İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney, Ali Hamaney'in cenazesinde görülmedi

Suikasta uğrayan İran'ın dini lideri Ali Hamaney için ölümünden yaklaşık dört ay sonra "veda ve cenaze" töreni düzenleniyor.

28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in düzenlediği saldırıda hayatını kaybeden Ali Hamaney ve bazı aile üyelerinin cenaze töreni 3 Temmuz Cuma günü Tahran'daki Musalla'da başladı.

4 Temmuz Cumartesi günü Hamaney'in tabutu halkın ziyaretine açıldı.

İran'ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney, 5 Temmuz Pazar günü babasının cenazesinde yer almadı.

Rejimin üst düzey isimleri ve sayıları binlerle ifade edilen kişiler hayatını kaybeden eski dini lidere son görevlerini yerine getirmek üzere bir araya geldi.

Ali Hamaney'in diğer üç oğlu, Mesud, Mustafa ve Meysem, pazar günkü törene katıldı.

Törende Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Devrim Muhafızları Komutanı Ahmed Vahidi gibi yetkililer de yer aldı.

Mücteba Hamaney'in sağlık durumuna ilişkin spekülasyonlar sürüyor.

Bu spekülasyonlar, babasının ölümüne yol açan aynı ABD-İsrail hava saldırılarında yaralandığı yönündeki söylentilerle güçlendi.

Mücteba, mart ayı başındaki görevlendirilmesinden bu yana kamuoyu önüne çıkmadı.

İran'ın eski dini lideri için Irak dahil birçok kentte yapılacak cenaze ve yas törenleri altı gün sürecek.

Yetkililer törene 15 ila 20 milyon kişinin katılmasını beklediklerini belirtiyor.

Törene katılmak üzere çok sayıda ülkeden yetkili ve konukların Tahran'da olduğu bildiriliyor.

Bunlar arasında Rusya, Türkmenistan, Irak, Tacikistan, Katar, Gürcistan, Pakistan, Ermenistan ve Azerbaycan'dan temsilciler de yer alıyor.

Türkiye'den de Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz cenaze törenine katıldı.

BBC Farsça muhabiri Masud Azar'ın aktardığına göre törenle ilgili planlar şöyle:

3-6 Temmuz arasında Tahran'da devam edecek cenaze töreni başka illerde de yapılacak ve 9 Temmuz'da Meşhed kentindeki törenle son bulacak.

İran Devrim Muhafızları (IRGC), güvenlik güçleri ve çeşitli devlet kurumları törenin düzenlenmesi için seferber edildi ve hükümet yetkilileri bunu "yüzyılın cenazesi" olarak nitelendiriyor.

Etkinlikten önceki günlerde yetkililer, gıda, dinlenme ve ilk yardım için binlerce alan oluşturulduğunu, bir milyondan fazla kişi için konaklama kapasitesi hazırlandığını ve Tahran'ın merkezindeki kalabalığı yönetmek için bir "insan koridoru" tasarlandığını açıkladı.

Törenin sorumluluğu Tahran Muhammed Resulullah Karargahı'na verildi ve hükümet ile diğer devlet kurumları da hazırlık ve organizasyona katılıyor.

Organizasyondan sorumlu yetkililer, bu törenin hazırlık düzeyi ve kapsamının önceki örneklerle kıyaslanamayacak boyutta olduğunu söylüyor.

Belirsizlikler

Ali Hamaney'in ölümünden sonra İran İslam Cumhuriyeti'nin üçüncü lideri olan Mücteba Hamaney'in, babasının cenazesine katılıp katılmayacağı bilinmiyor.

Ali Hamaney'in diğer çocuklarının da törende yer alıp almayacağı belirsizliğini koruyor.

Hamaney'in oğulları, geçen yıl Haziran ayındaki 12 günlük İsrail-İran savaşından bu yana herhangi bir kamu etkinliğinde görülmedi. [Şubat 2026'da başlayan] 40 günlük savaş sonrasındaki durumlarına ilişkin de net bir bilgi yayımlanmadı.

Bu belirsizlikler, İslam Cumhuriyeti liderinin yanı sıra aile üyelerinden bazılarının da öldürüldüğü bir ortamda ortaya çıkıyor. Ölenler arasında damadı, torunu, kızlarından biri ve Mücteba Hamaney'in eşi de bulunuyordu.

Yakın zamanda Ali Hamaney'in kayınbiraderi Hasan Huceste Bakırzade, bir televizyon programında halkı "şehit liderin ikinci kızı için dua etmeye" çağırdı ancak fiziksel durumu hakkında daha fazla ayrıntı vermedi. Bu durum, Ali Hamaney'in ailesinin sağlık durumuna ilişkin şüpheleri artırdı.

Ali Hamaney'in dört oğlu ve iki kızı var. Büşra Hamaney ilk saldırının gerçekleştiği gün öldürüldü. Büşra Hamaney'in öldürüldüğü göz önüne alındığında, söz konusu açıklamanın, eşi Misbahü'l-Hüda Bagheri Kani de aynı gün öldürülen Hüda Hamaney'e atıfta bulunduğu düşünülüyor.

Son aylarda Mücteba Hamaney'in sağlık durumu ve tedavi süreci hakkında çelişkili haberler ve yorumlar yayımlandı.

Ali Hamaney'in cenaze işlerinden sorumlu Ali Ekber Purcemşidiyan 30 Haziran'da düzenlediği basın toplantısında, Mücteba Hamaney'in cenazeye katılımı meselesinin "cenaze karargahının yetki ve bilgi alanı içinde olmadığını" söyledi.

Purcemşidiyan, Mücteba Hamaney'in törene katılmasına yönelik bir plan olması halinde, bunun "yalnızca Silahlı Kuvvetler Başkomutanlığı Ofisi ve Devrim Lideri Ofisi tarafından, uygun zamanda resmi olarak kamuoyuna duyurulacağını" belirtti.

Ali Hamaney'in cenaze namazını kimin kıldıracağı da hâlâ netleşmiş değil. Şii din adamları geleneğine göre, özellikle de dini merciler arasında, cenaze namazını kıldıracak kişinin seçimi sembolik ve siyasi açıdan önem taşıyabiliyor.

Bazı gözlemciler, Mücteba Hamaney'in aylar süren yokluğunun ardından kamuoyunun karşısına çıkması ve cenaze namazını kıldırması halinde, bunun çeşitli siyasi yorumlara yol açabileceğine inanıyor.

Ancak Ali Hamaney'in vasiyetine ilişkin resmi bilgi bulunmaması nedeniyle bu konuda kesin yorum yapmak mümkün değil.

Meşhed İmamı Ahmed Alemü'l-Hüda geçen ay, "Ali Hamaney'in vasiyetinin içeriği hakkında hiçbir bilgimiz yok ve vasiyet oğullarının elinde" dedi.

Yabancı konuklar

Etkinliğe katılmak üzere Tahran'a giden siyasi, dini ve güvenlik yetkililerinin oluşturacağı tablo, etkinliğin en dikkat çekici yönlerinden biri olabilir. Bazı gözlemciler, katılmayacak ülkelerin, katılacaklar kadar önemli olacağı görüşünde.

Ulusal Törenler Komitesi'nin sekreterine göre, onlarca ülkeden yetkililer ve tanınmış kişiler törene katılmaya hazır olduklarını bildirdi.

İran İçişleri Bakanı İskender Mümini, farklı ülkelerden cumhurbaşkanları, parlamento başkanları, başbakanlar ve bakanların törene katılacağını söyledi.

Yetkililer, etkinliği takip etmek üzere 800 yabancı gazetecinin görevlendirildiğini söyledi.

Cenaze nasıl düzenlenecek?

İran hükümeti, Ali Hamaney'in cenazesi için resmi slogan olarak "Ayağa kalkmalıyız", sembol olarak ise "sıkılı yumruğu" ilan etti.

Yetkililer tarafından açıklanan plana göre, Ali Hamaney için düzenlenecek "veda ve cenaze" töreni birkaç aşamada ve birbirini izleyen birkaç gün boyunca gerçekleştirilecek.

Tahran Valiliği ve organizasyon komitesinin açıklamasına göre tören, 3 Temmuz Cuma sabahı İmam Humeyni Musallası'nda düzenlenecek bir "veda töreni" ile başlayacak.

Tören alanı saat 06.00'da halka açılacak ve insanların 5 Temmuz Pazar akşamına kadar iki gün boyunca "son veda" için burayı ziyaret edebilecek.

Törenin yürütülmesinde birincil sorumluluğa sahip olan Tahran Muhammed Resulullah Kolordusu Komutanı Hasan Hasanzade, Ali Hamaney'in tabutunun farklı noktalardan görülebilmesi için yüksek bir platform üzerine yerleştirileceğini söyledi.

Hasanzade, her kişinin içeri girip vedasını yaptıktan sonra yaklaşık 15 ila 20 dakika içinde çıkabileceği şekilde organizasyonun tasarlandığını belirtti.

Yetkililer, "güvenliği" defalarca en öncelikli konu olarak vurguladı.

Yetkililere göre törenin düzenlenmesinde çeşitli askeri, emniyet, istihbarat ve yargı kurumları görev alıyor ve Tahran'a giriş noktalarından tören alanına kadar farklı güvenlik halkaları oluşturularak etkinliğin "aksamadan" gerçekleştirilmesi için şartların sağlanmasına çalışıldı.

Tahran'ın ardından cenaze töreni 6 Temmuz'da Kum kentinde devam edecek.

Cenaze namazının Cemkeran'da dinî mercilerden biri tarafından kıldırılacağı belirtildi.

Necef ve Kerbela

Ali Hamaney hayatı boyunca Irak'ı yalnızca iki kez, yedi ve 18 yaşlarındayken ziyaret etti ve daha sonra bir daha Necef ya da Kerbela'ya gitmedi.

Açıklanan programa göre naaşının 8 Temmuz'da Necef Havalimanı üzerinden Irak'a giriş yapması planlanıyor.

Necef'te İmam Ali Türbesi'nde düzenlenecek cenaze töreninin ardından program Kerbela kentinde devam edecek ve daha sonra naaş yeniden Necef üzerinden İran'a götürülecek.

İranlı yetkililer, törenin Irak'ta düzenlenmesini çeşitli Iraklı gruplardan gelen taleplere bir yanıt olarak nitelendiriyor ve törenin dini ve ulus ötesi boyutlarını vurguluyor.

Bununla birlikte bazı analistler Necef ve Kerbela'da cenaze törenleri düzenlenmesinin, Ali Hamaney'in bölgedeki Şiiler arasındaki ulus ötesi konumunu öne çıkarma girişimi olarak görülebileceğini düşünüyor.

Bazı gözlemciler bu adımı, İslam Cumhuriyeti'nin Şii dünyasının en önemli merkezlerinden birinde dini ve siyasi nüfuzunu sürdürme ve gösterme çabasının bir parçası olarak yorumladı.

Törenin koordinasyonu için birkaç gün önce Bağdat'a giden İran Dışişleri Bakanı Arakçi, cenazenin "sembolik öneme" sahip olduğunu belirterek, Necef ve Kerbela'da tören düzenlenmesinin Ali Hamaney'in Şiiler arasındaki konumunun İran sınırlarının ötesine uzandığını gösterdiğini söyledi.

Bu bağlamda bazı İranlı yetkililer, bu etkinliği "iki ulus arasındaki derin bağı" sergilemek için bir fırsat olarak tanımladı ve bunu bölgedeki daha geniş bir siyasi-dini çember ve zincirin parçası olarak değerlendirdi.

Irak hükümeti, ülkedeki etkinliğin başlıca organizatörlerinden biri konumunda.

Haberlere göre etkinlik, Irak Başbakanlık Ofisi'nin doğrudan koordinasyonunda ve çeşitli devlet kurumları ile bakanlıkların katılımıyla gerçekleştirilecek. Bazı Iraklı yetkililer, etkinliğe ev sahipliği yapmayı "tarihi bir onur" olarak nitelendirdi ve organizasyon için tüm idari, hizmet ve güvenlik kapasitesinin seferber edileceğini söyledi.

Mehr Haber Ajansı, Iraklı yetkililere dayandırdığı haberinde, Necef ve Kerbela vilayetleri, Irak ulaştırma, içişleri ve dışişleri bakanlıkları, Halk Seferberlik Güçleri ve Irak Başbakanlık Ofisi'nin törenin koordinasyonu ve düzenlenmesinden sorumlu kurumlar arasında yer aldığını bildirdi.

Tahran, Kum, Necef ve Kerbela'da cenaze törenlerinin düzenlenmesinin ardından, programın son aşamasının 9 Temmuz'da Meşhed kentinde gerçekleştirilmesi planlanıyor.

Ali Hamaney orada bulunan İmam Rıza Türbesi'ne defnedilecek.

Hamaney'in cenazesini organize eden yetkililer, İmam Rıza Türbesi'ndeki defin işleminin ardından 40 gün boyunca çeşitli vilayetlerde dini törenler ve dualar düzenleneceğini, ayrıca Ali Hamaney'in defin yıl dönümüne kadar başka konferanslar ve törenler için de hazırlık yapıldığını açıkladı.

Törenin siyasi önemi

Ali Hamaney'in cenaze töreni, İslam Cumhuriyeti'nin çok sayıda siyasi ve toplumsal sorunla karşı karşıya olduğu bir dönemde düzenleniyor.

Bazı analistlere göre son aylarda ülke çapında yaşanan protestolar ve protestoculara yönelik baskılar, onların "meşruiyet krizi" olarak adlandırdığı durumu daha da derinleştirdi.

Bu analistlere göre, ideolojik sistemlerde liderlerin cenazeleri yalnızca yas işlevi görmez; aynı zamanda birlik görüntüsünün sergilendiği, resmi anlatının yeniden üretildiği ve siyasi mesajların iletildiği bir sahneye dönüşebilir.

Bu bakış açısından, tören dini yönünün yanı sıra siyasi boyutlar da taşıyor. Bazı gözlemciler, bu törenin Ali Hamaney sonrası dönemde iktidarın devri ve siyasi düzenin şekillendirilmesi sürecinde sembolik bir rol oynayabileceğine inanıyor.

Bazı gözlemciler, bu törenin hükümete yönelik seferberlik ve destek düzeyini göstermenin yanı sıra, İran'da iktidarın devri ve siyasi düzenin istikrara kavuşması sürecinde de rol oynayabileceğini düşünüyor. Tören ayrıca Mücteba Hamaney'e "yeniden biat" olarak da tanımlandı.

Bununla birlikte, bazı analistler bu tür törenlerin geniş çapta düzenlenmesinin, daha derin siyasi ve toplumsal sorunların çözüldüğü anlamına gelmediğini ve tek başına hükümet ile toplumun bazı kesimleri arasındaki ayrılıkları gideremeyeceğini vurguluyor.

Aynı zamanda bu tören, birçok gözlemcinin dikkatinin iktidar devrinin nasıl gerçekleşeceğine, siyasi güçlerin konumlanmasına ve toplumun son aylardaki gelişmelere vereceği tepkiye odaklandığı bir dönemde düzenleniyor.

Bu nedenle birçok analist, bu törenin öneminin bir yas merasiminin ötesine geçtiğini değerlendiriyor ve onu İslam Cumhuriyeti'nin Ali Hamaney sonrası dönemde izleyeceği siyasi yola ilişkin işaretler sunabilecek bir olay olarak görüyor.