در یمن جنگی با پیامدهای جهانی در جریان است

سفری پرشتاب در دل بیابان بود؛ سوار بر یک خودروی وانت، در حالی که افراد مسلح در عقب آن نشسته بودند. ما همراه نیروهای طرفدار دولت یمن حرکت می‌کردیم و در مسیر، گهگاه دریای عرب و قله‌های سر به فلک کشیده کوه‌ها را در دوردست می‌دیدیم. به ما گفته بودند که نیروهای حوثی تنها چند روز پیش از این منطقه عقب رانده شده‌اند.

وقتی جنگ بر سر پهنه‌های وسیع و خالی صحرا جریان دارد، دیدن پیشروی دشوار است. اما سربازان در شعب‌الجن، در استان لحج، مواضع دفاعی تازه‌ای را که با کیسه‌های شن ساخته بودند به ما نشان دادند؛ خطوط جدیدی که در دل شن‌ها ترسیم شده‌اند.

توفیق الحَبون، فرمانده ریش‌دار نیروهای امنیت ملی جنوب یمن که یونیفرم استتار به تن داشت، گفت: «درگیری‌های شدیدی در جریان بود.»

او افزود: «آن‌ها تک‌تیرانداز، توپخانه و پرتابگر موشک بالستیک دارند.»

اینجا، در گوشه‌ای دورافتاده از خاورمیانه، جنگی با پیامدهای جهانی در جریان است.

دیگر نمی‌توان جنگ داخلی ریشه‌دار یمن را نادیده گرفت. این جنگ اکنون بخشی از درگیری گسترده‌تری است که از تهران تا ریاض امتداد دارد؛ جایی که موشک‌ها به فرودگاه بین‌المللی اصابت کردند.

حوثی‌های یمن که پیش‌تر نیز تهدیدی برای کشتیرانی جهانی به شمار می‌رفتند، اکنون به تهدیدی فزاینده برای عربستان سعودی تبدیل شده‌اند. آنها همچنین اهرم فشاری در اختیار حامیان خود در ایران، رقیب منطقه‌ای عربستان، قرار می‌دهند.

توفیق الحَبون با اشاره به تکه‌های فایبرگلاس و قطعات فلزی پراکنده در اطراف پایش گفت این بقایای یک پهپاد سرنگون‌شده حوثی‌هاست که به گفته او مواد منفجره سی-۴ حمل می‌کرده است.

فرمانده الحبون عضو «نیروهای جنوبی» است؛ بخشی از ائتلافی بسیار سست میان گروه‌هایی که برای دولت یمن می‌جنگند؛ دولتی که از سوی جامعه بین‌المللی به رسمیت شناخته شده و از حمایت عربستان سعودی و حملات هوایی آن برخوردار است.

حوثی‌ها در سال ۲۰۱۴ وارد صنعا، پایتخت یمن، شدند و دولت را کنار زدند. یک سال بعد، ائتلافی از کشورهای عربی به رهبری عربستان سعودی مداخله کرد تا حوثی‌ها را عقب براند. با وجود سال‌ها حملات هوایی ویرانگر، این هدف محقق نشده است.

فرمانده به ما گفت حدود ۵۰۰ جنگجوی حوثی همچنان در ارتفاعاتی مستقرند که بر یک گذرگاه دریایی راهبردی، باب‌المندب، مشرف است؛ گذرگاهی که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل می‌کند.

این آبراه باریک، که نقشی حیاتی در صادرات نفت دارد، در طول سفر ما درست بیرون از میدان دیدمان قرار داشت.

حوثی‌ها پس از پیشروی سریع در ماه سپتامبر این منطقه را تصرف کردند. فرمانده مدعی است نیروهای حامی دولت حدود ۸۵ درصد آن را پس گرفته‌اند. حوثی‌ها از دست دادن مناطق در نقاط دیگر را رد کرده‌اند، اما تا جایی که منابع محلی ما می‌دانند درباره این منطقه چنین تکذیبی نداشته‌اند.

تا زمانی که کنترل کامل منطقه بازپس گرفته نشود، فشار بر عرضه جهانی نفت و قیمت‌ها ادامه خواهد داشت.

بعدا شنیدیم که در روز حضور ما در منطقه درگیری‌های شدیدی رخ داده است. ظاهرا پنج خودروی نظامی با بمب‌های دست‌ساز کارگذاشته‌شده از سوی حوثی‌ها برخورد کرده‌اند. مشخص نیست چند جنگجو کشته یا زخمی شده‌اند.

در حالی که بازارهای جهانی انرژی با نگرانی تحولات را دنبال می‌کنند، گرسنگی نیز یمنی‌های خسته‌ای را تهدید می‌کند که مجبور شده‌اند از تازه‌ترین موج خشونت فرار کنند.

به گفته سازمان بین‌المللی مهاجرت، از آغاز این تشدید درگیری‌ها در اوایل سپتامبر حدود ۲۰۰ هزار نفر از خانه‌های خود رانده شده‌اند؛ آن هم در فقیرترین کشور جهان عرب.

هنگام خروج از منطقه، منظره‌ای از رنج را دیدیم؛ خانواده‌هایی پراکنده در اطراف که زیر درختان نحیف به دنبال پناه بودند.

در میان گروهی از زنان و کودکان، با عایشه روبه‌رو شدیم؛ زنی سالمند و تکیده که روی زمین نشسته بود.

او از خانه‌اش در کوه‌های كهبوب فرار کرده بود؛ منطقه‌ای که هدف حملات پهپادی حوثی‌ها قرار گرفته است.

او به من گفت: «۳۰ روز است اینجا هستیم.»

«نه دام دارم، نه پول، نه آب، نه غذا، حتی یک پتو هم ندارم... مجبور شدیم فرار کنیم، فقط با لباس‌هایی که به تن داشتیم.»

در آخر هفته، این غیرنظامیان سعودی در فرودگاه بین‌المللی ریاض بودند که مجبور به فرار شدند.

حمله حوثی‌ها که مرگبارترین حمله در خاک عربستان سعودی در بیش از یک دهه بود، موجی از شوک در منطقه ایجاد کرد و احساس امنیت در عربستان را خدشه‌دار کرد.

اما در اتاق‌های عمل شهر بندری عدن، در جنوب یمن، مسائل ژئوپلیتیک چندان به چشم نمی‌آیند. بیمارستان‌ها زیر فشار سنگینی قرار دارند و پزشکان شبانه‌روز مشغول مداوای نیروهای مجروح طرفدار دولت هستند که از خط مقدم نبرد منتقل می‌شوند.

ما از یک بیمارستان نظامی بازدید کردیم که فقط در یک روز ۵۱ مجروح به آن منتقل شده بودند؛ بسیاری با زخم گلوله و چند نفر نیز نیازمند قطع عضو بودند.

در یکی از بخش‌های شلوغ بیمارستان، یک جنگجوی حوثی در کنار جنگجویان جبهه مقابل بستری بود.

پزشکان به ما گفتند میان آن‌ها تفاوتی قائل نمی‌شوند.

دکتر بسام هزار گفت: «برایم مهم نیست او از کجا آمده، پیشینه‌اش چیست یا چه مذهبی دارد. او انسان است، پس باید با او مثل یک انسان رفتار کنم.»

حتی اگر جنگ پایان یابد، بعضی‌ها هرگز از پیامدهای آن رها نخواهند شد.

مردی بی‌صدا روی تختش نشسته بود؛ باند سفیدی دور باقی‌مانده دست چپش پیچیده شده بود و ردیفی از بخیه‌های جراحی روی سرش دیده می‌شد.

اما بعضی دیگر هنوز روحیه جنگیدن را از دست نداده‌اند؛ از جمله احمد علی محمود که با وجود شکستگی‌های متعدد، لبخند می‌زند و پرانرژی صحبت می‌کند.

او به ما می‌گوید: «منتظر نمی‌مانم کاملا خوب شوم.»

«فقط می‌خواهم بتوانم روی پا بایستم. فکر می‌کنم [بازگشت به جنگ] هم وظیفه دینی است و هم وظیفه ملی. حوثی‌ها کشور را ویران کرده‌اند. اگر پیروز شویم، حتی این شکستگی‌ها را هم احساس نخواهم کرد.»

در بخش بعدی، علی ۱۲ ساله بستری است؛ پسری با موهای قهوه‌ای که فقط یک سال از جنگ داخلی یمن بزرگ‌تر است.

علی زمانی که در خیابان راه می‌رفت بر اثر حمله پهپادی زخمی شد و اکنون در انتظار یک عمل جراحی پیچیده است.

دکتر عمرو ریاض السقاف که کنار تخت او ایستاده می‌گوید: «ترکش نزدیک ستون فقرات اوست.»

«عمل آسان نخواهد بود، اما ان‌شاءالله کارکنان ما از عهده آن برمی‌آیند.»

او به من می‌گوید علی پسری آرام و ملایم است.

می‌گوید: «در ابتدا افسرده بود، اما برایش اسباب‌بازی آوردیم و حال روحی‌اش به‌تدریج بهتر شده است.»

اما آیا جنگ تا بزرگسالی نیز او را دنبال خواهد کرد؟

آتش‌بس سال ۲۰۲۲ چند سال آرامش نسبی به همراه آورد. اما اکنون حوثی‌ها دشمنی قدرتمندتر هستند، همان‌طور که اخیرا نشان دادند.

آن‌ها از پیش بر مناطقی کنترل دارند که بیشتر جمعیت یمن در آن‌ها زندگی می‌کنند. اگر تلاش تازه‌ای برای میانجیگری صورت گیرد، که درباره آن گمانه‌زنی‌هایی وجود دارد، ممکن است شروط سختی مطرح کنند.

در بیمارستان، دکتر بسام هزار در حالی که خود را برای موج بعدی مجروحان آماده می‌کند، به تغییر امیدوار است اما انتظار ندارد به این زودی اتفاق بیفتد.

او می‌گوید: «شاید جنگ برای خبرها خوب باشد، اما [برای مردم] وحشتناک است.»

«پسران پدرانشان را از دست می‌دهند و مادران، پسرانشان را. ما به صلح نیاز داریم.»