روی چیست و چرا به آن نیاز داریم؟

روی (زینک) ماده معدنی ضروری برای بدن است که برای تندرستی به مقدار کمی از آن نیاز داریم. بدن ما نمی‌تواند روی را هم مانند مواد معدنی دیگر بسازد در نتیجه باید آن را از طریق رژیم غذایی دریافت کرد. چون روی نمی‌تواند به مقدار زیاد در بدن ذخیره شود لازم است تا به طور منظم مصرف شود تا میزان آن در بدن در حد سالمی باقی بماند.

بدن ما این ماده معدنی مهم را فقط می‌تواند از مواد غذایی دریافت کند اما همیشه نمی‌توانیم آن را به راحتی جذب کنیم. چطور می‌توانیم اطمینان پیدا کنیم که به مقدار کافی روی مصرف می‌کنیم و کمبود آن چه عوارضی دارد؟

چرا به روی نیاز داریم؟

روی از جنبه‌های گوناگونی برای سلامتی ما مهم است. بیش از ۳۰۰ آنزیم در بدن که پروتئین‌هایی هستند که باعث تسریع واکنش‌های شیمیایی می‌شوند با کمک روی عمل می‌کنند. روی در بسیاری از فرآیند‌های بدن ما مانند گوارش پروتئین و کربو‌هیدرات‌ها و تولید طبیعی دی‌ان‌ای نقش دارد. روی همچنین نقش مهمی در رشد سالم استخوان‌ها دارد چون کمک می‌کند کلسیم و مواد معدنی دیگر به هم بپیوندند و ساختار تشکیل‌دهنده استخوان‌ها را ایجاد کنند.

روی به عنوان آنتی‌اکسیدان هم عمل می‌کند و جلوی نابودی سلول‌ها را می‌گیرد و باعث کارکرد طبیعی سیستم ایمنی بدن می‌شود.

روی برای تولید‌مثل و باروری طبیعی هم اهمیت دارد. در زنان نقش مهمی در تولید تخمک دارد و در مردان به تولید و تحرک اسپرم کمک می‌کند. در نوزادان و کودکان باعث رشد و پرورش مغز و سیستم عصبی می‌شود.

آیا روی برای درمان سرماخوردگی مفید است؟

روی نقش مهمی در کارکرد ایمنی بدن ما دارد و از دهه ۱۹۸۰ پس از آنکه پژوهش‌ها نشان داد حداقل در جانوران از تکثیر ویروس‌های سرماخوردگی جلوگیری می‌کند یکی از اجزای معمول برای درمان انواع سرماخوردگی‌ها بوده است.

اما پژوهش‌های اخیر نشان داده است که روی سرماخوردگی را درمان نمی‌کند بلکه دوره بیماری را کوتاه‌تر می‌کند. در بیش از ۳۰ پژوهش هیچ نشانه‌ای از اینکه روی باعث جلوگیری از سرماخوردگی شود یافته نشده است اما برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهد روی باعث می‌شود دوره بیماری یک تا دو روز کوتاه‌تر شود.

البته با توجه به انواع گوناگون روی و مقدار و مدت زمان مصرف آن کارشناسان در مورد شواهد اطمینان ندارند. همچنین عوارض جانبی آن را باید در نظر گرفت، درمان با میزان بالای روی ممکن است باعث دل‌به‌هم‌خوردگی، تهوع و احساس طعم فلزی در دهان شود.

چه میزان روی نیاز داریم؟

در بریتانیا، میزان پیشنهادی مصرف روزانه روی برای بزرگسالان ۹/۵ میلی‌گرم برای مردان و ۷ میلی‌گرم برای زنان است. زنان در چهار ماه شروع شیردهی به روزانه ۶ میلی‌گرم و پس از آن به روزانه ۲‌۵ میلی‌گرم روی بیشتر نیاز دارند.

کدام مواد غذایی روی دارد؟

مواد‌ غذایی که منبع سرشار روی هستند شامل:

هرچند میوه‌ها و سبزی‌ها منبع سرشاری از بسیاری از ویتامین‌ها و مواد معدنی هستند اما روی کمی دارند. روی در مواد غذایی گیاهی مانند لوبیا، دانه‌های خوراکی و غلات کامل به آسانی روی موجود در مواد غذایی حیوانی در بدن ما جذب نمی‌شود چون مواد غذایی گیاهی دارای اسید فیتیک (نوعی ذخیره فسفر) هستند که در معده به روی می‌پیوندد و جلوی گوارش و جذب آن را می‌گیرد.

پژوهش‌ نشان می‌دهد میزان روی در افرادی که رژیم غذایی گیاه‌خواری یا وگان دارند کمتر است و کمبود روی در کشور‌هایی مانند ترکیه، مصر و ایران که میزان اسید فیتیک در رژیم غذایی مرسوم بالاتر است، بیشتر مشاهده می‌شود.

هرچند بدن سازو‌کار‌های هوشمندانه‌ای دارد که با تغییرات میزان جذب روی و کاهش میزان کمبود یا افزایش میزان جذب روی تا رسیدن به مقدار لازم برای بدن هماهنگ شود. همین موضوع نشان می‌دهد که چرا میزان روی موجود در بدن افرادی که رژیم غذایی گیاه‌خواری را انتخاب می‌کنند پس از کاهش اولیه دوباره به میزان ثابتی باز‌می‌گردد.

شیوه‌های آماده‌سازی مواد غذایی هم در بهبود جذب روی در بدن نقش دارد. خیساندن و جوانه زدن غلات و دانه‌ها و همچنین تخمیر باعث کاهش میزان اسید فیتیک یا ذخیره فسفر در آنها می‌شود. این موضوع نشان می‌دهد که از نان تهیه شده با خمیر‌مایه یا مخمر (روش‌های تخمیری) در مقایسه با نان‌های فطیر یا بدون خمیر‌مایه روی بیشتری جذب بدن می‌شود.

مواد غذایی سرشار از روی

میزان کمبود روی در جهان

سازمان بهداشت جهانی برآورد می‌کند که حدود ۳۰٪ از جمعیت جهان در معرض کمبود روی هستند. در بریتانیا و کشور‌های توسعه‌یافته کمبود روی کمتر مشاهده می‌شود. داده‌های یک نظر‌سنجی ملی تغذیه و رژیم غذایی (پژوهش گسترده‌ در زمینه مصرف مواد غذایی در بریتانیا) نشان داد که ۶٪ از مردان و ۷٪ از زنان کمتر از مقدار لازم روی مصرف می‌کنند.

عواملی که باعث می‌شود افراد بیشتر در معرض خطر کمبود روی قرار بگیرند به این شرح است:

آیا عدم مصرف گوشت باعث بروز کمبود روی در بدن می‌شود؟

نه، همیشه اینطور نیست. درست است که گوشت قرمز حدود یک سوم میزان کل روی دریافتی زنان و مردان را تامین می‌کند اما تصمیم به تغذیه پایدار‌تر به معنی قطع کامل مصرف گوشت نیست.

حتی با خوردن مقدار کمی گوشت قرمز (حدود ۷۰ گرم در روز) در صورتی که مواد غذایی دیگر سرشار از روی هم مصرف کنید می‌توانید روی کافی بدن خود را تأمین کنید.

چند پیشنهاد ساده جذب روی بیشتر برای افرادی که کمتر گوشت می‌خورند:

مکمل‌های غذایی روی

اگر می‌خواهید مکمل غذایی روی مصرف کنید باید مراقب باشید که بیش از اندازه مصرف نکنید چون مقدار زیاد مصرف روی باعث جلوگیری از جذب مس و آهن، دو ماده معدنی حیاتی دیگر در بدن می‌شود. نظام بهداشت‌ودرمان ملی بریتانیا (ان‌اچ‌اس) توصیه می‌کند روزانه بیش از ۲۵ میلی‌گرم روی مصرف نکنید.

این مطلب فقط اطلاعات عمومی است و نباید به جای توصیه درمانی یا مشاوره با پزشک استفاده شود. درباره وضعیت سلامتی خود همیشه با پزشک مشورت کنید.