VinFast chuyển nợ 7 tỷ USD: lo ngại tính minh bạch và quản trị doanh nghiệp

Kế hoạch bán hai nhà máy chủ lực và chuyển khoảng 7 tỷ USD nợ ra khỏi sổ sách kế toán đang làm dấy lên lo ngại về quản trị doanh nghiệp tại tập đoàn Vingroup của tỷ phú Phạm Nhật Vượng, theo Reuters.

Hãng tin này đánh giá ông Vượng là người nổi tiếng với các giao dịch nội bộ phức tạp.

Từ trước tới nay, Reuters đã nhiều lần phản ánh việc VinFast phụ thuộc nhiều vào các công ty liên quan đến Vingroup trong hoạt động bán hàng và tài chính.

Theo thoả thuận được công bố vào ngày 13/5, VinFast sẽ bán mảng sản xuất tại Việt Nam với giá 13.300 tỷ đồng cho một nhóm nhà đầu tư, đồng thời nhóm này sẽ tiếp nhận khoản nợ khoảng 182.000 tỷ đồng.

Nhóm này do Công ty CP Đầu tư nghiên cứu và Phát triển Tương lai dẫn đầu, trong đó nhà sáng lập VinFast Phạm Nhật Vượng cũng là một nhà đầu tư.

Theo lãnh đạo VinFast, mô hình mới giúp doanh nghiệp giảm đáng kể áp lực về chi phí tài chính và khấu hao - hai khoản được nêu là đã gây ảnh hưởng lớn tới kết quả kinh doanh nhiều năm qua.

Sau tái cấu trúc, VinFast Việt Nam sẽ không còn dư nợ đáng kể trên bảng cân đối kế toán. Doanh nghiệp này hiện đặt mục tiêu có lãi từ năm 2027.

Theo thỏa thuận, các chủ sở hữu mới có thể sử dụng các nhà máy của VinFast để sản xuất ô tô và pin cho bên thứ ba.

VinFast vẫn sẽ giữ lại các nhà máy lắp ráp ở Indonesia và Ấn Độ, cùng các bằng sáng chế cho thế hệ xe điện mới nhất.

Việc tái cấu trúc diễn ra trong bối cảnh VinFast đang đối mặt với áp lực tài chính lớn khi ghi nhận mức lỗ lũy kế ngày càng lớn tính đến cuối năm 2025, dù doanh thu và thị phần tại Việt Nam tăng trưởng vượt bậc, chiếm đến 36% thị phần ô tô nội địa.

Tính đến hết năm 2025, hãng xe này lỗ lũy kế gần 171.600 tỷ đồng, vốn chủ sở hữu âm hơn 90.000 tỷ đồng.

Một mặt, các cổ phiếu họ Vin đang tăng phi mã ở thị trường chứng khoán trong nước trong năm vừa qua, giúp ông Phạm Nhật Vượng liên tục được nâng hạng trên bảng xếp hạng tỷ phú thế giới.

Một mặt khác, cổ phiếu VinFast trên sàn Nasdaq ở Mỹ dù tăng ấn tượng trong năm nhưng vẫn chưa trở lại đỉnh hồi tháng 9/2023.

Chi phí sản xuất là nguyên nhân chính dẫn tới khoản lỗ 3,9 tỷ USD của hãng xe điện này trong năm ngoái và VinFast vẫn chưa từng có lãi kể từ khi thành lập năm 2017, vẫn theo hãng tin Reuters.

Cổ phiếu VinFast đã giảm khoảng 12% kể từ khi thương vụ được công bố ngày 12/5.

Nghi vấn

Theo Reuters, thương vụ này đã làm dấy lên nghi vấn từ một số nhà phân tích và cổ đông cá nhân, cả vì cấu trúc phức tạp lẫn sự tham gia của các nhà đầu tư có liên hệ với Vingroup và ông Vượng.

"Từ góc độ chiến lược và tài chính, động thái này hợp lý và tạo nền tảng vững chắc cho VinFast phát triển," ông Mehdi Jaouadi, chuyên gia phân tích ngành ô tô và đối tác tại hãng tư vấn YCP có trụ sở ở Singapore, nhận định.

"Tuy nhiên, về mặt quản trị doanh nghiệp, quyết định chiến lược này có một số dấu hiệu đáng lo ngại và đặt ra nhiều câu hỏi."

Một trong các vấn đề là sự tham gia của doanh nhân bất động sản Nguyễn Hoài Nam, người mới trong tháng này đã giành quyền kiểm soát công ty sẽ mua hơn 95% mảng sản xuất của VinFast.

Ông Nam hiện là thành viên hội đồng quản trị của Vincom Retail, trước đây là mảng trung tâm thương mại của Vingroup.

Chỉ vài ngày trước khi thương vụ nhà máy được công bố, ông Nam đã mua quyền kiểm soát Công ty Cổ phần Nghiên cứu và Phát triển Đầu tư Tương lai (FIRD) – doanh nghiệp được tách ra từ VinFast và cho đến tháng Một vẫn thuộc sở hữu của Vingroup và ông Vượng.

FIRD hiện nắm giữ bằng sáng chế cho thế hệ xe điện đầu tiên của VinFast và có vốn điều lệ 4,6 tỷ USD, trong đó gần 92% do ông Nam góp.

Ông Jaouadi đặt vấn đề về việc không rõ vì sao FIRD "lại trở thành bên mua chính nhanh như vậy sau các thay đổi về sở hữu."

VinFast không trả lời yêu cầu bình luận BBC News Tiếng Việt gửi vào ngày 22/5.

Một mối lo ngại khác là cấu trúc giao dịch. Mảng sản xuất trước tiên sẽ được ông Vượng mua, FIRD và một công ty khác là Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Thương mại Ngọc Quý, trước khi quyền sở hữu tiếp tục được tái cơ cấu.

Sau khi thương vụ hoàn tất vào tháng Chín tới, chỉ còn lại hai bên sở hữu: FIRD nắm 95,5% và ông Vượng giữ dưới 5%, theo hồ sơ công bố.

Ông Jaouadi cho rằng quy trình này "đặt ra câu hỏi về vai trò và mức độ tham gia" của công ty Ngọc Quý, khi mà cuối cùng công ty này sẽ không nắm cổ phần nào.

Theo một hồ sơ công bố, một số cổ đông của công ty từng là đối tác kinh doanh với ông Vượng. Do đó, ông Vượng sẽ tham gia giao dịch nhà máy với vai trò vừa là bên bán, vừa là bên mua.

Trong khi đó, theo ông Felipe Munoz, một chuyên gia kỳ cựu trong ngành ô tô, việc thuê ngoài sản xuất có thể giúp một hãng xe điện quy mô nhỏ như VinFast tập trung nguồn lực quý giá vào các lĩnh vực quan trọng hơn, chẳng hạn phát triển phần mềm tốt hơn.

Tương tự, Dragon Capital, quỹ đầu tư nước ngoài tập trung vào Việt Nam có trụ sở tại TP HCM và là một trong các nhà đầu tư vào Vingroup, nhận định giao dịch này là "một bước phát triển cấu trúc tích cực" vì sẽ giúp giảm nợ và chi phí.