Jak zmiana czasu może wpłynąć na twoje zdrowie?

W niedzielę 25 października o godz. 03:00 cofniemy zegarki na godz. 02:00 i wrócimy do czasu zimowego. Taka zmiana czasu obowiązuje w około 70 krajach na świecie.

Choć dodatkowa godzina snu może wydawać się korzystna, naukowcy wskazują, że zmiana czasu może wpływać na nasze zdrowie.

Badania wykazały związek między sezonową zmianą czasu a zaburzeniami snu, zmianami nastroju, udarami oraz zwiększonym ryzykiem wypadków drogowych.

Oto, co według naukowców dzieje się z naszym ciałem, gdy zmienia się czas.

Zaburzony rytm snu i czuwania

Choć wiele osób liczy na dodatkową godzinę snu po jesiennej zmianie czasu, badania pokazują, że średnio śpimy wtedy tylko o 33 minuty dłużej.

Nasz sen reguluje rytm okołodobowy, czyli wewnętrzny zegar biologiczny zależny głównie od światła słonecznego. Wieczorem organizm wydziela melatoninę ułatwiającą zasypianie, a poranne światło pomaga się obudzić.

Skutki zmiany czasu są bardziej odczuwalne wiosną, gdy przesuwamy wskazówki do przodu. Dłuższe i jaśniejsze wieczory mogą opóźniać zasypianie. Badanie przeprowadzone w Wielkiej Brytanii w 2024 roku wykazało, że po przejściu na czas letni ludzie spali średnio o 65 minut krócej niż tydzień wcześniej.

„Gdyby pozostawić nasze zegary biologiczne samym sobie, naturalnie dostosowałyby się do cyklu dnia i nocy. Problem pojawia się wtedy, gdy arbitralnie zmieniamy czas na zegarkach," mówi prof. David Ray z University of Oxford.

Zmiana czasu a zawały serca i udary

Badania przeprowadzone w kilku krajach wskazują, że wiosenne przejście na czas letni wiąże się z przejściowym wzrostem liczby zawałów serca i udarów mózgu.

W 2014 roku naukowcy ze Stanów Zjednoczonych wykazali, że liczba hospitalizacji z powodu zawału serca wzrastała o 24% w poniedziałek po zmianie czasu. Podobne zależności zaobserwowano również w Szwecji, Chorwacji, Niemczech, Brazylii, Finlandii i Meksyku.

Metaanaliza obejmująca wyniki wielu badań wykazała, że po przejściu na czas letni liczba zawałów serca wzrasta średnio o około 4%.

Wpływ na zdrowie psychiczne

Cofnięcie zegarków na czas zimowy może zwiększać ryzyko wystąpienia epizodów depresyjnych.

Naukowcy z Danii przeanalizowali dane z krajowego rejestru psychiatrycznego z lat 1995-2012. Ustalili, że w ciągu 10 tygodni po przejściu na czas zimowy liczba przypadków poważnej depresji wzrastała o 11%.

Wypadki drogowe

W badaniu z 2021 roku naukowcy z Mayo Clinic w USA odnotowali niemal 19-procentowy wzrost incydentów związanych z bezpieczeństwem w tygodniu po przejściu na czas letni oraz niemal 5-procentowy wzrost po przejściu na czas zimowy. Badacze powiązali ten trend z krótszym snem, ponieważ uczestnicy badania spali średnio o około 40 minut mniej.

Naukowcy z Hiszpanii zaobserwowali natomiast 30-procentowy wzrost liczby śmiertelnych wypadków drogowych w dniu przejścia na czas letni. W dniu przejścia na czas zimowy wzrost wyniósł 16%.

Czy istnieją jakieś korzyści?

Nie wszystkie badania wskazują na negatywny wpływ zmiany czasu na zdrowie.

Joan Costa-i-Font, profesor ekonomii zdrowia w London School of Economics and Political Science, przeanalizował dane dotyczące 30 tys. osób zebrane w latach 1984-2018.

Jego badania wykazały, że przejście na czas zimowy wiązało się z około 40 minutami dodatkowego snu, a także wyższym poziomem energii i lepszym samopoczuciem.

„Odkryliśmy, że przejście na czas zimowy korzystnie wpływało na zdrowie, ponieważ pozwalało ludziom spać około 40 minut dłużej," mówi Costa-i-Font. „Ludzie mieli więcej energii, czuli się lepiej i byli szczęśliwsi".

Korzyści te okazały się jednak niewystarczające, by zrównoważyć negatywne skutki związane z wiosennym przejściem na czas letni. Badanie wykazało, że przesunięcie zegarków do przodu obniżało satysfakcję z życia oraz zwiększało zmęczenie i stres.

„Większość biologów zajmujących się rytmem dobowym uważa, że to właśnie czas zimowy jest bardziej korzystny dla naszego organizmu," mówi prof. Ray.

Choć ciemne wieczory mogą przypominać o nadchodzącej zimie, jedno wydaje się pewne: jesienna zmiana czasu jest dla organizmu mniej uciążliwa niż przejście na czas letni, a nawet może zapewnić nam nieco więcej snu.

Przy tłumaczeniu tego artykułu, który oryginalnie był napisany w języku angielskim, zostały użyte narzędzia AI. Dziennikarz BBC sprawdził tłumaczenie przed publikacją. Więcej o tym, jak używamy AI.

Edycja: Olga Sawczuk