'ਗੂਗਲ ਮੈਪਸ' ਵਾਂਗ ਕੀੜੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਪਤਾ ਕਿਵੇਂ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
- ਲੇਖਕ, ਕੇ. ਸੁਭਾਗੁਨਾਮ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
- ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
- ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂ: 8 ਮਿੰਟ
ਰਸੋਈ 'ਚ ਚਾਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਖੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਦਾਣੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਸ਼ੁਭ ਦਿਹਾੜੇ ਮੌਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਖੀਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਬੂੰਦਾਂ ਕਮਰੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਲੱਡੂ ਦਾ ਤੁਸੀਂ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਉਸਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਮੇਜ਼ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਲਈ ਖਾਣੇ ਦੀ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਬਰਬਾਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ।
ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਘਰ ਇੰਨਾ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਫਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਦਰਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਚੌਖਟ ਹੇਠੋਂ ਜਾਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕੀੜੀਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਡਿੱਗੀ ਖੰਡ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਟੁੱਕੜਿਆਂ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਐਂਟੀਨਾ ਨਾਲ ਘਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਿਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਟੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਟੇ ਭੋਜਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਮਿੱਠੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੀੜੀਆਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਕਤਾਰ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਖ਼ਰ ਕੀੜੀਆਂ ਇੰਨੇ ਸਟੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ? ਉਹ ਖੰਡ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਜਾਂ ਲੱਡੂ ਦੇ ਟੁੱਕੜਿਆਂ ਤੱਕ ਅਚਾਨਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ?
ਕੀੜੀਆਂ ਖੰਡ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭਦੀਆਂ ਹਨ ?
ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਦੂਰ ਬੈਠੀ ਕਿਸੇ ਕੀੜੀ ਨੇ ਪੂਰੀ ਰਸੋਈ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਸੁੰਘ ਲਈ ਹੋਵੇ।
ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ, ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੀੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ "ਸਰਚ ਇੰਜਨਾਂ" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਰਚ ਇੰਜਨ ਰਸਾਇਣਿਕ ਸੰਕੇਤਾਂ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਜੀਵਿਤ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੋਜਕਾਰ ਹਿਮੇਂਦਰ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਚੀਨ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 828 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਤਿਰੂਵੱਲੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੌਰਾਨ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਤਾਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜੀਆਂ ਦੀਆਂ 34 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕੀੜੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੀੜੀਆਂ ਦੇ ਖੰਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਪੜਾਅ
ਕੀੜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭੋਜਨ ਲੱਭਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੜਾਅ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਖੋਜ ਕਰਨਾ।
ਹਰ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕੀੜੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੇੜਾਂ, ਖਿੜਕੀਆਂ ਦੇ ਫਰੇਮਾਂ, ਪਾਈਪਾਂ ਦੇ ਛੇਕਾਂ ਅਤੇ ਫਰਸ਼ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਧਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਐਂਟੀਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ (ਮਾਈਕ੍ਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ) ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਰਸਾਇਣਿਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ੌਨ ਕੇ. ਮੈਕੇਂਜ਼ੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਅਧਿਐਨ, ਜੋ ਨਵੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਜੀਨੋਮ ਰਿਸਰਚ ਨਾਮੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ 'ਕੀੜੀ ਦੇ ਜੀਨੋਮ 'ਚ ਗੰਧ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸੈਪਟਰ ਜੀਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫੀ ਵੱਧ ਹੈ।'
ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਵੈਂਡਰਬਿਲਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀਐਲਓਐਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ 'ਕੀੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਟ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਗੰਧ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸੈਪਟਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।"
ਆਸਾਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਇੱਕ ਕੀੜੀ ਲਈ ਰਸੋਈ ਕੋਈ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅਣਗਿਣਤ ਰਸਾਇਣਿਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਕੀੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਾਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਚਿਪਚਿਪੀ ਬੂੰਦਾਂ, ਗੁੜ ਦੇ ਕਣ, ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਮਠਿਆਈਆਂ ਦੇ ਟੁੱਕੜੇ, ਚਾਹ ਦੀਆਂ ਡਿੱਗੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ, ਚਮਚ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਘਿਓ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਸਿੰਕ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮੌਜੂਦ ਨਮੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਵਸੀਮ ਜਲੀਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਫਾਇਰ ਐਂਟਸ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਫ ਮੈਡੀਸਨ ਨਾਮੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸਨ।
ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਕੀੜੀਆਂ ਦੇ ਮਿੱਠਾ ਖਾਣ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਐਂਟੀਨਾ ਅਤੇ ਅਗਲੀਆਂ ਲੱਤਾਂ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸਵਾਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸੈਪਟਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਰਿਸੈਪਟਰ ਕੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਛੂਹ ਕੇ ਹੀ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਮਿੱਠੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੇ ਟੁੱਕੜੇ, ਚਾਹ ਜਾਂ ਮਿੱਠੇ ਪੇਅ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਦਾਗ ਵੀ ਕੀੜੀਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਲੱਭਣ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਕੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਾਹਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸੈਪਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ "ਸਰਚ ਇੰਜਨ" ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲੀਆਂ ਕੁਝ ਕੀੜੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਭੋਜਨ ਲੱਭ ਕੇ ਅਤੇ ਖਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ।
ਰਸਾਇਣਿਕ ਮਾਰਗ ਜੋ 'ਗੂਗਲ ਮੈਪਸ' ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰਿਸਰਚ ਸਰਵਿਸ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਫਿਰੋਮੋਨਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਵ, ਜਿਹੜੀ ਕੀੜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੋਜਨ ਲੱਭਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਿਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੱਡਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਕੀ ਕੀੜੀਆਂ ਵੀ ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਣ।
ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਫਿਜ਼ਿਓਲੋਜੀਕਲ ਐਂਟੋਮੋਲੋਜੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਈ. ਡੇਵਿਡ ਮੋਰਗਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਜਦੋਂ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੀ ਕੋਈ ਕੀੜੀ ਖਾਣਾ ਲੱਭ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਮੋਨਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਛੱਡਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਫਿਰੋਮੋਨਸ ਉਸ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬਸਤੀ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕੀੜੀਆਂ ਲਈ ਗੂਗਲ ਮੈਪ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।"
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਹੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਕੱਲੀ ਕੀੜੀ ਜਾਂ ਕੀੜੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸਮੂਹ ਭੋਜਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਸਾਇਣਿਕ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਰ ਕੀੜੀਆਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੱਕ ਲਿਜਾਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕੀੜੀਆਂ ਦੇ ਐਂਟੀਨਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੋਆ ਸਥਿਤ ਅਰਣਿਆ ਇਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਕੀਟ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਪ੍ਰੋਨੋਏ ਬੈਥਿਆ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੀੜੀਆਂ ਦੇ ਐਂਟੀਨਾ ਨੁਕਸਾਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਿਊਂਦੇ ਰਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਕੀੜੀਆਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਫਿਰੋਮੋਨਸ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਸਾਇਣ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਾਇਣਿਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕੀੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹਨ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਸਤੀ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕੀੜੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।"
ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਕੀੜੀ ਨੂੰ ਖਾਣੇ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਢੇਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਸਕਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਫਿਰੋਮੋਨਸ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੱਕ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਫਿਰੋਮੋਨਸ ਛੱਡਦੀ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇਸ ਰਸਾਇਣਿਕ ਰਸਤੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਜੋ ਜੀਪੀਐਸ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਾਲ 1993 ਵਿੱਚ ਕੀਟ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਰੋਲਫ਼ ਬੈਕਰਜ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਜਰਨਲ ਆਫ ਇਨਸੈਕਟ ਬੀਹੇਵੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀੜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਗਏ ਇਹ ਰਸਾਇਣਿਕ ਰਸਤੇ ਲਗਭਗ 47 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਮਾਂ ਬਸਤੀ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਭੋਜਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੀੜੀਆਂ ਲਈ ਐਂਟੀਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮਾਹੌਲ, ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਮੁੱਖ ਜ਼ਰੀਆ ਹਨ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਐਂਟੀਨਾ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਰਸਾਇਣਿਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ।
ਡਾ. ਪ੍ਰੋਨੋਏ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇ ਕੀੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਐਂਟੀਨਾ ਗੁਆ ਬੈਠਣ ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਥੀ ਕੀੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮੌਜੂਦ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਗੁਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
