એ લડાઈ જેણે ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધના ભણકારા વગાડ્યા ને ઍટમ બૉમ્બ ચીન ઉપર ફેંકવાની માગ કરાઈ

ડિસેમ્બર 1950માં, બીબીસીના એક કૅમેરામૅને પ્યોંગયાંગના પતનને કૅમેરામાં કંડાર્યું હતું. કોરિયન યુદ્ધની એ એક નિર્ણાયક ઘટના હતી. 'ઇન હિસ્ટરી' તપાસે છે કે આ સંઘર્ષે એ ભૂમિ અને તેના લોકોને કેવી રીતે તારાજ કરી દીધા, દ્વીપકલ્પનું ભાવિ ઘડ્યું અને દુનિયાને પરમાણુ વિનાશને આરે શી રીતે ધકેલી દીધી.

"શહેરથી બહાર તરફ જતા તમામ રસ્તાઓ શરણાર્થીઓથી ઊભરાઈ ગયા હતા. સાવ જૂજ લોકોને જાણ હતી કે તેઓ ક્યાં જઈ રહ્યા છે."

5 ડિસેમ્બર,1950ના રોજ પ્યોંગયાંગ શહેર ભડકે બળી રહ્યું હતું ત્યારે ત્યાંથી ભાગી છૂટવાનો પ્રયાસ કરી રહેલા ઉત્તર કોરિયાના ભયભીત લોકોનાં દૃશ્યો પ્રસારિત કરતાં બીબીસીએ અહેવાલ આપ્યો હતો.

આ દૃશ્યો બીબીસીના કૅમેરામેન સિરીલ પેજ દ્વારા ઉત્તર કોરિયાની રાજધાનીમાં પોતાના છેલ્લા કલાકો દરમિયાન કૅમેરામાં કંડારવામાં આવ્યાં હતાં.

મારા મતે વધુ સ્વાભાવિક અને પ્રવાહી રીતે: સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં દળો પીછેહઠ કરી રહ્યાં હોવાની જાણ થતાં અને ચીની સૈનિકો આવી રહ્યા હોવાના સમાચાર ફેલાતાં પેજ શહેરમાં પ્રસરેલાં ભય અને અંધાધૂંધીનાં દૃશ્યો કૅમેરામાં કંડારવા રસ્તા પર નીકળી પડ્યા હતા.

કાતિલ ઠંડીની પરિસ્થિતિમાં તેમણે ગભરાયેલા શરણાર્થીઓનાં દૃશ્યોનું ફિલ્માંકન કર્યું હતું.

પોતાની સાથે જે કંઈ લઈ જઈ શકાય એ લઈને લોકો ભાગી રહ્યા હતા અને તેમની પાછળ સળગતી ઇમારતોમાંથી ધુમાડાના ગોટેગોટા નીકળી રહ્યા હતા.

ગભરાટભરી આ પીછેહઠ જનરલ ડગ્લસ મૅકઆર્થરના નેતૃત્વ હેઠળનાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં દળોની સ્થિતિમાં આવેલા નાટકીય પલટાનું સૂચક હતી.

થોડાં અઠવાડિયાં પહેલાં જ જનરલે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ હૅરી એસ. ટ્રુમૅનને ખાતરી આપી હતી કે /પોતે કોરિયાને સંગઠિત કરવાને આરે હતા.

પ્યોંગયાંગનું પતન અને ઉત્તર કોરિયામાં તેમની લશ્કરી કાર્યવાહીનો સંપૂર્ણ પરાજય મૅકઆર્થરને પરમાણુ યુદ્ધની ધમકી આપવા તરફ દોરી ગયો.

કોરિયન યુદ્ધને કારણે થયેલી તારાજી અને રક્તપાત છ મહિના પહેલાં જ શરૂ થઈ ગયાં હતાં.

બીજું વિશ્વયુદ્ધ પૂરું થયું તેનાં પહેલાંનાં વર્ષોમાં કોરિયાએ જાપાનના દમનકારી કબજા હેઠળ ભારે યાતનાઓ વેઠી હતી. જાપાને શરણાગતિ સ્વીકાર્યા પછી કોરિયા પરનું નિયંત્રણ થોડા સમય માટે બંને દેશો વચ્ચે વહેંચી લેવાનો પ્રસ્તાવ અમેરિકાએ પોતાના યુદ્ધકાળના સાથી સોવિયેત સંઘ સમક્ષ મૂક્યો હતો. તેનો હેતુ કોરિયામાંથી જાપાની સૈનિકોને હટાવવાની પ્રક્રિયા સરળ બનાવવાનો હતો. 1945માં બંને મહાસત્તાઓએ 38મી અક્ષાંશ રેખા તરીકે ઓળખાતી એક રેખા પર દેશને બે ભાગમાં વહેંચી નાખ્યો. આ સીમારેખા કોઈ ચોક્કસ આધાર વિના નક્કી કરવામાં આવી હતી. ઉત્તરમાં સોવિયેત સંઘે કિમ ઇલ-સુંગના નેતૃત્વ હેઠળના ડેમોક્રેટિક પીપલ્સ રિપબ્લિક ઑફ કોરિયાને સમર્થન આપ્યું, જ્યારે દક્ષિણમાં અમેરિકાએ રિપબ્લિક ઑફ કોરિયાના સિંગમેન રીને સમર્થન આપ્યું.

શરૂઆતથી જ, બેમાંથી કોઈ પણ નવી રચાયેલી કોરિયન સરકારે અન્ય સરકારની સત્તાને કે આ સીમારેખાને માન્યતા આપી નહોતી.

"કોરિયન લોકો માટે આ સીમારેખા કદી કોઈ પણ રીતે કાયદેસર કે અર્થપૂર્ણ નહોતી. તેમના માટે તેનો કોઈ અર્થ જ નહોતો," લંડનની એસ.ઓ.એ.એસ. યુનિવર્સિટીના સેન્ટર ઑફ કોરિયન સ્ટડીઝના ડૉ. ઓવેન મિલરે 2024માં બીબીસી હિસ્ટરી મૅગેઝિનના પૉડકાસ્ટમાં જણાવ્યું હતું.

બંને નેતાઓ બળજબરીથી દેશનું પુનઃએકત્રીકરણ કરવા માગતા હતા.

1949 સુધીમાં બંને મહાસત્તાઓએ કોરિયામાંથી પોતાના મોટાભાગના સૈનિકો પાછા ખેંચી લીધા હતા, પરંતુ તેનાથી વધી રહેલા તણાવમાં ખાસ ઘટાડો થયો નહોતો.

વાસ્તવિક સીમારેખા પર વારંવાર વધુ ને વધુ હિંસક અથડામણો થતી રહી.

25 જૂન, 1950ના રોજ ઉત્તર કોરિયાના સામ્યવાદી નેતા કિમ ઇલ-સુંગે પોતાની ચાલ ચાલી.

વહેલી સવારે તેમણે તાલીમબદ્ધ સૈન્યબળ સાથે 38મી અક્ષાંશ રેખા પાર કરીને અચાનક હુમલો કર્યો.

સોવિયેત શસ્ત્રોથી સજ્જ ઉત્તર કોરિયાના સૈનિકોએ દક્ષિણ કોરિયાની સેનાને ઝપાટાભેર પરાસ્ત કરી દીધી.

થોડા જ દિવસોમાં તેમણે દક્ષિણ કોરિયાની રાજધાની સિઓલ પર કબજો મેળવી લીધો. તેમણે ત્યાંના અનેક રહેવાસીઓને સામ્યવાદી પક્ષ પ્રત્યે વફાદારીની પ્રતિજ્ઞા લેવા અથવા જેલવાસ કે મોતની સજા ભોગવવા મજબૂર કર્યા.

અમેરિકામાં રાષ્ટ્રપતિ ટ્રુમૅન ઉત્તર કોરિયાના હુમલાની ઝડપ અને સફળતાથી અચંબિત થઈ ગયા હતા.

એક દેશ સામ્યવાદી બની જાય તો બીજા દેશો પણ તેના પગલે સામ્યવાદી બની જશે એવી માન્યતા ધરાવતા 'ડૉમિનો થિયરી'ના સમર્થક ટ્રુમૅને દક્ષિણ કોરિયાના બચાવ માટે નવાસાવ રચાયેલા સંયુક્ત રાષ્ટ્રને અપીલ કરી.

સોવિયેત સંઘ આ મતદાનને વીટો આપી શક્યું હોત. પરંતુ તે સમયે સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ચીનના લોક પ્રજાસત્તાકને સ્થાન આપવામાં આવ્યું નહોતું.

તેના વિરોધમાં સોવિયેત સંઘ સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સુરક્ષા પરિષદની બેઠકોનો બહિષ્કાર કરી રહ્યું હતું.

તેથી 28 જૂન, 1950ના રોજ ઉત્તર કોરિયાના આક્રમણને ખાળવામાં મદદ કરવા માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્રના તમામ સભ્ય દેશોને હાકલ કરતો ઠરાવ પસાર કરવામાં આવ્યો.

બીજા વિશ્વયુદ્ધના અંતે જાપાને શરણાગતિ સ્વીકારી ત્યારે તેની શરણાગતિ સ્વીકારનાર અમેરિકન જનરલ મૅકઆર્થરને સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં દળોના કમાન્ડર બનાવવામાં આવ્યા.

પાસું કેવી રીતે પલટાયું?

અમેરિકા સૌથી પહેલો પ્રતિસાદ આપનાર દેશ હતો. તેણે જાપાનમાં તહેનાત પોતાના સૈનિકોને ઉતાવળે મોકલ્યા.

પરંતુ આ સૈનિકો વધુ શક્તિશાળી ઉત્તર કોરિયાની સેનાનો સામનો કરવા માટે પૂરતી તૈયારી ધરાવતા નહોતા.

ઉત્તર કોરિયાની સેના ઝડપથી દક્ષિણ તરફ આગળ વધી રહી હતી અને અમેરિકન સૈનિકોને પાછળ ધકેલી રહી હતી.

લડાઈઓ ચાલુ રહી તેમ સંઘર્ષમાં ફસાયેલા હજારો સામાન્ય કોરિયન નાગરિકો પણ માર્યા ગયા.

સપ્ટેમ્બર સુધીમાં દક્ષિણ કોરિયાની અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સેનાઓને દક્ષિણ છેડે આવેલા બંદર બુસાનની આસપાસના એક નાના વિસ્તારમાં સંરક્ષણ માટે મજબૂર થવું પડ્યું હતું.

એમ લાગતું હતું કે ઉત્તર કોરિયા સમગ્ર કોરિયન દ્વીપકલ્પને ફરી એક કરી દેશે.

મૅકઆર્થરે એક મોટો જુગાર ખેલવાનું નક્કી કર્યું.

તેમણે ઉત્તર કોરિયાની સેનાની પાછળ આવેલા બંદર ઇન્ચોન પર દરિયાઈ માર્ગે જોખમી હુમલો કરવાની યોજના બનાવી.

ભારે બૉમ્બમારા વચ્ચે 15 સપ્ટેમ્બર, 1950ના રોજ સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં દળો ઇન્ચોનમાં ઊતર્યાં.

તેમણે બંદર પર કબજો કર્યો અને ત્યાર પછી ઝડપથી આગળ વધીને સિઓલ પર ફરી કબજો મેળવ્યો.

રાજધાની પર ફરી કબજો મેળવ્યા પછી દક્ષિણ કોરિયાની સેનાએ હજારો રહેવાસીઓને ગોળી મારી દીધી.

આ લોકો અગાઉના કબજેદારો પ્રત્યે વફાદારીની પ્રતિજ્ઞા લઈ ચૂક્યા હતા અને તેથી તેમને તેમના સહયોગી માની લેવામાં આવ્યા હતા.

યુદ્ધ દરમિયાન નાગરિકોની આ પ્રકારની અનેક ભયાનક સામૂહિક હત્યાઓ થઈ હતી.

આ ઘટના એમાંથી માત્ર એક હતી.

ડૉ. મિલરે જણાવ્યું હતું કે, "યુદ્ધ દરમિયાન ઘણા હત્યાકાંડ થયા હતા. આ મોરચે નહીં, પણ મોરચાથી દૂર, જ્યાં લોકોને વફાદાર ન હોવાની શંકાએ પકડીને એકઠા કરવામાં આવતા હતા."

ઇન્ચોનની કાર્યવાહીથી ઉત્તર કોરિયાની સેનાની પુરવઠાની અને સંદેશાવ્યવહારની વ્યવસ્થા ખોરવાઈ ગઈ.

સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં દળો બુસાનમાંથી બહાર નીકળી શક્યાં અને તેમણે જોરદાર વળતો હુમલો કર્યો.

તેનાથી યુદ્ધની દિશા બદલાઈ ગઈ અને ઉત્તર કોરિયાના સૈનિકોને પીછેહઠ કરીને ઉત્તર તરફ અને 38મી અક્ષાંશ રેખા પાર પાછા જવાની ફરજ પડી.

પરંતુ સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો ઠરાવ અમલમાં મૂક્યા પછી પણ મૅકઆર્થર સામ્યવાદી દળોને સંપૂર્ણપણે ખતમ કરવા મક્કમ હતા.

તેમણે પોતાના સૈનિકોને સરહદ ઓળંગીને ઉત્તર કોરિયાના સૈનિકોનો પીછો કરવાનો આદેશ આપ્યો.

19 ઑક્ટોબર, 1950 સુધીમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં દળોએ પ્યોંગયાંગ પર કબજો કરી લીધો હતો અને તેઓ ચીનની સરહદ પર આવેલી યાલુ નદી તરફ આગળ વધી રહ્યાં હતાં.

થોડા મહિના પહેલાં દક્ષિણ કોરિયા માટે જે સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર હતી, તે હવે જાણે કે સદંતર પલટાઈ ગઈ હતી.

ટ્રુમૅન એવું યુદ્ધ વધુ ફેલાવવા અંગે અચકાતા હતા, જે ચીન ઉપરાંત રશિયાને પણ બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં ખેંચી શકે તેમ હતું. ત્યાં સુધીમાં રશિયા પોતાનો પરમાણુ બૉમ્બ પણ બનાવી ચૂક્યું હતું.

પણ મૅકઆર્થરને ખાતરી હતી કે તેઓ ઝડપથી અને નિર્ણાયક વિજય મેળવવાના આરે છે.

તેના પરિણામે પશ્ચિમતરફી દક્ષિણ કોરિયાના નેતૃત્વ હેઠળ દેશનું પુનઃએકત્રીકરણ થઈ જશે. તેમણે રાષ્ટ્રપતિને ખાતરી આપી હતી કે નાતાલ સુધીમાં યુદ્ધ પૂરું થઈ જશે.

પણ સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં દળો પોતાની સરહદ તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યાં હોવાથી ચીનના સામ્યવાદી નેતા માઓ ઝે દોંગ ફિકરમાં પડી ગયા હતા.

ચીનની સરહદ નજીક પશ્ચિમી દેશોની દુશ્મન લશ્કરી તાકાત આવી પહોંચે એવી માઓને બીક હતી.

તેથી તેમણે મૅકઆર્થરની સેનાનો સામનો કરવા ચીની સૈનિકોને ગુપ્ત રીતે સરહદ પાસે એકઠા થવાનો આદેશ આપ્યો.

નવેમ્બરના અંતમાં ચીને અચાનક અને ભારે વિનાશક રીતે ફરી એક વાર કોરિયન યુદ્ધની દિશા બદલી નાખી.

ચીનના હજારો સૈનિકોએ આગળ વધી રહેલાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં દળો પર શ્રેણીબદ્ધ વિનાશક હુમલા કર્યા.

મૅકઆર્થરના સૈનિકોને ભારે જાનહાનિ થઈ હતી અને તેઓ કડકડતી ઠંડીમાં લડી રહ્યા હતા.

તેથી થોડાં અઠવાડિયાં પહેલાં જ કબજે કરેલા વિશાળ વિસ્તારો પર તેઓ કબજો જાળવી શક્યા નહીં.

ચોંગચોન નદીના યુદ્ધમાં ચીની સૈનિકોએ સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં દળોને કારમો પરાજય આપ્યો.

આ અમેરિકન મરીન કૉર્પ્સના ઇતિહાસની સૌથી મોટી અને લોહિયાળ પીછેહઠોમાંની એક હતી.

જ્યારે ચીન પર પરમાણુ હુમલાની ધમકી આપવામાં આવી

ચીનના હુમલાએ જોર પકડતાં પ્યોંગયાંગના લોકો ફરી એક વાર સંકટમાં મૂકાઈ ગયા હતા.

બે મહિના કરતાં પણ ઓછા સમય પહેલાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં દળોએ આ શહેર પર કબજો કર્યો હતો.

ચીનની સતત આગળ વધી રહેલી સેનાને રોકવામાં નિષ્ફળ થતાં મૅકઆર્થરે શહેરને છોડી દેવાનો નિર્ણય લીધો.

સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં દળોએ પીછેહઠની તૈયારી શરૂ કરી. ઉત્તર કોરિયાના સૈનિકોના હાથમાં આવી શકે એવો તમામ સામાન અને સાધનો સળગાવી દેવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો.

તેના કારણે શહેરની અનેક ઇમારતો આગની જ્વાળાઓમાં લપેટાઈ ગઈ. સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં દળોને મદદ કર્યાની શંકા હોય એવી કોઈ પણ વ્યક્તિને ઉત્તર કોરિયા અને ચીનની સેનાઓ મારી નાખવાની ધમકી આપી રહી હતી.

આનાથી વાકેફ હજારો ગભરાયેલા અને થાકેલા પ્યોંગયાંગવાસીઓ શહેર છોડીને ભાગી ગયા.

કડકડતી ઠંડીમાં પેજે બ્રિટિશ સેનાની દેખરેખ હેઠળ આ કોરિયન લોકોને તૈડૉંગ નદી પાર કરવાનો ભયાવહ પ્રયાસ કરતાં કૅમેરામાં કંડાર્યા હતા.

સૈનિકો પીછેહઠ કરે ત્યારે ફસાઈ ન જાય એ માટે તેઓ નદી પાર કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા.

બીબીસીએ અહેવાલ આપ્યો હતો, "લશ્કરી વાહનોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી હોવાથી શરણાર્થીઓને પ્યોંગયાંગની દક્ષિણે આવેલા તૈડૉંગ નદીના પુલ પરથી પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવી નહોતી."

છેલ્લાં લશ્કરી વાહનો પુલ પરથી પસાર થઈ જાય પછી ઉત્તર કોરિયાની સેનાની આગેકૂચ ધીમી પાડવા માટે અમેરિકન ઍન્જિનિયરો આ પુલોને વિસ્ફોટથી ઉડાવી દેવાની તૈયારી કરી રહ્યા હતા.

અહેવાલમાં આગળ જણાવાયું હતું, "પણ શહેરમાં જ રહી જવાની બીકથી હજારો લોકો નદીના કિનારે પહોંચી ગયા હતા. ત્યાં તેમને નદી પાર લઈ જવા માટે વિવિધ પ્રકારની નૌકાઓ તૈયાર કરવામાં આવી રહી હતી."

સાંજ ઢળે એ પહેલાં પેજને હવાઈમથક પરથી નીકળી જવાનો આદેશ મળ્યો હતો. હવાઈમથકે પહોંચતાં તેમણે જોયું કે તેનો મોટો હિસ્સો પણ આગમાં લપેટાયેલો હતો. ઉત્તર કોરિયાના સૈનિકોના હાથમાં આવી શકે એવી દરેક વસ્તુનો નાશ કરવામાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં દળો વ્યસ્ત હતા. બી.બી.સી.એ જણાવ્યું હતું, "અંધારું છવાતાં હૅન્ગરો અને વર્કશોપ્સમાં લાગેલી આગથી રાતનું આકાશ ઝળહળી ઊઠ્યું હતું. મધરાત સુધીમાં હવાઈમથકની આસપાસનાં સેંકડો ખાનગી મકાનો પણ આગની જ્વાળાઓમાં લપેટાઈ ગયાં હતાં."

પેજનું વિમાન રવાના થયું ત્યારે તેમણે પ્યોંગયાંગનાં છેલ્લાં દૃશ્યો કૅમેરામાં કંડાર્યાં. એક સમયે આ શહેર મૅકઆર્થરની જીતનું પ્રતીક હતું, પણ હવે એ તેમની લશ્કરી વ્યૂહરચનાની નિષ્ફળતાનું પ્રતીક બની રહ્યું હતું. બી.બી.સી.એ અહેવાલ આપ્યો હતો, "અમારો કૅમેરામેન પ્યોંગયાંગના હવાઈમથકથી નીકળ્યો ત્યારે લગભગ પરોઢ થઈ ગયું હતું. તેનું વિમાન ત્યાંથી નીકળનારાં છેલ્લાં વિમાનોમાંનું એક હતું. વિમાન દક્ષિણ તરફ લઈ જતાં તેણે નીચે સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં દળોની પીછેહઠ જોઈ. દક્ષિણ તરફ જતો રસ્તો જાણે ક્યારેય ન પૂરો થતી વાહનોની લાંબી કતારથી ઊડતી ધૂળના વાદળ નીચે ઢંકાઈ ગયો હતો."

6 ડિસેમ્બર, 1950ના રોજ ચીન અને ઉત્તર કોરિયાની સેનાઓ ફરી પ્યોંગયાંગમાં પ્રવેશી ત્યારે યુદ્ધનો અંત લાવવાની અમેરિકાની વ્યૂહરચના હવે વધુ જોખમી માર્ગે જવા લાગી. પોતાની સત્તાની હદ ઓળંગવાની અને સીધા આદેશોની અવગણના કરવાની મૅકઆર્થરની વૃત્તિને કારણે ટ્રુમૅન સાથેના તેમના સંબંધો શરૂઆતથી જ તણાવપૂર્ણ રહ્યા હતા.

હવે કોરિયાની પરિસ્થિતિ ઝડપથી બગડી રહી હતી ત્યારે યુદ્ધ કેવી રીતે લડવું તે મુદ્દે બંને વચ્ચે વારંવાર મતભેદ થવા લાગ્યા.

ટ્રુમૅનને અગાઉ માઓ ઝેદોંગ યુદ્ધમાં હસ્તક્ષેપ કરશે એવી ચિંતા હતી, પરંતુ મૅકઆર્થરે તેને ગંભીરતાથી લીધી નહોતી.

હવે તેમણે જાહેરમાં યુદ્ધને વધુ ઉગ્ર બનાવવાની તરફેણ કરવાનું શરૂ કર્યું.

તેમનું કહેવું હતું કે કોરિયામાં સામ્યવાદી દળો હથિયાર હેઠાં મૂકી ન દે તો અમેરિકાએ પરમાણુ હથિયારોના ઉપયોગની ધમકી આપવી જોઈએ અને ચીન પર સીધો બૉમ્બમારો કરવો જોઈએ.

આમ માનનારા મૅકઆર્થર એકલા નહોતા. કોરિયન યુદ્ધ દરમિયાન અમેરિકન સ્ટ્રેટેજિક ઍર કમાન્ડના વડા કર્ટિસ લેમે પણ પહેલો હુમલો કરવાની તરફેણ કરી હતી. લેમે માનતા હતા કે પરમાણુ યુદ્ધ અનિવાર્ય છે. ક્યુબન મિસાઇલ કટોકટી દરમિયાન તેમણે પાછળથી રાષ્ટ્રપતિ જૉન એફ. કેનેડીને પરમાણુ મિસાઇલોના સ્થળો પર બૉમ્બમારો કરવાની મંજૂરી આપવા સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.

પરમાણુ હથિયારોનો ઉપયોગ કરી શકાય એવી મૅકઆર્થરની દૃઢ માન્યતાથી કોરિયન સંઘર્ષમાં સંકળાયેલા સંયુક્ત રાષ્ટ્રના અન્ય દેશો ભારે ચિંતિત થયા હતા.

તેમાં બ્રિટનના વડા પ્રધાન ક્લેમેન્ટ એટલી પણ સામેલ હતા. તેઓ આ વિચાર સામે વાંધો ઉઠાવવા વૉશિંગ્ટન ડીસી ગયા હતા. પરંતુ મૅકઆર્થર પોતાના આયોજનને સફળ માનતા હતા.

તેમને વિશ્વાસ હતો કે રશિયા ડરી જશે અને અમેરિકા ચીન પર હુમલો કરે તો પણ કોઈ પગલું નહીં ભરે.

'શરૂઆત કરી હતી ત્યાંનાં ત્યાં'

9 ડિસેમ્બર, 1950ના રોજ મૅકઆર્થરે સત્તાવાર રીતે પરમાણુ હથિયારોના ઉપયોગ અંગે પોતાને નિર્ણય લેવાની સત્તા આપવાની માગણી કરી. ટ્રુમૅને એ નકારી કાઢી.

બે અઠવાડિયાં પછી મૅકઆર્થરે હુમલા માટેનાં સ્થળોની યાદી રજૂ કરી.

તેમાં ચીનનાં કેટલાંક સ્થળો પણ સામેલ હતાં. તેમણે કેટલા પરમાણુ બૉમ્બની જરૂર પડશે તેની સંખ્યા પણ જણાવી. જરૂર પડે ત્યારે પરમાણુ હથિયારોનો ઉપયોગ કરવાનો નિર્ણય પોતે જ લઈ શકે એવી સત્તા આપવા માટે તેઓ પેન્ટાગોન પર સતત દબાણ કરતા રહ્યા. ડિસેમ્બર, 1950ની આખર સુધીમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં દળોને 38મી અક્ષાંશ રેખા પાર કરીને પાછાં ધકેલી દેવામાં આવ્યાં હતાં. જાન્યુઆરી, 1951માં ચીન અને ઉત્તર કોરિયાનાં દળોએ ભારે બૉમ્બમારાથી તારાજ થયેલા સિઓલ શહેર પર ફરી કબજો કરી લીધો.

ડૉ. મિલરે જણાવ્યું હતું, "કદાચ કર્ટિસ લેમે જેવા કેટલાક કમાન્ડરોને રાષ્ટ્રપતિ સાથે વધુ સીધો સંપર્ક હોત, તો તેમણે પરમાણુ હથિયારોનો ઉપયોગ કર્યો હોત. કારણ કે લેમે અને મૅકઆર્થર જેવા કમાન્ડરો ખરેખર તેનો ઉપયોગ કરવા માગતા હતા. તેઓ વિચારતા હતા કે, 'ઉપયોગ જ ન કરવાનો હોય તો પરમાણુ શસ્ત્રો રાખવાનો અર્થ શો?' મૅકઆર્થર પર પોતાનું નિયંત્રણ રહેશે કે નહીં તેની ટ્રુમૅનને ખાતરી નહોતી. જનરલનું આક્રમક વલણ ત્રીજું વિશ્વયુદ્ધ ભડકાવી શકે એવી બીક પણ વધતી જતી હતી. તેથી એપ્રિલ, 1951માં રાષ્ટ્રપતિએ આદેશની અવગણના બદલ મૅકઆર્થરને પદ પરથી હટાવી દીધા.

કોરિયન યુદ્ધ બીજાં બે વર્ષ સુધી ચાલતું રહ્યું અને સિઓલ પર ચોથી વખત ફરી કબજો થયો.

બંનેમાંથી કોઈ પણ પક્ષ નિર્ણાયક વિજય મેળવી શક્યો નહીં. પરિણામે યુદ્ધ લાંબું અને લોહિયાળ બની ગયું.

ડૉ. મિલરે કહ્યું હતું, "આ યુદ્ધની મોટી વિડંબનાઓમાંની એક એ છે કે 1951ની વસંતમાં બંને સેનાઓ વચ્ચેની મોરચાની રેખા 38મી અક્ષાંશ રેખાથી બહુ દૂર નહોતી."

"આ જ રેખા બંને કોરિયાને અલગ પાડતી હતી. બંને પક્ષોએ આટલું મોટું નુકસાન વેઠ્યું, નાગરિકોની ભારે તારાજી થઈ, છતાં તેઓ પાછા લગભગ ત્યાં જ આવી ગયા હતા, જ્યાંથી તેમણે શરૂઆત કરી હતી."

1953માં બંને દેશોએ આખરે એક તણાવભર્યા યુદ્ધવિરામ સાથે લડાઈ બંધ કરી, પરંતુ તેમણે શાંતિ સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા નહીં.

એટલે તકનીકી રીતે તેઓ આજે પણ યુદ્ધની સ્થિતિમાં છે.

આ સંઘર્ષે સમગ્ર કોરિયન દ્વીપકલ્પને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું. આંકડા અલગ-અલગ છે, પણ માનવામાં આવે છે કે કોરિયન યુદ્ધ દરમિયાન આશરે 40 લાખ લોકોનાં મોત થયાં હતાં, જેમાંથી અડધાઅડધ નાગરિકો હતા.

એથી વધુ લોકો વિસ્થાપિત થયા અથવા ભૂખમરાનો ભોગ બન્યા. હવાઈ દળોના સતત બૉમ્બમારાએ દેશને તારાજ કરી નાખ્યો અને આખાં ને આખાં નગરો તેમજ શહેરો નષ્ટ કરી નાખ્યાં. ભાગલા પછી અલગ પડી ગયેલા પરિવારો ફરી ક્યારેય એક થઈ શક્યા નહીં.

દાયકાઓ પછી બંને દેશો વચ્ચેનો સંઘર્ષ થંભી ગયો છે, પણ તેનો અંત આવ્યો નથી.

250 કિલોમીટર (160 માઇલ) લાંબો નિઃશસ્ત્રીકૃત વિસ્તાર બંને દેશોને અલગ પાડે છે.

આ વિસ્તારમાં જમીનમાં સુરંગો બિછાવેલી છે અને સેંકડો સૈનિકો તેનો પહેરો ભરે છે.

આ એવા યુદ્ધની નિશાની છે, જે ખરેખર ક્યારેય પૂરું થયું નથી.

બીબીસી માટે કલેક્ટિવ ન્યૂઝરૂમનું પ્રકાશન