من زن نیستم

منتشر شده در ۲۹ مرداد ۱۴۰۵ - ۲۰ اوت ۲۰۲۶

زمان مطالعه: ۴ دقیقه

اعضای جامعه رنگین‌کمانی در ایران، با وجود حضور در بطن جامعه، کمتر فرصت یافته‌اند داستان‌هایشان را بر پرده سینما ببینند.

محدودیت‌ها و ممنوعیت‌ها، تابوسازی پیرامون این موضوع و دشواری دریافت مجوز نمایش، از مهم‌ترین دلایلی بوده که بسیاری از فیلمسازان را از نزدیک شدن به این سوژه‌ها بازداشته است. با این حال، در سال‌های اخیر توجه به این موضوعات، هرچند به شکلی غیرمستقیم، در برخی آثار سینمایی افزایش یافته و سینماگران نسل جدیدتر که به ساخت فیلم‌های مستقل و زیرزمینی روی آورده‌اند، بیش از گذشته به این تجربه‌ها پرداخته‌اند.

در میان روایت‌های کمتر شنیده‌شده جامعه رنگین‌کمانی، تجربه افرادی که در زمان تولد به عنوان زن شناخته شده‌اند اما خود را در این هویت تعریف نمی‌کنند، از پیچیده‌ترین و پنهان‌ترین تجربه‌هاست. بسیاری از این افراد در جوامع سنتی، زیر فشار خانواده، عرف اجتماعی و انتظارات فرهنگی ناچارند نقش‌هایی را ایفا کنند که با احساس درونی و هویت واقعی‌شان همخوانی ندارد. برخی برای پرهیز از طرد شدن، از دست دادن حمایت خانواده یا مواجهه با تبعیض، سال‌ها هویت خود را پنهان می‌کنند و در ظاهر مطابق انتظارات دیگران زندگی می‌کنند. این شکاف میان آنچه از آنان انتظار می‌رود و آنچه خود را می‌دانند، می‌تواند بر روابط خانوادگی، زندگی اجتماعی و احساس تعلق آنان تأثیر عمیقی بگذارد.

فیلم «دم سرد» ساخته عباس رزیجی از معدود آثار سینمای ایران است که به چنین تجربه‌ای نزدیک می‌شود. این فیلم داستان مریم را روایت می‌کند؛ شخصیتی که از بدو تولد به عنوان دختر شناخته شده، اما نگاهش به زندگی و شیوه رفتارش با انتظارات متعارف از زنان تفاوت دارد. در این فیلم شخصیت اصلی در یک طبقه‌بندی مشخص جنسیتی البته قرار داده نشده.

مریم که دو کودک را سرپرستی می کند، با جامعه‌ای روبروست که خبری از درون او ندارند. از عاشقی دلخسته گرفته تا زنان دیگری که او را همتای خود یا رقیب خود می‌دانند. دیگران در این جامعه، بر اساس ساختارهای اجتماعی‌ای رایج، تفاوت را به آسانی نمی‌پذیرند. «دم سرد» این کشمکش را نه از خلال شعارهای سیاسی یا اجتماعی، بلکه از طریق زندگی روزمره شخصیتی روایت می‌کند که میان آنچه هست و آنچه جامعه از او انتظار دارد، گرفتار شده است.

فیلم «دم سرد» محصول سال ۱۳۹۵ است و در قالب یک درام اجتماعی به موضوع هویت، تعلق و حق انتخاب فردی می‌پردازد. فضای باورپذیر داستان و شخصیت‌پردازی آن باعث شده این فیلم فراتر از یک روایت شخصی، تصویری از بخشی از واقعیت‌های کمتر دیده‌شده جامعه ارائه دهد.

عباس رزیجی در یادداشتی درباره فیلم گفته است که جهان را نمی‌توان تنها به دوگانه زن و مرد محدود کرد و انسان پیچیده‌تر از آن است که در چنین تقسیم‌بندی ساده‌ای خلاصه شود. این نگاه در روایت فیلم نیز دیده می‌شود؛ جایی که مریم پیش از آنکه نماینده یک مفهوم یا یک گروه اجتماعی باشد، انسانی است با آرزوها، ترس‌ها و نیازهای شخصی خود.

«دم سرد» در زمان ساخت و نمایش، به دلیل انتخاب سوژه‌ای حساس و کمتر مطرح‌شده، توجه منتقدان و جشنواره‌های بین‌المللی را به خود جلب کرد. این فیلم نخستین نمایش‌های جهانی خود را در جشنواره آتلانتا تجربه کرد و سپس در جشنواره‌های متعددی در آمریکا، اروپا و آسیا به نمایش درآمد. فیلم در ده‌ها جشنواره بین‌المللی حضور داشته و جوایزی از جمله بهترین فیلم، بهترین کارگردانی فیلم اول و بهترین بازیگر زن را کسب کرده است.

برخی منتقدان و ناظران سینمایی، اهمیت «دم سرد» را بیش از هر چیز در انتخاب سوژه آن دانسته‌اند؛. از این منظر، ارزش فیلم تنها در داستان آن نیست، بلکه در گشودن فضایی برای گفت‌وگو درباره موضوعی است که سال‌ها در حاشیه مانده و کمتر فرصت حضور در روایت‌های رسمی و جریان اصلی سینما را پیدا کرده است. شخصیت های خلق شده در این فیلم نیز کاملا باورپذیر و ملموس به نظر می رسند وصرف نظر از مفاهیم اجتماعی، از نظر ساختار دراماتیک، فیلم با خلق یک مثلث عشقی می‌تواند مخاطب را همراه خود نگه دارد.

توضیح تصویر، عباس رزیجی، فیلمساز - پوستر فیلم «دم سرد»

درباره کارگردان

عباس رزیجی، کارگردان فیلم «دم سرد» در سال ۱۳۶۳ در اهواز متولد شد. او از سال ۱۳۷۹فعالیت هنری خود را با تئاتر آغاز کرد و سپس وارد عرصه سینما شد.

آقای رزیجی فارغ‌التحصیل رشته بازیگری و کارگردانی و «دم سرد» نخستین فیلم بلند سینمایی اوست. از دیگر فعالیت‌های او می توان به ساخت مستند «قصری با دیوارهای قرمز» و انتشار کتاب‌های «چند داستان کوتاه برای بخاری» و «چرا فیلم می‌سازم»اشاره کرد.

دیدگاه کارگردان

«دم سرد» به دنبال هویت آدم‌هایی است که برخلاف خواست جوامع، حق زندگی آزاد دارند. این اثر تلاش دارد تا آنچه در وجود این افراد طبیعی است و از نگاه دیگران تابو محسوب می‌شود، به‌عنوان بخشی از واقعیت انسانی نشان دهد.