Weerarrada garoonka Riyaad: Xiisadda Bariga Dhexe ma waxay gashay marxalad khatar ah

Weerarkii gantaalada ahaa ee dhawaan lagu qaaday Garoonka Diyaaradaha King Khalid ee Riyadh iyo dhimashada ka dhalatay ayaa calaamad u ah gelitaanka marxalad cusub oo khatar ah oo xiisad ah oo ka jirta Bariga Dhexe.

Sida muuqata Sacuudi Carabiya uma diyaarsanayn weerarradan lama filaanka ah iyo kuwa aan caadiga ahayn.

Ugu yaraan 15 qof oo ka soo jeeda jinsiyado kala duwan ayaa la dilay in ka badan 300 oo kalena way ku dhaawacmeen weerarro taxane ah oo ka dhacay garoonka diyaaradaha ee ugu weyn caasimadda Sacuudiga, Riyadh.

Xuutiyiinta Yemen ayaa digniin u diray shirkadaha diyaaradaha iyo dadka safarka ah ee adduunka oo dhan inay ka fogaadaan garoomada diyaaradaha ee Sacuudiga, taasoo walaac ka muujisay badqabka safarka dhanka cirka ee gobolka.

Toddobaadyadii la soo dhaafay, Xuutiyiintu waxay kordhiyeen weerarradooda dhulka Sacuudiga, laakiin maalmihii la soo dhaafay, bartilmaameedka weerarrada Xuutiyiintu wuxuu ahaa kaabayaasha dhaqaalaha rayidka ee Sacuudiga.

Weerarrada lagu qaaday garoonka diyaaradaha ee ugu weyn caasimadda Riyadh ayaa u muuqda inay bixiyeen aragti ah in Xuutiyiintu ay awood u yeesheen inay si fudud uga gudbaan nidaamyada difaaca hawada ee Sacuudiga.

Inkastoo burburka ka dhashay weerarka ee ku yimid kaabayaasha dhaqaalaha laga yaabo inuusan ahayn mid aad u baaxad weyn, haddana hubaal waxaa ah in dharbaaxo ku timid sumcadda caalamiga ah ee Sacuudiga oo loo arko dal xasilloon oo ammaan ah.

Marka laga soo tago weerarrada lagu qaaday garoomada diyaaradaha, Xuutiyiintu waxay sidoo kale isku dayeen inay la wareegaan goobo istiraatiiji ah oo muhiim ah oo ku yaalla xeebta Badda Cas iyo agagaarka marinka Bab al-Mandab; arrintaas oo sii kordhinaysa khatarta ku wajahan badqabka socodka maraakiibta ee marinkan badda ee muhiimka ah, inkastoo xukuumadda Yemen ay sheegtay inay ka dhigtay marinka Bab al-Mandab mid "ammaan ah".

Dalka Yemen ayaa waxaa muddo toban sano ka badan ka socday dagaallo sokeeye oo u dhexeeya dowladda caalamku aqoonsan yahay ee Sucuudiga iyo Xuutiyiinta oo ay Iiraan taageerto. Colaadda ayaa waxaa ku dhintay kumannaan qof, waxayna Yemen ka dhigtay mid ka mid ah dhibaatooyinka bani'aadamnimo ee ugu xun adduunka.

Tani waa isku dhac juqraafiyeed oo cakiran oo inta badan jahawareer leh, kororka dhowaantan ayaa muujinaya macnaha guud ee xiisadaha sii socda ee u dhexeeya Iran, Mareykanka iyo Israa'iil.

Waa markii ugu horreysay ee Sacuudi Carabiya ay wajahdo khatar halis ah oo noocan oo kale ah tan iyo markii ay kacdoonka Al-Qaacida ka bilowdeen bartamihii 2000-meeyadii.

Dowladda Sacuudi Carabiya waxay ka gudubtay caqabaddii ay xilligaas la kulantay Al-Qaacida iyadoo adeegsanaysa xeelad wax ku ool ah oo ay ku kasbanayso taageero dadweyne. Waxay sidoo kale ka hortagtay dhaqdhaqaaqyada Gu'ga Carabta ee meesha ka saaray talisyadii Tunisia, Liibiya, Masar iyo Yemen.

Sacuudiga ayaa sidoo kale u dulqaatay weerarkii gantaalada ballistic-ga ee Iiraan ay ku qaadday Riyadh bishii Maarso 2026, inkastoo ay ka xanaaqsanayd.

Haddaba xaaladda hadda jirta way ka duwan tahay. Sacuudi Carabiya waxay leedahay mid ka mid ah ciidamada cirka ee ugu awoodda badan Bariga Dhexe waxayna sidoo kale duqeymo ba'an ka geysanaysaa goobaha Xuutiyiinta. Iyadoo ay taasi jirto, ciidamada mucaaradka ee Yemen (Xuutiyiinta) waxay ku guuleysteen inay qabsadaan meelo badan, oo ay ku jiraan qaybaha waqooyi iyo galbeedka dalka.

Si kastaba ha ahaatee, Xuutiyiintu waxay si sax ah u ogyihiin meesha ay ka dhaawici karaan Sacuudi Carabiya: iyagoo bartilmaameedsanaya qaybaha ugu xasaasisan dhaqaalaha Sacuudiga.

Iyadoo qayb ka ah 'Dhinaca Iska caabinta,' Xuutiyiintu waa saaxiib muhiim u ah Iiraan. Laga bilaabo magaalada xeebta Badda Cas ee Jizan ilaa xarunta batroolka ee Khurais, Xuutiyiintu waxay qaadayaan weeraro sax ah iyagoo adeegsanaya diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo gantaalada.

Wadada ganacsiga badda ee Badda Cas ayaa noqotay mid aad muhiim u ah sababtoo ah marin biyoodka Hormuz, oo dhinaca kale ee Gacanka ku yaal, weli si buuxda looma soo celin sababtoo ah ku guuldareysiga in la gaaro heshiis lagu soo afjarayo dagaalka u dhexeeya Mareykanka iyo Iiraan.

Weerarrada lagu qaadayo maraakiibta Badda Cas ayaa sidoo kale loo arkaa xeelad ay kooxda Xuutiyiintu u adeegsanayaan inay cadaadiska ku kordhiyaan. Weerarradan ayaa waxyeello u geysta dhaqaalaha caalamka, taas oo u ah Tehran hub muhiim ah oo dhanka diblomaasiyadda iyo siyaasadda ah.

Horaantii bishii Sebtembar, Aqalka Cad ayaa sheegay inuusan si toos ah u soo faragelin doonin colaadda Yemen, balse uu Sacuudi Carabiya siin karo taageero dhanka sirdoonka ah. Mar dambe, Mareykanka ayaa xaqiijiyay inuu bixinayo xog sirdoon, isla markaana uu Sacuudi Carabiya u diray khubaro dhanka milatariga ah.

Si kastaba ha ahaatee, xaaladdu waxay u muuqataa inay qaadatay waji cusub ka dib weerarkii dhawaan lagu qaaday Riyadh, kaas oo sidoo kale sababay dhimashada muwaadin Mareykan ah.

Isagoo la hadlayay weriyeyaasha, Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa ku tilmaamay weerarkii Sabtidii mid "naxdin leh," wuxuuna tilmaamay inuu go'aan ka gaari karo tallaabo milatari oo wadajir ah oo lala qaado Sacuudi Carabiya.

"Hadda un baan ka war helnay weerarkaas dhawaan dhacay, sidaa darteed waan go'aan gaari doonnaa. Tallaabo ayaan si degdeg ah u qaadnaa," ayuu yiri.

Si kastaba ha ahaatee, tallaabo kasta oo noocaas ah waxay u muuqataa mid aan macquul ahayn, ugu yaraan ka hor doorashooyinka muhiimka ah ee muddada dhexe ee Mareykanka bisha soo socota.

Ka dib markii dib loo doortay 2024, Trump wuxuu ballanqaaday inuu soo afjari doono doorka Mareykanka ee dagaallada adduunka oo dhan. Haddana Mareykanka wuxuu hadda ku jiraa saddex colaadood oo aan la xallin oo ka jira Bariga Dhexe oo ay ku lug leeyihiin Gaza, Lubnaan, iyo Iiraan.

Haddii Trump uu ku lug yeesho khilaaf kale, weliba Yemen, waxay u badan tahay in codbixiyeyaasha Mareykanka aysan jeclaan doonin tallaabadaas.

Hadda dagaalku wuxuu u muuqdaa inuu xoojinayo aragtida ah inuu sii kordhi doono ka hor inta uusan gaarin xabbad joojin aan la saadaalin karin, haddii Mareykanka uu ku lug leeyahay iyo haddii kaleba.