GTA 6 sẽ ra mắt chỉ dưới dạng tải xuống – liệu đĩa game đã bị 'khai tử'?

Trước đây, các trò chơi điện tử từng đi kèm nhiều vật phẩm vật lý như sách hướng dẫn, bản đồ và sổ tay. Đó là câu chuyện của quá khứ, nhưng cho đến nay, game thủ vẫn thường có thể dựa vào một thứ họ có thể cầm nắm – một chiếc đĩa game.

Nhưng khi mở đặt trước Grand Theft Auto (GTA) 6 vào hôm 25/6, nhà phát triển Rockstar cho biết những khách hàng chọn phiên bản vật lý sẽ nhận được một hộp chỉ chứa mã để tải xuống bản kỹ thuật số thay cho đĩa game.

Đây không phải là lần đầu tiên một phiên bản vật lý ra mắt theo cách này. Nhưng nếu nhà sản xuất của một trong những thương hiệu giải trí lớn nhất lịch sử đã quyết định làm theo, điều đó có nghĩa đĩa game đã bị "khai tử"?

Và điều đó nói gì về quyền sở hữu trò chơi trong kỷ nguyên số?

Không thể chấp nhận được hay là điều tất yếu?

"Phản ứng ban đầu của tôi là bối rối và sốc," Ben, một game thủ 24 tuổi tại Anh, người đăng tin về GTA trên mạng xã hội với tên "videotech", nói sau thông báo.

Trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí Variety vào tháng Hai, Strauss Zelnick, Giám đốc điều hành của Take-Two – công ty mẹ của Rockstar – từng nói việc ra mắt chỉ mang tính kỹ thuật số "không phải là kế hoạch".

Ben cho biết điều này khiến nhiều người hy vọng rằng đĩa vật lý cũng sẽ có tại thời điểm phát hành – và không chỉ vì lý do hoài niệm.

"Một lợi ích quan trọng của việc sở hữu đĩa là bạn có thể cho bạn bè mượn hoặc bán lại sau này," anh nói.

Các nhà bán lẻ trực tuyến bán phiên bản vật lý cho biết, cũng như các mã game kỹ thuật số khác, mã được cung cấp cho GTA 6 chỉ sử dụng một lần và sẽ mất hiệu lực sau khi được kích hoạt.

Doanh số kỹ thuật số hiện chiếm phần lớn doanh thu ngành game, và các cửa hàng trực tuyến như Steam trên PC hay PlayStation Store đã tồn tại nhiều năm.

Việc xuất hiện các máy chơi game không có ổ đĩa vật lý càng thúc đẩy xu hướng này, theo Mat Piscatella, giám đốc cấp cao và cố vấn ngành công nghiệp game tại công ty nghiên cứu thị trường Circana.

"Có hơn một nửa số máy Xbox Series tại Mỹ không có ổ đĩa vật lý, trong khi hơn một phần tư số máy PS5 cũng vậy," ông viết trên nền tảng Bluesky.

Với một số game thủ, việc không thể chơi GTA 6 bằng đĩa vì thế không gây quá nhiều khó chịu.

"Tôi gần như hoàn toàn sử dụng kỹ thuật số những ngày này, tôi tải hầu hết trò chơi trực tiếp xuống máy," Alogirlx, một nhà sáng tạo nội dung game từ Canada, nói với chương trình podcast What in the World của BBC.

"Có đĩa game hay không thực sự không thay đổi điều gì với tôi," cô nói.

Khi doanh số đĩa game vật lý đang ở mức thấp kỷ lục, vấn đề có lẽ không nằm ở chiếc đĩa mà ở ý nghĩa của sự thiếu vắng nó.

Đối với một số người, đây là một bước tiến xa hơn khỏi việc mua sản phẩm vật lý, và tiến gần hơn đến việc mua giấy phép hoặc quyền truy cập phần mềm do nhà phát hành và nền tảng kiểm soát.

Ross Scott là người sáng lập phong trào quyền lợi người tiêu dùng Stop Killing Games [tạm dịch: Đừng giết game nữa].

Nhóm này đang vận động các nhà phát hành duy trì khả năng chơi của các trò chơi trực tuyến nếu họ tắt máy chủ.

Ông cho biết vấn đề mã game kỹ thuật số trong hộp của Rockstar đặt ra không nằm ở việc thiếu đĩa mà là một trò chơi trực tuyến trên đĩa vẫn có thể không chơi được nếu máy chủ bị tắt.

Thay vào đó, theo ông, đó là sự thiếu niềm tin rằng các nhà phát hành sẽ duy trì quyền truy cập vào các trò chơi mà người tiêu dùng đã trả tiền.

"Vấn đề là ngành công nghiệp có tiếng xấu về việc vô hiệu hóa trò chơi khi ngừng hỗ trợ, nên niềm tin của khách hàng vào nhiều nhà phát hành lớn đơn giản là không còn," ông nói.

"Tôi không nghĩ việc thiếu đĩa tự nó là vấn đề, mà nó có thể là triệu chứng của một thực tiễn lớn hơn, không thân thiện với người tiêu dùng."

Vì sao Rockstar có thể làm điều này?

BBC đã liên hệ với Rockstar để biết thêm chi tiết về quyết định này, nhưng công ty chưa đưa ra phản hồi.

Chris Scullion, phó tổng biên tập trang tin về game Video Games Chronicle, cho rằng các vụ rò rỉ dữ liệu trước đây mà studio từng gặp có thể là một lý do khiến họ muốn đảm bảo nội dung không dễ bị trích xuất từ đĩa trước khi phát hành.

Ông cũng nói thêm rằng trò chơi – đã bị trì hoãn hai lần – có thể "đang rất sát thời hạn", khiến người chơi mua đĩa có thể nhận được phiên bản lỗi thời so với bản kỹ thuật số.

"Một người hoài nghi cũng có thể nói đây đơn thuần là cách để kiếm thêm tiền từ mỗi bản [đĩa] vật lý bán ra," ông nói.

Rockstar không phải là công ty duy nhất rời xa định dạng đĩa game truyền thống.

Nintendo cũng đã dịch chuyển mạnh hơn sang phân phối kỹ thuật số những năm gần đây với Game-Key Cards – các thẻ vật lý đóng vai trò như chìa khóa để tải trò chơi thay vì chứa trò chơi.

Các nhà bán lẻ đĩa game nói gì?

Dòng game GTA là một trong những tài sản giải trí lớn và có lợi nhuận cao nhất trong lịch sử.

GTA V đã bán gần 230 triệu bản, và việc phát hành phần tiếp theo được kỳ vọng là một sự kiện kinh tế lớn đến mức Bank of America cũng đã bình luận về mức giá của nó.

Dù vậy, thông báo của Rockstar đã khiến một số nhà bán lẻ độc lập từ chối bán phiên bản "mã trong hộp".

VGP, một nhà bán lẻ trực tuyến có cửa hàng vật lý tại Toronto, cho biết dù "rất tôn trọng" Rockstar nhưng vẫn "cam kết duy trì giá trị của quyền sở hữu game vật lý", nên sẽ không cung cấp sản phẩm này.

Lootbox Gaming, một nhà bán lẻ độc lập tại bang Delaware (Mỹ), cũng từ chối bán, cho rằng quyết định này "nói lên rất nhiều về tương lai của các sản phẩm AAA (ngân sách lớn) trên phương tiện vật lý".

Trong khi đó, PNP Games, nhà bán lẻ trực tuyến có ba cửa hàng tại thành phố Winnipeg (Canada), đã phát động một kiến nghị kêu gọi Take-Two phát hành phiên bản đĩa vật lý.

Piscatella cho rằng mã tải xuống "có thể mang lại cơ hội tốt hơn cho các nhà bán lẻ, đặc biệt là những nơi không bán game đã qua sử dụng", xét đến số lượng máy PlayStation 5 và Xbox không có ổ đĩa.

Nếu đĩa game đang dần biến mất, một truyền thống khác của ngành game cũng có nguy cơ bị "xóa sổ" theo.

Một dấu ấn của những lần phát hành lớn như GTA là sự kiện mở bán lúc nửa đêm, nơi game thủ xếp hàng tại các cửa hàng, thường trong nhiều giờ, để trở thành những người đầu tiên bước vào và mua bản vật lý.

Hiện vẫn chưa rõ các cửa hàng có tiếp tục truyền thống này khi trò chơi phát hành vào ngày 19/11 cho PlayStation 5 và Xbox Series S và X hay không.

Ben cho biết dù ban đầu anh dự định tham dự sự kiện mở bán trực tiếp nếu có, giờ đây anh sẽ lựa chọn phiên bản kỹ thuật số.

Tuy vậy, anh nói hy vọng những người vẫn quyết định đến cửa hàng sẽ nhận được nhiều hơn so với chỉ một mã, nếu không phải là một chiếc đĩa.

"Điều tuyệt vời nhất khi mở hộp một game GTA là trải nghiệm mở hộp," anh đăng.

"Bản đồ, sách hướng dẫn – đó là một phần DNA của GTA. GTA IV đã làm điều này rất tốt đối với tôi."

"Hy vọng ít nhất mã tải xuống cũng đi kèm những thứ đó."