İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney, Ali Hamaney'in cenazesinde görülmedi

Suikasta uğrayan İran'ın dini lideri Ali Hamaney için ölümünden yaklaşık dört ay sonra "veda ve cenaze" töreni düzenleniyor.

28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in düzenlediği saldırıda hayatını kaybeden Ali Hamaney ve bazı aile üyelerinin cenaze töreni 3 Temmuz Cuma günü Tahran'daki Musalla'da başladı.

4 Temmuz Cumartesi günü Hamaney'in tabutu halkın ziyaretine açıldı.

İran'ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney, Pazar ve Pazartesi günleri babasının cenazesinde yer almadı.

Rejimin üst düzey isimleri ve sayıları binlerle ifade edilen kişiler hayatını kaybeden eski dini lidere son görevlerini yerine getirmek üzere bir araya geldi.

Ali Hamaney'in diğer üç oğlu, Mesud, Mustafa ve Meysem, pazar günkü törende yer aldı.

Törene Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Devrim Muhafızları Komutanı Ahmed Vahidi gibi yetkililer de katıldı.

Mücteba Hamaney'in sağlık durumuna ilişkin spekülasyonlar sürüyor.

Bu spekülasyonlar, babasının ölümüne yol açan aynı ABD-İsrail hava saldırılarında yaralandığı yönündeki söylentilerle güçlendi.

Mücteba, mart ayı başındaki görevlendirilmesinden bu yana kamuoyu önüne çıkmadı.

Irak dahil birçok kentte yapılacak cenaze ve yas törenleri altı gün sürecek.

Yetkililer törene 15 ila 20 milyon kişinin katılmasını beklediklerini belirtiyor.

Törene katılmak üzere çok sayıda ülkeden yetkili ve konukların Tahran'da olduğu bildiriliyor.

Bunlar arasında Rusya, Türkmenistan, Irak, Tacikistan, Katar, Gürcistan, Pakistan, Ermenistan ve Azerbaycan'dan temsilciler de yer alıyor.

Türkiye'den de Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz cenaze törenine katıldı.

BBC Farsça muhabiri Masud Azar'ın aktardığına göre törenle ilgili planlar şöyle:

3-6 Temmuz arasında Tahran'da devam edecek cenaze töreni başka illerde de yapılacak ve 9 Temmuz'da Meşhed kentindeki törenle son bulacak.

İran Devrim Muhafızları (IRGC), güvenlik güçleri ve çeşitli devlet kurumları törenin düzenlenmesi için seferber edildi ve hükümet yetkilileri bunu "yüzyılın cenazesi" olarak nitelendiriyor.

Etkinlikten önceki günlerde yetkililer, gıda, dinlenme ve ilk yardım için binlerce alan oluşturulduğunu, bir milyondan fazla kişi için konaklama kapasitesi hazırlandığını ve Tahran'ın merkezindeki kalabalığı yönetmek için bir "insan koridoru" tasarlandığını açıkladı.

Törenin sorumluluğu Tahran Muhammed Resulullah Karargahı'na verildi ve hükümet ile diğer devlet kurumları da hazırlık ve organizasyona katılıyor.

Organizasyondan sorumlu yetkililer, bu törenin hazırlık düzeyi ve kapsamının önceki örneklerle kıyaslanamayacak boyutta olduğunu söylüyor.

Necef ve Kerbela

Ali Hamaney hayatı boyunca Irak'ı yalnızca iki kez, yedi ve 18 yaşlarındayken ziyaret etti ve daha sonra bir daha Necef ya da Kerbela'ya gitmedi.

Açıklanan programa göre naaşının 8 Temmuz'da Necef Havalimanı üzerinden Irak'a giriş yapması planlanıyor.

Necef'te İmam Ali Türbesi'nde düzenlenecek cenaze töreninin ardından program Kerbela kentinde devam edecek ve daha sonra naaş yeniden Necef üzerinden İran'a götürülecek.

İranlı yetkililer, törenin Irak'ta düzenlenmesini çeşitli Iraklı gruplardan gelen taleplere bir yanıt olarak nitelendiriyor ve törenin dini ve ulus ötesi boyutlarını vurguluyor.

Bununla birlikte bazı analistler Necef ve Kerbela'da cenaze törenleri düzenlenmesinin, Ali Hamaney'in bölgedeki Şiiler arasındaki ulus ötesi konumunu öne çıkarma girişimi olarak görülebileceğini düşünüyor.

Bazı gözlemciler bu adımı, İslam Cumhuriyeti'nin Şii dünyasının en önemli merkezlerinden birinde dini ve siyasi nüfuzunu sürdürme ve gösterme çabasının bir parçası olarak yorumladı.

Törenin koordinasyonu için birkaç gün önce Bağdat'a giden İran Dışişleri Bakanı Arakçi, cenazenin "sembolik öneme" sahip olduğunu belirterek, Necef ve Kerbela'da tören düzenlenmesinin Ali Hamaney'in Şiiler arasındaki konumunun İran sınırlarının ötesine uzandığını gösterdiğini söyledi.

Bu bağlamda bazı İranlı yetkililer, bu etkinliği "iki ulus arasındaki derin bağı" sergilemek için bir fırsat olarak tanımladı ve bunu bölgedeki daha geniş bir siyasi-dini çember ve zincirin parçası olarak değerlendirdi.

Irak hükümeti, ülkedeki etkinliğin başlıca organizatörlerinden biri konumunda.

Haberlere göre etkinlik, Irak Başbakanlık Ofisi'nin doğrudan koordinasyonunda ve çeşitli devlet kurumları ile bakanlıkların katılımıyla gerçekleştirilecek. Bazı Iraklı yetkililer, etkinliğe ev sahipliği yapmayı "tarihi bir onur" olarak nitelendirdi ve organizasyon için tüm idari, hizmet ve güvenlik kapasitesinin seferber edileceğini söyledi.

Mehr Haber Ajansı, Iraklı yetkililere dayandırdığı haberinde, Necef ve Kerbela vilayetleri, Irak ulaştırma, içişleri ve dışişleri bakanlıkları, Halk Seferberlik Güçleri ve Irak Başbakanlık Ofisi'nin törenin koordinasyonu ve düzenlenmesinden sorumlu kurumlar arasında yer aldığını bildirdi.

Tahran, Kum, Necef ve Kerbela'da cenaze törenlerinin düzenlenmesinin ardından, programın son aşamasının 9 Temmuz'da Meşhed kentinde gerçekleştirilmesi planlanıyor.

Ali Hamaney orada bulunan İmam Rıza Türbesi'ne defnedilecek.

Hamaney'in cenazesini organize eden yetkililer, İmam Rıza Türbesi'ndeki defin işleminin ardından 40 gün boyunca çeşitli vilayetlerde dini törenler ve dualar düzenleneceğini, ayrıca Ali Hamaney'in defin yıl dönümüne kadar başka konferanslar ve törenler için de hazırlık yapıldığını açıkladı.

Törenin siyasi önemi

Ali Hamaney'in cenaze töreni, İslam Cumhuriyeti'nin çok sayıda siyasi ve toplumsal sorunla karşı karşıya olduğu bir dönemde düzenleniyor.

Bazı analistlere göre son aylarda ülke çapında yaşanan protestolar ve protestoculara yönelik baskılar, onların "meşruiyet krizi" olarak adlandırdığı durumu daha da derinleştirdi.

Bu analistlere göre, ideolojik sistemlerde liderlerin cenazeleri yalnızca yas işlevi görmez; aynı zamanda birlik görüntüsünün sergilendiği, resmi anlatının yeniden üretildiği ve siyasi mesajların iletildiği bir sahneye dönüşebilir.

Bu bakış açısından, tören dini yönünün yanı sıra siyasi boyutlar da taşıyor. Bazı gözlemciler, bu törenin Ali Hamaney sonrası dönemde iktidarın devri ve siyasi düzenin şekillendirilmesi sürecinde sembolik bir rol oynayabileceğine inanıyor.

Bazı gözlemciler, bu törenin hükümete yönelik seferberlik ve destek düzeyini göstermenin yanı sıra, İran'da iktidarın devri ve siyasi düzenin istikrara kavuşması sürecinde de rol oynayabileceğini düşünüyor. Tören ayrıca Mücteba Hamaney'e "yeniden biat" olarak da tanımlandı.

Bununla birlikte, bazı analistler bu tür törenlerin geniş çapta düzenlenmesinin, daha derin siyasi ve toplumsal sorunların çözüldüğü anlamına gelmediğini ve tek başına hükümet ile toplumun bazı kesimleri arasındaki ayrılıkları gideremeyeceğini vurguluyor.

Aynı zamanda bu tören, birçok gözlemcinin dikkatinin iktidar devrinin nasıl gerçekleşeceğine, siyasi güçlerin konumlanmasına ve toplumun son aylardaki gelişmelere vereceği tepkiye odaklandığı bir dönemde düzenleniyor.

Bu nedenle birçok analist, bu törenin öneminin bir yas merasiminin ötesine geçtiğini değerlendiriyor ve onu İslam Cumhuriyeti'nin Ali Hamaney sonrası dönemde izleyeceği siyasi yola ilişkin işaretler sunabilecek bir olay olarak görüyor.