Vụ ông Nguyễn Thành Nam: Người 'yêu Bác' bị bắt, bước ngoặt 'kỷ nguyên mới'?

Ngay trong tối 7/7 khi có tin ông Nguyễn Thành Nam bị bắt, mạng xã hội ở Việt Nam đã dậy sóng với những ý kiến trái ngược nhau, từ hả hê, thương cảm, nhưng dường như không ai bất ngờ.

Trong khi Công an Hà Nội đang mở rộng điều tra, rất nhiều ý kiến đồng loạt "tố" thêm một số nhân vật mà họ cho là góp phần cho ra mắt cuốn sách Chuyện với Thanh - Lời kể mới từ ánh sáng, do Nhà xuất bản Hội Nhà Văn phát hành.

Những diễn biến này thể hiện điều gì?

'Đợi ngày này lâu rồi'

Facebooker Phan Trung Can, một trong những tiếng nói chỉ trích ông Nam mạnh mẽ nhất, sau khi nghe tin ông Nam bị bắt tạm giam đã có bài thơ trên tài khoản Facebook. Bài thơ có đoạn:

"Căm hờn, tức giận Nam ơi; Vì sao với Bác, dùng lời thối tha?; Sao em 'Lật sử' nước nhà; Bây giờ Nam phải tay tra vô còng?"

Bài viết này hiện có hơn 3.500 lượt tương tác với gần 800 lượt bình luận, phần lớn bày tỏ sự đồng tình.

"Nhẹ lòng phấn khởi vô biên," một người bình luận.

"Đáng đời ông lắm! Chết cũng không ai thương" là một lời bình khác.

Ông Can là một trong những gương mặt đáng chú ý trong nhóm thường lên tiếng chỉ trích gay gắt các trí thức mà theo họ là có biểu hiện "xét lại", "lật sử", "chống phá", tức là tấn công bất kỳ ai có quan điểm khác so với quan điểm chính thống của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Trong khi đó, Tifosi – trang Facebook tuyên truyền cho chính quyền Việt Nam – khẳng định "Nhân dân, đồng bào đã đợi tin này từ lâu rồi!" khi viết về việc ông Nam bị bắt giữ.

Bài viết này nhận được hơn 11.000 lượt tương tác và gần 2.000 bình luận.

Theo quan sát của BBC News Tiếng Việt, rất nhiều tài khoản khác trên mạng xã hội cũng chia sẻ tin tức ông Nam bị bắt giữ với sự đồng tình, thậm chí tỏ ý vui mừng, hả hê.

Những động thái này diễn ra sau khi cuốn sách gây nhiều tranh luận trên mạng xã hội trong đó nhiều ý kiến chỉ trích ông Nguyễn Thành Nam "xuyên tạc lịch sử" và "xúc phạm Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Trước đó, cuốn sách đã bị thu hồi và tiêu hủy. Nhà xuất bản Hội Nhà văn bị phạt 100 triệu đồng, bị đình chỉ hoạt động trong thời hạn 2 tháng để rà soát, chấn chỉnh toàn diện hoạt động chuyên môn.

Tác giả là một người 'yêu Bác'

Trong khi đó, một số người cũng đăng các bài viết thể hiện sự tiếc nuối và thương cảm tác giả Nguyễn Thành Nam, cho rằng rằng tác giả không có động cơ chính trị.

Trên trang Facebook cá nhân, nhà báo Hoàng Tư Giang cho biết ông "cảm nhận" Nguyễn Thành Nam dành "nhiều tình cảm và sự kính trọng đối với Bác Hồ" qua những chia sẻ của tác giả về quá trình thực hiện cuốn sách hồi tháng Ba.

"Nhưng đồng thời, tôi cũng thấy rõ, cách thể hiện, cách diễn đạt và việc lựa chọn ngôn từ của anh quá khác lạ, đến mức, với kinh nghiệm nhiều năm làm báo, tôi nghĩ rất khó có thể được chấp nhận trong môi trường truyền thông chính thống ở Việt Nam," ông chia sẻ trong bài đăng hồm 8/7.

Trước đó vào ngày 7/7, Kiến trúc sư Dương Quốc Chính viết trên Facebook rằng "rất tiếc, rất rất tiếc, vì đã can anh ấy không đủ mạnh mẽ về việc nên tự thu hồi cuốn sách về chỉnh sửa trước khi phát hành".

Ông Chính cũng từng nhận định ông Nam là một người "cuồng" ông Hồ Chí Minh.

Cuốn sách Chuyện với Thanh - Lời kể mới từ ánh sáng, theo lời ông Nam, một phần xuất phát từ cảm hứng trong quá trình giảng dạy môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường VinUni.

"Làm sao dạy môn Tư tưởng Hồ Chí Minh để sau khi học xong sinh viên yêu nước hơn và không bỏ học giữa chừng?", ông Nam trả lời phỏng vấn VTC News vào tháng 5/2026, gọi đó là một "bài toán khó".

"Tôi tự tìm hiểu, nhờ cả bạn bè, rồi sau đó chúng tôi nhận ra: cứ để các bạn trẻ được tự do hỏi, tự do tranh luận. Đừng biến việc học thành giáo điều. Khi người trẻ được 'cởi trói' họ sẽ tự khám phá lịch sử bằng sự tò mò và hứng thú của chính mình," ông nói.

Đại học FPT lên tiếng, VinUni im lặng

Với không ít người, việc chỉ bắt ông Nguyễn Thành Nam và ông Trần Việt Anh – người đồng sáng lập Spiderum, kênh chia sẻ các ý kiến của ông Nam - dường như là chưa đủ.

Không ít ý kiến đã hướng sự chú ý đến một số tổ chức và cá nhân liên quan đến việc xuất bản cuốn sách trong đó đáng chú ý là Nhà xuất bản Hội Nhà văn cùng giám đốc tổ chức này là bà Nguyễn Thuý Hằng.

Một nhân vật khác cũng hứng chịu nhiều chỉ trích là Chủ tịch Hội Nhà văn Nguyễn Quang Thiều, người đã xuất hiện cùng tác giả Nguyễn Thành Nam trong các buổi ra sách.

Hàng loạt những người khác, từng tham gia buổi giới thiệu sách hay viết bài khen cũng nằm trong danh sách mà họ cho rằng cần điều tra.

Thậm chí, một số người còn yêu cầu xem xét truy cứu trách nhiệm của Trường Đại học FPT, nơi ông Nam giữ chức vụ lãnh đạo.

Đại học FPT, ngay sau khi có tin ông Nam bị khởi tố, đã ra thông báo họ không tham gia quá trình biên soạn, thẩm định nội dung, xuất bản, phát hành cuốn sách, và rằng ông đã từ chức phó Chủ tịch Hội đồng trường.

"Các nội dung trong cuốn sách và phát biểu là quan điểm cá nhân của tác giả, không đại diện cho chủ trương, quan điểm của trường, trường phản đối quan điểm này.

"Thời gian qua, Trường đã quán triệt, rà soát, gỡ bỏ nội dung chia sẻ của ông Nam về chủ đề Lãnh đạo kiểu cụ Hồ – bản lĩnh doanh nhân Việt trong một hội thảo cho một số doanh nhân. Hội đồng Trường đã họp rà soát, rút kinh nghiệm để tránh xảy ra sai phạm," thông báo của trường nêu.

Tuy nhiên, VinUni, trường đại học thuộc Tập đoàn Vingroup của tỷ phú Phạm Nhật Vượng, nơi ông Nam từng dạy môn Lịch sử/Tư tưởng Hồ Chí Minh, đến nay vẫn im lặng.

Trước đó, VinUni đã gỡ bỏ thông tin về tiến sĩ toán học Nguyễn Thành Nam là giảng viên môn Tư tưởng Hồ Chí Minh của trường này.

Hàng loạt các cơ quan báo chí từng đăng bài giới thiệu về cuốn sách của ông Nam cũng bị cộng đồng mạng réo tên.

Trong số này, Báo Nhân dân - cơ quan Trung ương của Đảng Cộng sản Việt Nam - đã đăng hai bài viết, và sau đó đã gỡ khỏi hệ thống.

Trong một bài viết, báo này cho rằng có thể nói cuốn Chuyện của Thanh "vượt ra ngoài phạm vi một cuốn sách lịch sử. Nó gần hơn với một cẩm nang rèn luyện tư duy".

Một số·tờ báo khác như VnExpress, Quân đội Nhân dân, Công an Nhân dân... cũng đã gỡ các bài đăng giới thiệu.

Đáng chú ý, báo Công an Nhân dân đã đăng một số bài chỉ trích cuốn sách và tác giả Nguyễn Thành Nam gay gắt ngay trước thời điểm cơ quan điều tra thông báo khởi tố vụ án.

Những nội dung liên quan đến Chủ tịch Hồ Chí Minh là vấn đề nhạy cảm tại Việt Nam, nơi các ấn phẩm công khai chủ yếu nhấn mạnh hình ảnh lãnh tụ hy sinh vì dân tộc, và các ý kiến phản biện hay trái chiều thường gặp phản ứng mạnh trong xã hội.

Không những thế, xu hướng chỉ trích mới dường như đã lan đến cả những người được coi là "đỏ" và những nhân vật thân thiết của chế độ.

Cuốn sách Chuyện với Thanh - Lời kể mới từ ánh sáng thời điểm ra mắt đã được ngợi ca là lối kể chuyện sử mới về lãnh tụ Hồ Chí Minh.

Nhưng cuốn sách và tác giả đã nhanh chóng vấp phải nhiều "lời ong ve" khi bị đánh giá là có các chi tiết xuyên tạc lịch sử và xúc phạm Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Ngay cả Giáo sư Hoàng Chí Bảo – cựu ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương – cũng đang bị chỉ trích liên quan tới những phát ngôn liên quan tới ông Hồ qua một số các video đang lan truyền trên mạng.

Vị giáo sư được mệnh danh là "người kể chuyện về Bác Hồ", hay "pho sử sống về Bác Hồ", đã gặp phải phản ứng của không ít người cho rằng ông đã "phát ngôn sai lệch" khi cho rằng "năm điều Bác Hồ dạy" thiếu niên, nhi đồng là do Trung ương Đoàn sáng tác.

"Nếu các bài nói chuyện của anh bị các thế lực thù địch cắt ghép thì anh cần lên tiếng; bài nói chuyện nào của anh khiến dư luận gây tranh cãi thì anh nên giải thích lại để hình ảnh Hồ Chí Minh sống mãi trong lòng nhân dân Việt Nam cũng như bạn bè quốc tế", Facebooker Phan Trung Can viết vào ngày 6/7.

Có hay không chuyện 'chống Nhà nước'?

Trên phương diện pháp lý, Luật sư Phùng Thanh đặt câu hỏi về bằng chứng ở thời điểm hiện tại, đặc biệt là yếu tố lỗi cố ý – điều mà theo ông là điều kiện bắt buộc để cấu thành tội phạm theo Điều 117.

"Xét trên logic tố tụng hình sự, phụ thuộc rất nhiều vào một chi tiết mà chính hồ sơ vụ án đã tự tạo ra: cuốn sách không phải tự in, tự phát hành, mà đã đi qua toàn bộ quy trình biên tập, thẩm định và cấp phép của Nhà xuất bản Hội Nhà Văn.

"Điều 117 Bộ luật Hình sự đòi hỏi người phạm tội phải có ý thức chủ quan là nhằm chống Nhà nước, tức lỗi cố ý trực tiếp," ông giải thích trong bài viết trên trang Facebook cá nhân vào ngày 8/7.

Ông Sơn cho biết hiện tại công an phải đối mặt với một gánh nặng chứng minh là ông Nam có thông đồng với Nhà xuất bản Hội Nhà Văn, chứ không phải có sơ suất ở đây.

Theo đó, hoặc phải có bằng chứng chứng minh có sự thông đồng giữa ông Nam và một cá nhân cụ thể trong Nhà xuất bản Hội Nhà Văn hoặc nguồn khác ngoài cuốn sách thể hiện rõ ý thức chủ quan của ông Nam là muốn "chống phá".

"Nếu không có một trong hai loại chứng cứ này, thì tình huống thực tế nhiều khả năng chỉ là: NXB thẩm định sơ sài (lỗi vô ý, sai sót chuyên môn), tác giả viết theo góc nhìn cá nhân/hiện đại hóa cách kể chuyện lịch sử (có thể sai, có thể phản cảm), nhưng cả hai bên đều không có ý thức 'nhằm chống Nhà nước'," luật sư giải thích.

Theo ông Sơn, ngay cả những lời "thú tội" của ông Nam được phát trên truyền hình "không đồng nghĩa với việc thừa nhận ý chí chủ quan ban đầu là nhằm chống Nhà nước" mà là phản ứng hợp lý sau khi nhận những phản ứng.

"Đây là hai phạm trù pháp lý khác nhau: một là nhận thức hậu kiểm (sau khi xuất bản, sau phản ứng dư luận), một là ý thức chủ quan tại thời điểm thực hiện hành vi (tại thời điểm viết). Cấu thành tội phạm đòi hỏi loại thứ hai," ông nói.

Trong khi đó, trên tài khoản Facebook cá nhân, Luật sư Trần Đại Lâm dẫn Luật xuất bản 2012 rằng giám đốc, tổng biên tập, biên tập viên, đối tác liên kết xuất bản (nếu có), cơ quan chủ quản quản lý xuất bản phải chịu trách nhiệm pháp lý đối xuất bản phẩm khi lưu bành.