10 năm sau phán quyết Biển Đông: Ngư dân Philippines vẫn bị Trung Quốc xua đuổi khỏi Scaborough

Philippines có thể đã giành được một chiến thắng mang tính bước ngoặt trước các yêu sách của Trung Quốc ở Biển Đông cách đây 10 năm, nhưng hiện nay nhiều ngư dân địa phương cho biết họ quá sợ hãi để quay lại đánh bắt tại bãi cạn Scarborough và ngư trường giàu nguồn lợi ở đây vì lo bị tàu Trung Quốc quấy rối, theo Reuters.

Bãi cạn Scarborough, một trong những khu vực tranh chấp gay gắt nhất ở châu Á, đã nằm dưới sự kiểm soát trên thực tế của Trung Quốc từ năm 2012.

Năm 2016, Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) ra phán quyết rằng các yêu sách hàng hải bao trùm gần như toàn bộ Biển Đông của Bắc Kinh không có cơ sở pháp lý theo luật pháp quốc tế.

Theo phán quyết, vùng biển quanh bãi cạn – nơi Trung Quốc gọi là Hoàng Nham Đảo còn Philippines gọi là bãi cạn Panatag hay Bajo de Masinloc – là ngư trường truyền thống được nhiều quốc gia cùng sử dụng, bao gồm Philippines, Trung Quốc và Việt Nam.

Tuy nhiên, tòa không đưa ra phán quyết về chủ quyền đối với bãi cạn này.

Trước đây, nhiều ngư dân ở thị trấn ven biển Masinloc vẫn tìm cách ra bãi cạn vào ban đêm, khi cho rằng tàu Trung Quốc ít xuất hiện.

Nhưng hiện nay họ cho biết ngay cả điều đó cũng không còn khả thi vì Trung Quốc đã tăng cường ngăn chặn và xua đuổi tàu cá Philippines.

Ông Rony Drio, 59 tuổi, cho biết ông chưa quay lại khu vực này kể từ năm 2024.

Trong khi đó, ngư dân Henrilito Empoc, 47 tuổi, đã không còn đến Scarborough từ năm 2022 và hiện chỉ đánh bắt gần bờ.

Một số ngư dân nói bị phun vòi rồng, cắt dây neo.

"Khi nghe tin chúng tôi thắng kiện năm 2016, điều hiện lên trong tâm trí chúng tôi là sẽ được tự do đánh bắt trở lại và có hy vọng về cuộc sống tốt đẹp hơn," ông Empoc nhớ lại.

Tuy nhiên, ông cho biết đã chứng kiến tàu Trung Quốc sử dụng vòi rồng để xua đuổi tàu cá Philippines, đồng thời thuyền viên Trung Quốc còn cắt dây neo của ngư dân để buộc họ rời đi.

"Họ đã tước đi quyền đánh bắt của chúng tôi," ông Empoc nói.

Hiện ông phải lái xe ba bánh gắn máy để kiếm thêm thu nhập.

Ông Drio kể rằng vài năm trước, lực lượng Trung Quốc đã ra lệnh cho ông cùng một ngư dân khác rời khỏi đầm phá trong bãi cạn.

Do nước quá cạn khiến tàu không thể di chuyển, họ buộc phải khiêng thuyền băng qua các rạn san hô sắc nhọn.

"San hô làm chân chúng tôi đau, nhưng đau hơn là cách họ đối xử với chúng tôi," ông nói.

Đại sứ quán Trung Quốc tại Manila chưa phản hồi đề nghị bình luận của Reuters về những cáo buộc này.

Bắc Kinh từ lâu khẳng định không công nhận phán quyết của PCA và cho rằng họ có "chủ quyền không thể tranh cãi đối với đảo Hoàng Nham và vùng biển lân cận".

Phán quyết giúp Philippines giành thêm sự ủng hộ quốc tế.

Phán quyết 10 năm trước giúp gì?

Theo các chuyên gia, phán quyết năm 2016 đã góp phần thúc đẩy Philippines tăng cường hợp tác quốc phòng với các đồng minh, đồng thời mở rộng các hoạt động quân sự và hàng hải chung với Mỹ, Nhật Bản và Australia.

Ông Jay Batongbacal, Giám đốc Viện Các vấn đề Hàng hải và Luật Biển thuộc Đại học Philippines, cho rằng các hành động của Trung Quốc đã phản tác dụng.

"Nếu không có các hành động của Trung Quốc, chắc chắn Philippines sẽ không có nhiều đồng minh và đối tác an ninh như hiện nay," ông nói.

Tuy nhiên, điều đó không mang lại nhiều an ủi cho những ngư dân như ông Drio và Empoc.

"Chúng tôi thắng kiện năm 2016, nhưng tôi không cảm thấy đó là một chiến thắng," ông Drio nói.

Một số nhà ngoại giao và chuyên gia phân tích lo ngại các vụ đối đầu trên Biển Đông có thể leo thang thành xung đột vũ trang.

Tháng 6/2024, một thủy thủ Philippines đã bị mất một ngón tay trong vụ va chạm bạo lực với lực lượng hải cảnh Trung Quốc khi làm nhiệm vụ tiếp tế cho tàu chiến mắc cạn của Manila tại Bãi Cỏ Mây.

Giới chức Philippines cho rằng phán quyết của PCA đã củng cố lập trường pháp lý của Manila và tạo cơ sở cho sáng kiến "minh bạch hóa", trong đó chính phủ công khai các vụ đối đầu trên biển với Trung Quốc.

Bãi cạn Scarborough vẫn là điểm nóng thường xuyên gây căng thẳng giữa Manila và Bắc Kinh.

Trung Quốc tăng cường hoạt động tại bãi cạn Scarborough

Trung Quốc trong những tháng gần đây liên tiếp có các hoạt động quanh bãi cạn Scarborough.

Quân đội và lực lượng tuần duyên Trung Quốc hôm 30/6 cho biết họ đã tiến hành tuần tra ở vùng biển xung quanh bãi cạn Scarborough ở Biển Đông, khẳng định đây là hoạt động nhằm bảo vệ các yêu sách chủ quyền của Bắc Kinh tại khu vực, theo Reuters.

Trong một tuyên bố riêng sau đó, Hải cảnh Trung Quốc (CCG) tuyên bố lực lượng này cũng đã tiến hành tuần tra thực thi pháp luật hôm 30/6 tại vùng biển và khu vực xung quanh bãi cạn này.

Các cuộc tuần tra này 30/6 diễn ra sau cuộc diễn tập chung giữa Mỹ và Philippines tại vùng biển gần bãi cạn Scarborough vào cuối tuần trước.

Hôm 10/4, các quan chức an ninh Philippines công bố hình ảnh về một cấu trúc nổi hình vuông có nhiều người trên đó và một ăng ten đặt ở trung tâm - được cho là do Trung Quốc dựng lên.

Đến 10/6, Philippines cho biết nước này đang hối thúc Bắc Kinh dỡ bỏ cấu trúc này, đồng thời khẳng định sẽ không để bãi cạn này bị biến thành một đảo nhân tạo.

Cấu trúc này sau đó đã được Trung Quốc dỡ bỏ, theo Reuters.

Cũng vào giữa tháng Tư, Bắc Kinh đã sử dụng tàu chiến và hàng rào để siết chặt kiểm soát lối vào bãi cạn Scarborough ở Biển Đông trong bối cảnh căng thẳng leo thang với Philippines liên quan đến khu vực tranh chấp này.

Năm 2025, Bắc Kinh cũng đề xuất thành lập một khu bảo tồn thiên nhiên tại bãi cạn Scarborough, nhưng Manila lên án đây là "cái cớ rõ ràng nhằm hợp thức hóa việc chiếm đóng".