Goormuu dhacayaa qorrax madoobaadka, sideese uga gaashaman kartaa?

Xigashada Sawirka, Nasa/Bill Ingalls (2021)
Waxaa Arbacada, 12-ka Agoosto la filayaa inuu ka dhaco qaybo kala duwan oo dunida ah qorrax madoobaad. Meelaha qaar ayaa laga arki doonaa madoobaad buuxa, halka meelo kalana laga arki doono madoobaad qayb ah.
Haddii aadan si toos ah xitaa u arki karin, waxaa jiri doono muuqaallo cajiib ah oo ay suurtagal tahay in laga baahiyo meelo kala duwan oo dunida ah.
Waa maxay qorrax madoobaadka?
Madoobaadka qorraxda ayaa dhaca marka dayaxu u dhaxeeyo dhulka iyo qorraxda, taas oo xannibaysa qayb ama dhammaan iftiinka qorraxda ee ina soo gaara.
Noocyo kala duwan ayaa jira oo madoobaadka qorraxda ah. Nooca aad arki doonto wuxuu ku xiran yahay meesha aad ka joogto Dhulka iyo masaafada u dhexeysa Dayaxa iyo Dhulka.
Wuxuu dhacaa madoobaadka buuxa marka Dayaxu si qumman ugu beegmo Dhulka iyo Qorraxda, isagoo gebi ahaanba daboolaya Qorraxda. Markaas cirka ayaa mugdi noqda, wuxuuna u ekaadaa waaberiga ama maqribka.
Arrintan waxaa arki kara dadka ku sugan qaybta dhexe ee hooska Dayaxa.
Mararka qaarkood waxaa hareeraha Qorraxda madoobaatay laga arkaa iftiin u eg taaj. Taas waxaa la yiraahdaa koroonada qorraxda, waana lakabka ugu dibadda badan ee jawiga Qorraxda, kaas oo caadi ahaan aan la arki karin sababo la xiriira iftiinka xooggan ee dusha Qorraxda.
Haddii aad ku sugan tahay hooska dibadda ee Dayaxa, waxaad arki doontaa madoobaad qayb ahaan ah. Xaaladdan, Dayaxu wuxuu daboolayaa qayb keliya oo Qorraxda ka mid ah, Qorraxduna waxay isu beddeshaa qaab bil u eg.
Madoobaadka giraanta ah wuxuu dhacaa marka Dayaxu si toos ah uga hor maro qorraxda, balse uu aad uga fog yahay dhulka, sidaas darteed uusan gebi ahaanba u daboolin. Maadaama wareegga Dayaxu uusan ahayn goobo qumman, mararka qaarkood wuxuu u muuqdaa mid ka yar caadiga marka uu ka fog yahay dhulka. Xilligaas, hareeraha dayaxa waxaa weli muuqda giraan iftiin leh oo ka tirsan qorraxda.
Madoobaadka qorraxdu wuu ka duwan yahay madoobaadka dayaxa, kaas oo dhaca marka dhulku u dhexeeyo qorraxda iyo dayaxa, hooskiisuna ku dhaco Dayaxa.

Xigashada Sawirka, Space Frontiers/Hulton Archive/Getty Images (left); Rebecca Harding/Getty Images (right)
Goorma iyo xaggee ayuu ka dhici doonaa madoobaadka xiga?
Warbixinada qotada dheer iyo wararka BBC Somali oo toos kuugu imanaaya WhatsApp.
Halkaan kaga soo biir
Dhamaadka xayeysiinta
Madoobaadka qorraxda ee xiga ayaa la filayaa inuu dhico Arbacada, 12-ka Agoosto.
Madoobaadka buuxa ayaa la filayaa in laga arki doonaa: Waqooyiga Ruushka, Greenland, Iceland, Isbayn iyo Boortaqiiska.
Madoobaadkan lagama arki doono Turkiga. Madoobaadka qorraxda ee xiga ee laga daawan karo Turkiga wuxuu noqon doonaa madoobaad qayb ahaan ah, kaas oo dhici doona 2-da Agoosto, 2027.
Sida ay sheegtay NASA, madoobaadka buuxa wuxuu ka bilaaban doonaa duhurnimada meel yar oo fog oo ku taalla waqooyiga Ruushka. Kadibna iyadoo Dhulku wareegayo, madoobaadku wuxuu u gudbi doonaa dhinaca Isbayn, halkaas oo laga arki doono fiidkii wax yar ka hor qorrax-dhaca.
Muddada madoobaadka buuxu waxay noqon doontaa mid aad u gaaban, wax ka yar laba daqiiqo iyo bar.
Qaybo ka mid ah waqooyiga Maraykanka, Kanada, waqooyi-galbeed Afrika, iyo meelo badan oo Yurub ah waxay arki doonaan madoobaad qayb ahaan ah, iyadoo meelo qaarkood in ka badan 90% Qorraxda la dabooli doono.
Dhacdadan waxay sii noqon doontaa mid gaar ah, maadaama qaybo ka mid ah Afrika iyo qaaradda Yurub ay arki doonaan madoobaad ku beegan qorrax-dhac, taas oo macnaheedu yahay in Qorraxdu qayb ahaan madoobaan doonto iyadoo dhacaysa.
Sidee ayaan si badbaado leh ugu daawan karaa madoobaadka qorraxda?
Waa muhiim inaan si toos ah loogu fiirin Qorraxda inta uu madoobaadku socdo. Xitaa haddii aad xirato muraayadaha qorraxda ee caadiga ah, waxay dhaawac joogto ah u geysan karaan isha, gaar ahaan qaybta aragga ee loo yaqaan retina.
Qorraxda u fiirso oo keliya haddii aad xirato muraayado gaar ah oo loogu talagalay daawashada madoobaadka qorraxda, kuwaas oo aad uga madow muraayadaha qorraxda caadiga ah, isla markaana waafaqsan heerka caalamiga ah ee ISO 12312-2.
Sidoo kale, xitaa haddii aad xirato muraayadahaas, ha ku eegin Qorraxda adigoo adeegsanaya kaamarad, teleskoob, binoculars ama qalab kale oo indhaha wax ku weyneeya. Sida ay sheegtay NASA, fallaadhaha qorraxda ee qalabkaasi xoogga saaro waxay gubi karaan shaandhada ilaalinta, taas oo dhaawac u geysan karta indhaha.
Waxaad kaloo isticmaali kartaa habab aan toos ahayn oo aad ku daawato madoobaadka.
Mid kamid ah hababka waa inaad isticmaasho laba xaashi oo adag. Adigoo dhabarka u jeediya Qorraxda, hal xaashi ka dhig tan kale horteeda si tan kuu dhow ay hoos ugu riddo tan kale.
Haddii aad dalool yar ka samayso xaashida kuu dhow, fallaadhaha qorraxdu waxay ka gudbi doonaan daloolkaas, waxayna ku samayn doonaan goob yar oo iftiin ah xaashida dambe.
Waxaad sidoo kale isticmaali kartaa sheey daloolo leh, sida shaandho, halkii aad ka isticmaali lahayd xaashida daloolka leh.
Marka madoobaadku socdo, waxaad arki doontaa sida Dayaxu si tartiib ah u daboolayo goobta iftiinka.
Haddii aadan awoodin inaad si toos ah u daawato ama cimiladu kuu saamixi weydo, waxaa jiri doona baahinno toos ah oo ay ku jirto tan ay qabanayso NASA.















