Sidee loo ilaaliyaa Makka iyo meelaha kale ee barakaysan ee ku yaalla Sacuudi Carabiya?

Isbahaysiga militariga ee taageeraya dowladda caalamku aqoonsan yahay ee Yemen ayaa sheegay in ciidamada difaaca cirka ee Sacuudi Carabiya ay qabteen oo ay burburiyeen diyaarad aan duuliye lahayn oo ay Xuutiyiintu soo rideen ka hor inta aysan gelin hawada Makka.

In kasta oo Xuutiyiinta Yemen ay beeniyeen sheegashadan, tan iyo markii la daabacay warbixinnadan, waxaa jiray dood badan oo ku saabsan awoodaha difaaca ee Sacuudi Carabiya, laakiin sidoo kale nidaamyada difaaca cirka ee Riyadh ay u isticmaasho ka hortagga khataraha cirka ee Makka iyo magaalooyinka kale.

Sacuudi Carabiya ma aysan sheegin nidaamka difaaca ee ay u isticmaashay inay ku soo riddo diyaaradda la sheegay inay duuliso, laakiin wasaaradda difaaca ee dalkaas ayaa soo saartay muuqaal bishii Maajo ee sanadkan oo muujinaya gantaallo badan oo gantaallo ah, nidaamyada radar, iyo qoryaha waaweyn ee lidka diyaaradaha.

Wasaaradda Difaaca Sacuudiga ayaa ku dhawaaqday in ciidamada difaaca cirka ee ku qalabaysan hubkan ay mas'uul ka yihiin "ilaalinta goobaha barakaysan iyo ka hortagga khataraha cirka."

BBC Urdu ayaa la hadashay Hamad Walid, oo ah cilmi-baare milatari iyo hub, si ay u ogaato hubka Sacuudi Carabiya ay u isticmaasho difaaceeda cirka, gaar ahaan si ay u ilaaliso goobaha barakaysan ee Islaamka.

Waa maxay nidaamyada difaaca hawada ee ay Sacuudi Carabiya haysato?

Hammad Walid, oo ah cilmi-baare ka tirsan Machadka Strategic Vision Institute (oo qaabilsan cilmi-baarista hubka), ayaa u sheegay BBC Urdu in muuqaal ay Sucuudigu soo saareen bishii Maajo ee sanadkan ay ka muuqdaan nidaamka Patriot-ka, aaladaha gantaallada laga rido iyo raadaarrada oo ay sameysay dalka Mareykanka.

Sida uu sheegay, marka la eego bayaan rasmi ah oo ka soo baxay Sucuudiga, nidaamka Patriot-ka ayaa la geeyay magaalooyinkan si loo ilaaliyo goobaha barakeysan (sida Makka iyo Madiina).

Hammad Walid ayaa sidoo kale intaas ku daray in qoriga lidka diyaaradaha ee muuqaalka ka muuqda uu yahay nidaamka "Oerlikon 35mm", kaas oo ay soo saartay shirkad laga leeyahay dalka Switzerland.

Intaas waxaa dheer, Sacuudi Carabiya ayaa bishii May ee sannadkii hore iibsatay nidaamka THAAD ee Mareykanka si ay u xoojiso difaaceeda cirka.

Sida ay sheegtay Wakaaladda Wararka ee rasmiga ah ee Sacuudiga (Saudi Press Agency), xafladda hawlgelinta nidaamkan difaaca ayaa lagu qabtay Machadka Ciidamada Difaaca Cirka ee magaalada Jeddah.

Waa maxay nidaamka gantaallada Patriot?

Sida uu sheegay Hammad Walid, oo ah cilmi-baare ka tirsan Machadka SVI, Sacuudi Carabiya waxay isticmaashaa nidaamka gantaallada ee Patriot si ay u soo riddo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drones-ka), diyaaradaha caadiga ah, gantaallada nooca *cruise*-ka ah, iyo gantaallada *ballistic*-ga ah.

Nidaamkan gantaallada iyo difaaca hawada waxaa soo saartay shirkadda Mareykanka ah ee Lockheed Martin.

Sida ay sheegtay shirkadda Lockheed Martin, Sacuudi Carabiya waxay sidoo kale haysataa nidaamka difaaca ee Patriot Advanced Capability 3 (PAC-3), kaas oo awood u leh inuu soo rido gantaallada *ballistic*-ga ah, gantaallada *cruise*-ka ah, iyo diyaaradaha dagaalka.

Nidaamkan waxaa lagu yaqaannaa raadarkiisa horumarsan ee awoodda u leh inuu isku mar la socdo oo uu burburiyo bartilmaameedyo badan. Marka laga soo tago inuu diyaar u noqon karo hawlgal waqti gaaban gudihiis, nidaamkan gantaallada wuxuu sidoo kale leeyahay awood uu kaga hortago faragelinta elektaroonigga ah (electronic jamming).

Si kastaba ha ahaatee, Hammad Walid wuxuu sheegayaa in gantaallada loo isticmaalo nidaamyada PAC-2 iyo PAC-3 ay ku kacayaan malaayiin doollar. Taasi waa sababta Sacuudi Carabiya ay sidoo kale u isticmaasho qoryaha lidka diyaaradaha ee Oerlikon, waana nidaam sidoo kale laga arki karo muuqaalka Wasaaradda Difaaca Sacuudiga.

Sida uu sheegay cilmi-baaruhu, rasaasta 35mm ah ee loo isticmaalo qoryahan lidka diyaaradaha ayaa ka jaban marka la barbar dhigo gantaallada nidaamka Patriot-ka.

"Tani waxay ka dhigan tahay in nidaamka difaaca Patriot loo isticmaalo wax ka qabashada khataraha waaweyn, sida gantaallada ama diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drones) ee waaweyn, halka qoryaha lidka diyaaradaha ee Oerlikon-ka (35mm) loo isticmaalo soo rididda diyaaradaha yaryar ee aan duuliyaha lahayn."

Hammad Walid wuxuu sidoo kale sheegay in qoryaha lidka diyaaradaha ee Oerlikon (35mm) laga isticmaalo Pakistan, isla markaana si wax ku ool ah loogu isticmaalay ka hortagga diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Hindiya bishii Maajo ee sannadkii hore.

Caqabadaha Difaaca ee Sacuudi Carabiya

Andrew Davidson, oo ah falanqeeye ka tirsan joornaalka Geopolitical Affairs iyo sarkaal hore oo Mareykan ah oo ka soo shaqeeyay Bariga Dhexe, ayaa aaminsan in Sacuudi Carabiya ay awood u leedahay inay wax ka qabato khataraha iman kara, laakiin ay la kulmi karto khasaarooyin badan oo ka dhasha weerarrada joogtada ah ama kuwa baahsan.

Isagoo soo xiganaya tirakoob ay daabacday Machadka Caalamiga ah ee Daraasaadka Istaraatiijiyadda sannadkii 2025, wuxuu sheegay in Sacuudi Carabiya ay leedahay 108 diyaaradood oo Patriot ah, laakiin "dagaalka lala galay Iiraan wuxuu muujiyay in bartilmaameedyo muhiim ah wali la beegsan karo."

Sida laga soo xigtay isaga, intii lagu jiray xiisadaha dhowaan dhacay, Sacuudi Carabiya waxaa lagu qasbay inay kheyraadkeeda difaaca u qaybiso goobo diimeed, magaalooyin kale, saldhigyo milatari, iyo kaabayaasha tamarta.

Andrew Davidson wuxuu leeyahay diiradda saarista ilaalinta meelaha qaarkood waxay la macno tahay in kheyraad yar loo heli karo meelaha kale. "Diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee duulaya meelaha hoose waxay ka dhigaysaa mid adag in la ogaado. Isla mar ahaantaana, weerarrada joogtada ah waxay sidoo kale culays saaraan kaydka gantaalada interceptor-ka."

In kasta oo xaaladda hadda jirta ee kaydka rasaasta Sacuudi Carabiya aan si cad loo aqoon, haddana wuxuu ka walaacsan yahay in dalka Bariga Dhexe uu sidoo kale saameyn ku yeelan karo yaraanta caalamiga ah ee gantaalada interceptor-ka.