Co może oznaczać dla Kanady status członka stowarzyszonego UE?

Premier Kanady Mark Carney z zadowoleniem przyjął ambicję Unii Europejskiej, by nadać jego krajowi status pierwszego państwa stowarzyszonego. Pojawia się jednak pytanie: co miałoby to oznaczać w praktyce?

Carney podkreśla, że zależy mu na „wyjątkowej" relacji z UE. To prawdopodobnie nawiązanie do faktu, że unijne traktaty nie przewidują obecnie statusu członka stowarzyszonego.

Niemcy zaproponowały wcześniej taki model Ukrainie, jednak Kijów odrzucił tę koncepcję, podkreślając, że interesuje go wyłącznie pełne członkostwo w UE. Sama Unia również podchodziła do tego pomysłu z rezerwą.

Teraz przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen skierowała uwagę na Kanadę.

W środowym orędziu o stanie Unii wskazała kilka kluczowych obszarów współpracy. Nie wyjaśniła jednak, jak dokładnie miałoby funkcjonować członkostwo stowarzyszone.

Co Carney mówi o członkostwie stowarzyszonym w UE

Mark Carney powiedział w czwartek dziennikarzom, że Kanada „nie dąży do tego, by zostać pełnoprawnym członkiem Unii Europejskiej".

Podkreślił też, że nie chodzi o tworzenie „trzeciego bloku", dodając: „Nie dążymy do zdobycia siły po to, by dominować nad innymi".

Występując w czwartek przed Parlamentem Europejskim, Carney argumentował, że bliższa współpraca Ottawy z UE jest konieczna w obliczu „obecnego geopolitycznego rozłamu". Nawiązał tym samym do napiętych relacji z USA po wprowadzeniu przez prezydenta Donalda Trumpa ceł oraz załamaniu się rozmów handlowych między oboma krajami.

Carney wskazał także obszary, w których Kanada i Unia Europejska mogłyby zacieśnić współpracę. Wymienił m.in.:

Premier Kanady zapowiedział również, że chce zbliżyć swój kraj do uczestnictwa w programie Erasmus+, który umożliwia studentom naukę i pracę za granicą. Obecnie uczestniczą w nim wszystkie 27 państw UE oraz siedem krajów spoza wspólnoty. Wielka Brytania ma ponownie dołączyć do programu w 2027 roku.

Carney zaznaczył też, że Kanada mogłaby dostarczać Europie na dużą skalę skroplony gaz ziemny (LNG) i wodór, wspierając w ten sposób europejskie bezpieczeństwo energetyczne. Jednocześnie Kanada mogłaby korzystać z europejskiego doświadczenia i pozycji lidera w dziedzinie technologii czystej energii.

Jak mogłoby wyglądać członkostwo stowarzyszone?

Wiadomo już, że nie oznaczałoby ono pełnego członkostwa w Unii Europejskiej.

Nie jest jednak jasne, jak dokładnie miałaby wyglądać taka relacja. Obecnie w UE nie istnieje status członkostwa stowarzyszonego, a stworzenie takiego rozwiązania mogłoby zająć lata.

Gdyby status ten został zapisany w unijnych traktatach, wymagałby jednomyślnej zgody oraz ratyfikacji przez wszystkie 27 państw członkowskich.

Mimo starań Ursuli von der Leyen, część krajów UE wolałaby rozwijać istniejące porozumienia dotyczące obronności i handlu, zamiast tworzyć nową formę członkostwa.

UE jest drugim największym partnerem handlowym Kanady. Kompleksowa Umowa Gospodarczo-Handlowa (CETA) została uzgodniona ponad dekadę temu, choć część z 27 państw członkowskich nadal jej nie ratyfikowała.

Obecna umowa handlowa nie znosi kontroli granicznych. Czy członkostwo stowarzyszone mogłoby to zmienić?

Nie jest też jasne, jakie konsekwencje miałoby ono dla relacji Kanady z jednolitym rynkiem UE.

Gdyby Kanada dołączyła kiedyś do jednolitego rynku, musiałaby dostosować swoje przepisy i standardy do unijnych regulacji, nie mając jednocześnie wpływu na ich kształt. Podobnie funkcjonują państwa Europejskiego Obszaru Gospodarczego – Norwegia, Islandia i Liechtenstein – a także Szwajcaria, która posiada odrębne porozumienie z UE.

Kanadyjskie przepisy handlowe były dotychczas dostosowywane przede wszystkim do współpracy z jej największym partnerem handlowym – Stanami Zjednoczonymi.

Jest też kwestia innych państw starających się o członkostwo w UE.

Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Macedonia Północna i Serbia od lat znajdują się na ścieżce prowadzącej do pełnego członkostwa. W Europie Wschodniej o przystąpienie do UE zabiegają również Gruzja i Mołdawia.

Nic nie wskazuje na to, by ewentualne nowe relacje z Kanadą miały utrudnić tym krajom proces akcesyjny. Jednak wszelkie wrażenie, że Ottawa otrzymuje specjalne traktowanie, mogłoby wywołać napięcia.

Pozostaje też pytanie o reakcję Donalda Trumpa. Nazwał on perspektywę członkostwa stowarzyszonego Kanady w UE „śmieszną" i zagroził nałożeniem dodatkowych ceł na Unię Europejską, jeśli plan zostałby zrealizowany.

Tekst został napisany i sprawdzony przez dziennikarzy BBC. Przy tłumaczeniu użyto narzędzi AI, w ramach projektu pilotażowego.

Opracowanie: Nicole Frydrych