Çerçeve yasa teklifi Meclis'te: Kimleri kapsıyor, hangi koşullar aranacak?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

İktidarın "Terörsüz Türkiye", DEM Parti'nin ise "Barış ve Demokratik Toplum" olarak adlandırdığı yeni çözüm sürecinin hukuki altyapısını oluşturmak amacıyla hazırlanan 12 maddelik "Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi" TBMM Başkanlığı'na sunuldu.

Teklifin genel gerekçesinde düzenlemenin, süreç kapsamında yapılacak hukuki düzenlemelerin "ilk adımını oluşturan temel çerçeve" olduğu belirtilirken, bunun bir "genel af" niteliği taşımadığı, yalnızca koşullu ve sınırlı bir ceza ve infaz hukuku düzenlemesi olduğu vurgulandı.

Yasa teklifinin kapsamının öne çıkan yanlarını 14 soruda inceledik:

1- Teklif hangi suçları kapsıyor?

Teklif; PKK/KCK'yı kurma veya yönetme, örgüte üye olma, örgüte bilerek ve isteyerek yardım etme, örgüt propagandası yapma suçları ile örgütün faaliyeti kapsamında işlenen suçları kapsıyor.

Ayrıca örgüt lehine işlendiği belirtilen Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamındaki suçlar da teklif kapsamına alınıyor.

2- Yasa yürürlüğe girdikten sonra hemen uygulanacak mı?

Hayır. Kanun Resmi Gazete'de yayımlandıktan sonra yürürlüğe girecek. Ancak hükümlerinin uygulanması, PKK/KCK ve bağlantılı tüm oluşumların fiili varlığına son verdiğinin ve elindeki tüm silah ile mühimmatın teslim edildiğinin güvenlik kurumlarınca tespit edilmesi, bu tespitin Milli Güvenlik Kurulu (MGK) kararıyla teyit edilerek Resmi Gazete'de yayımlanması şartına bağlanıyor.

Bu koşul gerçekleşmeden soruşturmaların ertelenmesi veya infazların durdurulması mümkün olmayacak.

3- Hangi suçlar kapsam dışında?

Örgüt faaliyeti kapsamında işlenen kasten öldürme suçu ile 1 Haziran 2005'ten önce işlenen ve müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlar kapsam dışında tutuluyor.

4- Öcalan ve örgütün üst yönetimi için nasıl bir düzenleme öngörülüyor?

Teklifte Abdullah Öcalan'ın adına yer verilmiyor. Ancak 1 Haziran 2005'ten önce işlenen ve müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçların kapsam dışında bırakılması nedeniyle düzenlemenin, eski Türk Ceza Kanunu döneminde mahkum olan Abdullah Öcalan ve örgütün üst yönetimini kapsam dışında bırakmayı amaçladığı değerlendiriliyor.

5- Selahattin Demirtaş yasadan yararlanabilecek mi?

Teklif, kasten öldürme suçu dışındaki örgüt suçlarını kapsadığı için eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş'ın da düzenlemeden yararlanmasının önü açılıyor.

Ancak bunun için MGK kararının yayımlanması, başvuru yapılması ve kanundaki diğer şartların da oluşması gerekecek.

Demirtaş, Kobani davasında kasten öldürme suçundan beraat ederken, "Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmaya yardım" başta olmak üzere çeşitli örgüt suçlarından toplam 42 yıl hapis cezasına çarptırılmıştı.

Demirtaş'ın tahliyesi için verilen Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararları ise şimdiye kadar uygulanmadı.

6- Sürecin takip, denetim ve koordinasyonu nasıl sağlanacak?

Teklifle cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığında; adalet, dışişleri, içişleri ve milli savunma bakanları, cumhurbaşkanlığı genel sekreteri, MİT başkanı ve MGK genel sekreterinden oluşan sekiz üyeli bir takip ve koordinasyon kurulu oluşturulacak.

Kurul, yasanın uygulanmasını izleyecek, alt komisyonlar oluşturabilecek, sürecin örgüt nezdindeki ilerleyişini izleyecek, gerekli görmesi halinde adli, idari ve yeni yasal düzenlemeler yapılmasını talep edebilecek.

TBMM Başkanlığı bünyesinde 17 üyeli İzleme Komisyonu kurulacak. Komisyon uygulamayı izleyecek ve tavsiye kararlarında bulunabilecek.

7- Siyasi yasakların kalkması için hangi koşullar aranacak?

Teklif, mahkumiyet kararlarından doğan siyasi yasaklar ile kamu görevine girme, seçilme ve benzeri hak yoksunluklarının kaldırılmasının yolunu açıyor.

Buna göre cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığındaki kurul, gerekli görmesi halinde hak yoksunluklarının kaldırılması için ilgili mahkemeye veya infaz hakimliğine başvurabilecek.

Mahkumiyetten doğan hak yoksunluklarının kaldırılmasının talep edilebilmesi için ise beş yıllık infaz ertelemesi verilenlerde iki yıl, on yıllık infaz ertelemesi verilenlerde ise üç yıl geçmiş olması gerekecek. Dosyalarla ilgili son kararı ilgili mahkemeler verecek.

8- MGK kararından sonra eski olaylarla ilgili yeni soruşturmalar açılabilecek mi?

MGK kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasından önce işlendiği iddia edilen ve kanun kapsamına giren suçlarla ilgili bu tarihten sonra soruşturma başlatılması, cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığındaki kurulun iznine bağlı olacak.

9- Yasadan yararlanmak için başvuru zorunlu mu?

Evet. Yasadan yararlanmak isteyenlerin, MGK kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren altı ay içinde bulundukları yerdeki cumhuriyet başsavcılığına veya kurulun belirleyeceği kurumlara yazılı başvuruda bulunması gerekecek.

10- Hangi soruşturma ve davalar ertelenecek?

Üst sınırı 15 yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlara ilişkin soruşturma ve kovuşturmalar beş yıl süreyle ertelenecek.

15 yıldan fazla hapis, müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlara ilişkin soruşturma ve kovuşturmalar ise 10 yıl süreyle ertelenecek.

11- Tutuklu bulunanlar, temyiz aşamasındaki dosyalar ve deliller ne olacak?

Erteleme kapsamına giren dosyalarda verilen tutuklama ve adli kontrol tedbirleri yeniden değerlendirilecek. Koşulların oluşması halinde bu tedbirler kaldırılabilecek.

İstinaf veya temyiz incelemesindeki dosyalar hakkında bozma kararı verilerek yeniden ilk derece mahkemelerine gönderilecek.

Erteleme süresince dava zamanaşımı işlemeyecek. Dosyalar ve deliller muhafaza edilecek.

Müsadereye konu eşya ve malvarlığı değerleri tasfiye edilerek Hazineye irat kaydedilecek.

Savcı veya mahkemenin verdiği erteleme kararlarına iki hafta içinde itiraz edilebilecek.

12- Erteleme süresi içinde yeni bir "terör suçu" işlenirse ne olacak?

Erteleme süresi içinde yeniden bir "terör suçu" işlenmesi halinde erteleme kararı kaldırılacak. Soruşturma ve kovuşturma kaldığı yerden devam edecek. Mahkumiyet kararı verilmesi halinde bu cezanın infazı artık bu kanun kapsamındaki erteleme hükümlerinden yararlanamayacak.

Erteleme süresi boyunca yeni bir "terör suçu" işlenmemesi halinde ise soruşturmalarda kovuşturmaya yer olmadığına, davalarda düşme kararı verilecek. İnfazı ertelenen mahkumiyetlerde ise ceza infaz edilmiş sayılacak.

13- Teslim edilen silah ve mühimmat ne olacak?

Örgüt mensuplarının teslim ettiği veya beyan ettiği silah, mühimmat, patlayıcı madde ile diğer araç ve malzemeler kayıt altına alınacak. Uygulamanın usul ve esaslarını içişleri ile milli savunma bakanlıkları belirleyecek.

14- Süreçte görev alan kamu görevlileri hakkında nasıl bir düzenleme getiriliyor?

Teklif, kanun kapsamında verilen görevleri yerine getiren kamu görevlilerinin bu faaliyetleri nedeniyle hukuki, idari veya cezai sorumluluk taşımayacağını hükme bağlıyor.