ኢትዮጵያ፡ መንግስቲን ህወሓትን ኣብ ዝፋጠጥሉ፡ ኦባሳንጆ ኣብ መቐለ ተዛትዩ

ላዕለዋይ ወኪል ሕብረት ኣፍሪቃ ንቐርኒ ኣፍሪቃ ኦሉሴጉን ኦባሳንጆ ዝመርሖ ልኡኽ፡ ብ11 ሰነ ናብ ርእሰ-ከተማ ክልል ትግራይ መቐለ ብምጕዓዝ ምስ ሰበስልጣን ህወሓት ዘተ ኣካይዱ።

ኦባሳንጆ፡ ምስቲ ኣብ ቀረባ እዋን ፕረዚደንት እቲ ክልል ምዃኑ ዝኣወጀ ኣቦ መንበር ህወሓት ደብረጽዮን ገብረሚካኤል ትማሊ ተራኺቡ ኣብ ህሉው ኵነታት እታ ክልል ከም ዝተዛተየ ይፍለጥ።

እዚ ጕዕዞ ዝካየድ ዘሎ፡ ኣብ መንጎ መንግስቲ ፈደራልን ህወሓትን ሓድሽ ውግእ ንምጅማር ምድላዋት ይግበር ኣሎ ዝብል ሓድሕዳዊ ክሲታት እናገደደ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ እዋን እዩ።

ፍሉይ ልኡኽ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኦሉሴጉን ኦባሳንጆ ንመራኸቢ ብዙሓት እታ ክልል ኣብ ዝሃቦ ሓጺር መግለፂ "ዕላማ እዚ ምብጻሕ ነገራት ካብቲ ኣብዚ እዋን ዝበጽሑሉ ደረጃ ከይሓስሙ ንምግባር እዩ" ኢሉ።

"እቲ ነዛ ሃገር ንምነዮ ሰላም፣ ምርግጋእን ጸጥታን ክህሉ፤ ቁጠባዊ ምዕባለ'ውን ንክቕፅል መስርሕ ምርድዳእ ብኸመይ ክንጅምሮ ንኽእል ዝብል እዩ እቲ ዕላማ" ክብል ወሲኹ።

ምስቲ ቅድሚ ሒደት ሰሙናት ንፕረዚደንት ግዚያዊ ምምሕዳር ብምእላይ መሪሕነት እቲ ክልል ከምዝተቖጻጸረ ዘፍለጠ ኣቦ መንበር ህወሓት ደብረጽዮን ገብረሚካኤል (ዶ/ር) ብምርኻቡ "ዕጉብ ከምዝኾነ'ውን" ገሊጹ።

ካብ "ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ክልል ትግራይ" ዝወጸ ሓበሬታ ድማ፡ ኣብቲ ዘተ ዝተሳተፈ ኣምባሳደር ኣዲስዓለም ባሌማ፡ ትግራይ ንህዝባ ንምድሓን ግብራዊ ስጕምቲ ከም ዘድልያ ነቲ ልኡኽ መብርሂ ሂብዎ እዩ።

ኣዲስዓለም ብተወሳኺ፡ ብሰንኪ እቲ ካብ 2020 ክሳብ 2022 ዝተኻየደ ኲናት ካብ መንበሪኦም ዝሃደሙ ውሽጣዊ ተመዛበልቲ ዘለዎም ከቢድ ቍጠባዊን ማሕበራዊን ቅልውላው ኣገንዚቡ።

እቲ ውግእ ብስምምዕ ምቍራጽ ተዅሲ ፕሪቶርያ ድሕሪ ምብቃዑ ልዕሊ ሰለስተ ዓመታት እኳ እንተሓለፈ፡ እዞም ተፈናቐልቲ ክሳብ ሕጂ መጽለሊ መዓስከራት ይርከቡ። እቲ ኣምባሳደር ኣብ መግለጺኡ፡ ኣብ ትሕቲ ምሕደራ ሓይልታት ኣምሓራ ዝነብሩ ተወለድቲ ትግራይ፡ ከቢድ ስደትን ጸገማትን የጋጥሞም ከም ዘሎ ኣመልኪቱ።

ሓይልታት ኣምሓራ፡ ድሕሪ እቲ ናይ ክልተ ዓመት ውግእ እውን፡ ነቶም ትግራይ ከም ደቡብ፡ ሰሜን-ምዕራብን ምዕራብን ዞባታት እትጽውዖም ቦታታት፡ ማለት ራያ፡ ጸለምትን ወልቃይት-ጸገደን ሒዞምዎም ይርከቡ።

ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ኣብ መንጎ ፕረዚደንት እቲ ክልል ደብረጽዮን ገብረሚካኤልን ብኦባሳንጆ ዝምራሕ ልኡኽን ዝግበር ሕብረት ኣፍሪቃን ዝግበር ዘተ ገና ኣብ ምጅማሩ ኰይኑ፡ ተወሳኺ ፍታሕ ንምምጻእ ዝዓለመ እዩ።

ብተወሳኺ እቲ ዘተ ነቲ ኣብቲ ዞባ ዘሎ ህሉው ፖለቲካዊን ጸጥታውን ኵነታትን ወተሃደራዊ ምንቅስቓሳትን ክግምግም ትጽቢት ይግበር።

እዚ ህጹጽ ጕዕዞ ዲፕሎማሲ ዝመጸ፡ እቲ ነቲ ኲናት ዘብቀዐ ስምምዕ ሰላም ፕሪቶርያ እናተበተነ ኣብ ዝኸደሉን ቀንዲ ዓንቀጻቱ ከይተተግበሩ ኣብ ዝተረፉሉን እዋን እዩ።

ክልቲኦም ወገናት ነቲ ውድቀት ንሓድሕዶም ይወቓቀሱ፤ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንህወሓት ምሉእ ብምሉእ ኣጽዋር ኣይፈትሐን ክብል ክኸስስ እንከሎ፡ ህወሓት ብወገኑ፡ መንግስቲ ቅድሚ ውግእ ዝነበረ ምሕደራ መሬት ትግራይ ከይመለሰን ውሑስ ምምላስ ተመዛበልቲ ከየረጋገጸን ኣጽዋር ከም ዘይፈትሕ ይማጐት።

እቲ ንትግበራ እቲ ስምምዕ ንምክትታል ዝቘመ ናይ ምክትታል፡ ምርግጋጽን ተገዛእነትን ልኡኽ ሕብረት ኣፍሪቃ (AU-MVCM) ስራሕ ከም ዘየካይድ ኰይኑ ዘሎ ክኸውን እንከሎ፡ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ወገናት ዘሎ ዘይምትእምማን እናዓመቘ ክመጽእ ጸኒሑ እዩ።

ብተወሳኺ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንህወሓት ምስ ወጻኢ ሓይልታት፡ ምስቲ ምስ ኢትዮጵያ ዘይምስምማዕ ዘለዎ መንግስቲ ኤርትራ ሓዊሱ ይሰርሕ ኣሎ ክብል ክኸስስ ጸኒሑ እዩ።

ብተወሳኺ፡ እቲ ካብ ህወሓት ዝተፈልዩን ነቲ ውድብ ካብ ስልጣን ትግራይ ንምእላይ ዝተመስረተን ተጻራሪ ህወሓት ዝዀነ ዕጡቕ ጉጅለ፡ ነቲ ውድብ ካብ ህዝቢ ትግራይ ንምንጻል ምስ ፈደራላዊ መንግስቲ ይሰርሕ ከም ዘሎ ይገልጽ።

ሓላፊ ጸጥታ ኢትዮጵያ ሬድዋን ሑሴንን ኣማኻሪ ቀዳማይ ምኒስተር ጌታቸው ረዳን፡ ብሓባር ኣብ ዝጸሓፍዎ ኣብ ማዕከን ዜና ኣልጀዚራ ኣብ ዝተሓተመ ጽሑፍ፡ ህወሓት "ኣብ ዝመጽእ ዘሎ መዓልታት" ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ንምጅማር ይውስን ኣሎ ክብሉ ከሲሶምዎ ኣለዉ።

እቲ ሓፈሻዊ ኵነታት ከም ዘመልክቶ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ዝዀነ ይዅን ዘተኣማምን ሰላም የሎን፤ ዞባ ቐርኒ ኣፍሪቃ ድማ ኣብ ሓደገኛ ወተሃደራዊ ምስሕሓብ ክወድቕ ከም ዝኽእል ስግኣታት ይዓቢ ኣሎ።

እቲ ኣብ ሕዳር 2022 ዝተፈረመ ስምምዕ ምቍራጽ ተዅሲ - ፕሪቶሪያ ነቲ ዘስካሕክሕ ኲናት ደው ዘበለ እኳ እንተዀነ፣ ጉዳይ ምፍታሕ ኣጽዋርን ምምላስ ዶባትን ዝበሉ ዓበይቲ ጉዳያት ግን ሕቶ ኰይኖም ጸኒሖም እዮም።

ኣብዚ እዋን፡ ኣብ ጐደናታት መቐለ ይዅን ኣብ መላእ እቲ ክልል ዘሎ ቍጠባዊን ማሕበራዊን ቅልውላው ገና ዘይተፈትሐ ኰይኑ፣ ንናይ ክልቲኦም ወገናት ስትራተጅያዊ ረብሓታት ዘዕግብ ዘላቒ ፍታሕ ዛጊት ኣይተረኽበን።