Trump: İran'la görüşmeler iki gün içinde yeniden başlayabilir

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

ABD Başkanı Donald Trump, ülkesi ve İran arasındaki görüşmelerin " iki gün içinde" yeniden başlayabileceğini söyledi. Trump, New York Post gazetesine yaptığı açıklamada "Önümüzdeki iki gün içinde bir şeyler olabilir ve oraya (Pakistan) gitmeye daha eğilimliyiz" dedi.

Reuters haber ajansı, 14 Nisan'da ABD ve İranlı yetkililerin ateşkes görüşmeleri için bu hafta yeniden Pakistan'ın başkenti İslamabad'da masaya oturabileceğini aktarmıştı. Ajans haberini dört kaynağa dayandırdı.

İran'ın resmi IRNA haber ajansı ise Tahran ve Pakistan arasında mesaj alışverişi olduğunu ama ABD'yle yeniden görüşme yapılması konusunda uzlaşmaya varıldığına dair "herhangi bir bilgi olmadığını" bildirdi.

IRNA, bir diplomatik kaynağa dayandırdığı haberinde mesaj alışverişinin geçen hafta başarısızlıkla sonuçlanan görüşmelerin ardından yaşanan "güncel gelişmelerle" ilgili olduğunu söyledi.

Trump 13 Nisan'da Beyaz Saray'da önceden duyurulmamış bir basın toplantısı yapmış ve İran'ın "bir anlaşma yapmayı çok istediğini" savunmuştu.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de Fox TV'ye yaptığı açıklamada, ABD'nin İran ile müzakerelerde çok yol kat ettiğini belirtti.

"Yeni müzakereler olacak mı?" sorusuna Vance, "Top İran'ın sahasında" diyerek yanıt verdi.

Hürmüz Boğazı'nı açmaları için İran'dan bir adım beklediklerini belirten Vance, "Tahran bunu yapmazsa anlaşma da değişir" dedi.

Vance, boğazı fiilen kapatan İran'ı "ekonomik terörizmle" suçladı.

ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik başlattığı saldırıların ardından Tahran ve Washington yönetimleri 7 Nisan'da bazı şartlar çerçevesinde ateşkes ilan etmişti.

Ateşkesin ardından Pakistan arabuluculuğunda 11 Nisan'da yapılan 21 saatlik görüşmeden sonuç çıkmadı.

Trump sonrasında Hürmüz Boğazı'nı ablukaya alma kararını duyurdu.

ABD'nin Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) tarafından 13 Nisan'da yapılan açıklamada İran limanları ve petrol terminalleri dahil "tüm İran kıyı şeridinin" ablukaya alınacağı ilan edildi.

Açıklamada teftiş edilmek koşuluyla İran'a gıda ve tıbbi malzeme gibi insani yardım sevkiyatlarının yapılmasına izin verileceği belirtildi.

ABD medyasında müzakerelerde masaya getirilenler konusunda haberler yer aldı.

New York Times, İranlı ve ABD'li üst düzey yetkililere dayandırdığı haberinde, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini en fazla beş yıl süreyle askıya almayı teklif ettiğini, ancak 20 yılda direten ABD'nin bu teklifi reddettiğini aktardı.

Haberde uranyum zenginleştirmenin askıya alınmasının Pakistan'da yapılan müzakerelerde de konuşulduğu ancak anlaşmaya varılamadığı belirtildi.

Gazete, bu konuşmaların bir barış anlaşması için hâlâ bir yol bulunabileceğinin göstergesi olduğunu, yüz yüze ikinci tur görüşmeler yapılabileceğini duyurdu.

BBC haberle ilgili olarak Beyaz Saray'dan yorum talebinde buundu.

Neden anlaşma olmadı?

ABD Başkanı Pazartesi günü yaptığı açıklamada İran tarafının en nihayetinde anlaşmayı kabul edeceğinden "emin olduğunu" söylerken, "Kabul etmezlerse anlaşma olmayacak" dedi.

Trump "İran'ın nükleer silahı olmayacak. Biz birçok şeyi kabul ettik ama onlar bunu kabul etmeye yanaşmadı" diye de ekledi.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü ise ABD'nin bu iddiasına karşı ABD'yi müzakerelerde "aşırı ve hukuka aykırı taleplerde bulunmakla" suçlamıştı.

Hürmüz Boğazı'nda son durum ne?

Trump 13 Nisan'da yaptığı açıklamada İran'ın da şu anda Hürmüz Boğazı'nda herhangi bir ticaret yapamadığını ve bu durumu çok kolay bir şekilde devamlı kılabileceklerini vurgulamıştı.

Ancak sahadaki durum bunun Trump'ın söylediği kadar kolay olmadığını gösteriyor.

BBC Verify'ın incelediği veriler, İran bağlantılı en az dört geminin Salı günü Hürmüz Boğazı'ndan geçtiğini gösteriyor.

Bunlar dışında, İran bağlantılı olayan üç geminin daha ablukanın başlamasından sonra Boğaz'dan geçtiği görülüyor.

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) ise ilk 24 saatte hiçbir geminin ambargoyu aşamadığını iddia ediyor.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Hürmüz Boğazı'ndaki uzun vadeli bir krizin, gübre ve enerji ihracatını aksatacağını, gıda fiyatlarını yükselteceğini ve ürün verimini düşürüp, küresel bir tarım ve gıda felaketine yol açabileceği uyarısı yaptı.

BBC'nin doğrulama servisi BBC Verify'a göre Pazartesi günü ABD'nin ablukası başlamadan önce Hürmüz Boğazı'ndan dört gemi geçti.

İran Devrim Muhafızları Donanması, boğazdan güvenli geçiş rotalarını belirttiği bir harita paylaşmıştı.

Boğazın orta kısmındaki bir bölgeyi "tehlikeli" ilan eden İran güçleri, Hürmüz'den geçecek gemilerin deniz mayınlarından kaçınmak için İran'ın belirlediği rotayı kullanmasını tavsiye ediyor.

CENTCOM'un geçmişte yaptığı açıklamalara göre ABD'ye bağlı iki destroyer tipi savaş gemisi mayın temizlemek için bölgede çalışma yürütüyor.

ABD Başkanı Donald Trump, ABD ve İran'ın Hürmüz'den geçen gemilerden ücret tahlis edebileceği bir "iş ortaklığı" önermişti.

Ancak Trump daha sonra yaptığı bir paylaşımda İran'ın gemilerden ücret tahsil etmeye başladığına dair duyumlar aldığını söylemiş, Tahran'ın bu uygulamayı derhal durdurması gerektiğini ifade etmişti.

Hürmüz Boğazı nerede?

Kuzeyde İran, güneyde Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile çevrili olan su yolu, Basra Körfez'ini Umman Denizi'ne bağlıyor.

Boğaz, giriş ve çıkışında yaklaşık 50, en dar noktasında ise yaklaşık 33 kilometre genişliğinde.

Dünyanın en büyük ham petrol tankerlerinin geçebileceği derinlikte olan Hürmüz Boğazı, Ortadoğu'daki büyük petrol ve LNG üreticileri ile müşterileri tarafından kullanılıyor.

ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin (EIA) tahminlerine göre 2025 yılında Hürmüz Boğazı'ndan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü geçti.

Ancak ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının ardından gemi trafiği neredeyse tamamen durdu.

Hürmüz Boğazı'ndan çıkan petrolün %86'sı Asya ülkelerine gidiyor.

Burada en büyük pay %31 ile Çin'de. Bunun ardından ise %14'lük ithalat ile Hindistan geliyor.