده است.

این زن می‌گوید: «عموهایشان آن‌ها را در سن بسیار پایین شوهر دادند. می‌دانید چرا؟ چون پدر و مادرشان شهید شده بودند و عموهایشان می‌خواستند خود را از زیر بار مسئولیت و هزینه‌های آن‌ها خلاص کنند. به خدا قسم، آن‌ها اصلاً نمی‌دانند ازدواج یا زندگی یعنی چه.»

«مرکز امور زنان در غزه»، یک سازمان غیردولتی فلسطینی که با صندوق جمعیت سازمان ملل همکاری می‌کند، به همراه سایر گروه‌های حمایتی، موارد تکان‌دهنده‌ای از دخترانی را ثبت کرده‌اند که ازدواج کرده و متحمل آزار شده‌اند و اغلب نیز باردار شده‌اند. آن‌ها می‌گویند احتمال سقط جنین و تولد نوزادان کم‌وزن در دختران نوجوان بسیار بیشتر از زنان بزرگسال است.

اوووموهانگی می‌گوید: «ما شاهد افزایش شدید بارداری در میان نوجوانان به دلیل ازدواج کودکان هستیم. کودکی که در سنی است که بدنش هنوز برای پرورش جنین تکامل نیافته، گرسنه است، در شرایط غیربهداشتی به سر می‌برد، نمی‌داند چگونه از نوزاد مراقبت کند و حتی نمی‌داند چگونه از خودش مراقبت کند؛ پیامدهای چنین بارداری‌ای همیشه بسیار بسیار وخیم است.»

سازمان ملل متحد و اکثر سازمان‌های بشردوستانه، ازدواج دختران زیر ۱۸ سال را «ازدواج زودهنگام» طبقه‌بندی می‌کنند. حتی پیش از جنگ نیز این پدیده در میان فلسطینیان ساکنِ غزه (تحت کنترل حماس) نسبت به کرانه باختری اشغالی رایج‌تر بود، هرچند روند نزولی داشت.

قانون در غزه، در صورت رضایت والدین و مجوز قاضی، استثنائاتی را برای حداقل سن ازدواج (۱۷ سال) قائل شده است. مقامات دادگاه می‌توانند ازدواج افراد ۱۴ سال و هفت ماهه را تأیید کنند؛ هرچند یک کارشناس محلی شریعت به ما گفت که با تعطیلی دادگاه‌های اسلامی که رسیدگی به امور خانوادگی مسلمانان را بر عهده دارند در بخش عمده‌ای از دوران جنگ، «تدابیر حفاظتی قانونی» نیز از میان رفته است.

بی‌بی‌سی با خانواده‌هایی گفتگو کرده است که در آن‌ها، بازماندگانی که بستگانشان را از دست داده‌اند، تن به ازدواج داده‌اند. «زهیر» ۲۵ ساله می‌گوید عموهایش او را ترغیب کردند تا با دختر ۱۶ ساله‌ای از بستگان دورتر خود ازدواج کند؛ دختری که پدرش که تنها سرپرست او بود، در یک حمله هوایی اسرائیل کشته شده بود.

وقتی از او پرسیده شد چرا با این تصمیم موافقت کرده است، گفت: «یکی از دلایلی که باعث شد با او ازدواج کنم این بود که کسی نبود از او مراقبت کند. این نکته اول است.»

زهیر می‌افزاید: «اگر جنگ نبود، او هنوز دختر نوجوانی بود که پدرش از او مراقبت می‌کرد و به مدرسه می‌رفت. او هنوز ذهنیت یک کودک را دارد، نه ذهنیت یک فرد بالغ. دلش برای مدرسه، خانواده و دوستانش تنگ شده است؛ حتی دلش برای نشستنِ ساده در خانه هم تنگ شده است.»

زوج دیگری می‌گویند پس از کشته شدن پسر بزرگشان، به پسر دیگرشان که ۱۷ ساله است اجازه دادند با دختر عموی۱۶ ساله خود ازدواج کند. پدر این دختر نوجوان هم کشته شده است. این دختر حالا باردار است و دیگر به مدرسه بازنخواهد گشت. پدرشوهرش می‌گوید: «او باید از فرزندش مراقبت کند؛ ادامه تحصیلش بی‌فایده خواهد بود.»

آمار خشونت جنسی در غزه همچنان بسیار کمتر از آمار واقعی گزارش می‌شود که دلیل اصلی آن، ترس از انگ اجتماعی و انتقام‌جویی است. ارزیابی‌های ایمنی سازمان ملل نشان داده است که زنان و دختران به‌ویژه در ساعات شب با خطراتی مواجه‌ هستند و به همین دلیل از سرویس‌های بهداشتی و حمام‌های اردوگاه‌ها استفاده نمی‌کنند.

جدیدترین گزارش تحلیلی کارگروهی به سرپرستی صندوق جمعیت سازمان ملل متحد حاکی از آن است که موارد خشونت جنسی، از جمله تجاوز و تعرض جنسی، در غزه به وضعیتی «بحرانی» رسیده است. این موارد ۲/۷ درصد از کل گزارش‌های خشونت مبتنی بر جنسیت را در بازه زمانی آوریل تا ژوئن ۲۰۲۶ تشکیل می‌دادند؛ رقمی که نسبت به ۲/۱ درصد در سه ماهه پیش از آن، افزایش یافته و نشان‌دهنده جهشی ۶۱ درصدی در تعداد موارد ثبت‌شده است.

این افزایش با تلاش‌ها برای آگاهی‌بخشی و ایجاد روش‌های بهتر جهت ثبت گزارش‌های محرمانه مرتبط دانسته می‌شود. داده‌های جمعیتی نشان می‌دهد که اکثریت قربانیانِ نجات‌یافته، زنان ۱۸ تا ۵۹ ساله بوده‌اند و پس از آن‌ها دختران نوجوان (۸ درصد) و مردان بزرگسال (۵ درصد) قرار دارند.

زنانی که بیوه هستند یا زنانی که همسرانشان در بازداشت به سر می‌برند یا مفقود شده‌اند، بیش از دیگران در معرض خطر سوءاستفاده و بهره‌کشی جنسی قرار دارند. بنا بر گزارش‌ها، اکنون سرپرستی نزدیک به یک‌چهارم خانوارها بر عهده زنان است؛ رقمی که دو برابرِ پیش از آغاز جنگ است.

زنی در شهر غزه که با تهیه‌کنندگان گزارش این نهاد سازمان ملل مصاحبه کرده، ماجرایی را این‌گونه بازگو می‌کند: «یک زن بیوه به دنبال چادر بود و نماینده [اردوگاه] به او گفت: "من به تو چادر می‌دهم و تو را در اردوگاه خودمان اسکان می‌دهم، اما امشب می‌توانی بیایی و پیش من بمانی."»

نهادهای امدادی معتقدند که با بهبود شرایط بشردوستانه، می‌توان خطرات پیش روی زنان در غزه را به‌شدت کاهش داد. درخواست‌هایی مطرح شده است تا اسرائیل اجازه ورود پناهگاه‌های باکیفیت‌تر و همچنین تجهیزات لازم برای ارتقای سرویس‌های بهداشتی، سیستم‌های دفع فاضلاب و روشنایی را به این منطقه بدهد؛ چرا که اسرائیل ورود اقلامی را که ممکن است کاربرد دوگانه (نظامی و غیرنظامی) داشته باشند، محدود کرده است.

تلاش‌هایی برای بهبود وضعیت آموزش و مراقبت‌های بهداشتی در جریان است و برنامه‌هایی بلندمدت برای اجرای کارزارهایی جهت مقابله با خشونت خانگی و ازدواج کودکان در دست تدوین است. اگرچه مسیر زندگی بسیاری از افراد در غزه برای همیشه تغییر کرده است، اما زنان می‌گویند به آینده‌ای امید دارند که در آن دست‌کم احساس امنیت بیشتری کنند.