Các chuyên gia LHQ cho rằng có cơ sở để tin Mỹ đã phạm tội ác chiến tranh khi không kích Iran

Các chuyên gia nhân quyền của Liên Hợp Quốc cho biết có những căn cứ hợp lý để tin rằng Mỹ đã phạm tội ác chiến tranh trong hai cuộc tấn công tại Iran khiến ít nhất 177 dân thường thiệt mạng.

Một báo cáo mới của Phái bộ Điều tra Quốc tế Độc lập về Iran cho biết các cuộc tấn công bằng tên lửa hồi tháng Hai vào một trường tiểu học ở Minab và một khu liên hợp thể thao ở Lamerd là những cuộc tấn công không có chọn lọc, gây thương vong cho dân thường và phá hủy hạ tầng dân sự.

Trước đó, Mỹ phủ nhận đã tấn công Lamerd và cho biết đang điều tra vụ việc xảy ra tại Minab. Một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ nói Washington không đánh giá cao độ tin cậy của những kết luận trong báo cáo.

Các chuyên gia cũng kết luận rằng chính quyền Iran đã phạm tội ác chống lại loài người trong chiến dịch trấn áp các cuộc biểu tình chống chính phủ quy mô lớn hồi tháng Một.

Họ cho biết các vụ giết người do lực lượng an ninh thực hiện diễn ra tại toàn bộ 31 tỉnh của Iran, quy mô mà họ mô tả là "gây sốc và chưa từng có tiền lệ".

Đến nay, Iran vẫn chưa bình luận về những đánh giá mới này, nhưng trước đây nước này từng bác bỏ các cáo buộc về những vi phạm nhân quyền có hệ thống.

"Thường dân Iran đang mắc kẹt giữa những hành vi vi phạm nhân quyền nghiêm trọng và tội ác chống loài người do chính chính phủ của họ gây ra, cũng như cuộc xung đột chết chóc của quốc gia này với Mỹ và Israel," phái bộ điều tra cảnh báo trong một tuyên bố hôm thứ Năm 17/9.

Trong báo cáo mới nhất gửi Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc, ba chuyên gia độc lập của phái bộ đã điều tra hai trong số những vụ tấn công gây thương vong lớn nhất cho dân thường trong cuộc xung đột.

Ngày 28/2, khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, tên lửa Tomahawk đã đánh trúng Trường Tiểu học Shajareh Tayyebeh ở thị trấn Minab, miền nam Iran, khiến ít nhất 156 người thiệt mạng, trong đó có 120 trẻ em, theo giới chức địa phương.

Các chuyên gia cho biết ngôi trường nằm cạnh một cơ sở hải quân của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Cơ sở đó cũng bị tấn công trong ngày hôm đó. Tuy nhiên, trường học có thể được nhận diện rõ ràng là công trình dân sự và không có thông tin nào cho thấy nó được sử dụng vào mục đích quân sự.

Dựa trên những bằng chứng thu thập được, bao gồm thông tin truyền thông cho biết cuộc điều tra sơ bộ của quân đội Mỹ xác định lực lượng Mỹ chịu trách nhiệm, cùng với việc Mỹ là bên duy nhất trong cuộc xung đột sở hữu tên lửa Tomahawk, các chuyên gia kết luận có cơ sở hợp lý để tin rằng cuộc tấn công vào trường học do Mỹ thực hiện.

Họ cũng cho rằng trường học chính là mục tiêu bị nhắm tới, và thiệt hại không phải là do tên lửa đi chệch hướng hoặc là tác động ngoài ý muốn từ cuộc tấn công nhằm vào cơ sở IRGC. Kết luận này dựa trên lời kể của những người sống sót cho biết trường học bị đánh trúng hai lần.

Quân đội Mỹ vẫn chưa công bố kết quả điều tra vụ Minab. Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth khẳng định Mỹ "sẽ không bao giờ cố tình nhắm vào các mục tiêu dân sự".

Cũng trong ngày 28/2, theo giới chức địa phương, tên lửa tấn công chính xác (PrSM) đã rải một đám mây các viên bi tungsten xuống một khu liên hợp thể thao và khu dân cư ở thị trấn Lamerd, khiến ít nhất 21 dân thường thiệt mạng, trong đó có bảy trẻ em.

Một lần nữa, các chuyên gia điều tra cho biết khu liên hợp thể thao là mục tiêu dân sự được nhận diện rõ ràng và không có bằng chứng nào cho thấy nó được sử dụng cho mục đích quân sự.

Viện dẫn một số bằng chứng, bao gồm một yếu tố quan trọng là Mỹ là bên duy nhất sở hữu tên lửa PrSM trong cuộc xung đột, họ kết luận rằng có cơ sở hợp lý để tin rằng Mỹ thực hiện cuộc tấn công này.

Tuy nhiên, quân đội Mỹ khẳng định họ không tiến hành bất kỳ cuộc không kích nào tại Lamerd trong ngày hôm đó và bác bỏ các báo cáo cho rằng loại vũ khí được sử dụng là PrSM.

Trong cả hai vụ việc, các chuyên gia của phái bộ điều tra cho rằng có "cơ sở hợp lý để tin rằng Mỹ đã phạm tội ác chiến tranh khi tiến hành các cuộc tấn công không chọn lọc gây thương vong cho dân thường hoặc phá hủy các mục tiêu dân sự".

Báo cáo cũng đề cập đến chiến dịch đàn áp bạo lực của chính quyền Iran đối với các cuộc biểu tình quy mô lớn diễn ra trên khắp nước này trong tháng 12/2025 và tháng 1/2026.

Các chuyên gia nhận định đây là sự leo thang chưa từng có so với những đợt trấn áp trước đây, với việc sử dụng vũ lực gây chết người trên diện rộng – khiến nhiều người chết và bị thương – cùng với các chiến dịch bắt giữ quy mô lớn.

Theo lời khai của nhân chứng, nhân viên y tế và thân nhân nạn nhân, lực lượng an ninh đã bố trí người trên các mái nhà và các vị trí cao để bắn súng trường tấn công vào đám đông biểu tình.

Nhiều người biểu tình cũng bị thương nặng ở đầu, ngực và mắt do đạn ghém kim loại, trong đó có những trường hợp bị mù vĩnh viễn.

Khi chiến dịch trấn áp leo thang, lực lượng an ninh còn tấn công các cơ sở y tế, đánh đập và bắt giữ những người biểu tình bị thương cũng như một số nhân viên y tế. Theo các chuyên gia, điều này khiến nhiều người không dám tìm đến các dịch vụ cứu chữa khẩn cấp.

Báo cáo cũng cho biết hàng chục ngàn người bị bắt trong thời gian biểu tình đã bị tra tấn, biệt giam và không được phép gặp luật sư.

Các chuyên gia cảnh báo chính quyền Iran đã tăng cường sử dụng án tử hình đối với người biểu tình. Ít nhất đã có 29 người đàn ông đã bị hành quyết sau các phiên xét xử được tiến hành nhanh chóng liên quan đến những cáo buộc gắn với tình trạng bất ổn.

Báo cáo lưu ý rằng không thể xác minh độc lập số người thiệt mạng trong chiến dịch trấn áp, nhưng có những căn cứ mạnh mẽ để tin rằng con số thực tế cao hơn đáng kể so với số liệu chính thức là 3.000 người. Phần lớn những người này được chính phủ xác định là thành viên lực lượng an ninh hoặc người đứng xem.

Tổ chức Human Rights Activists News Agency (Hrana) có trụ sở tại Mỹ cho biết họ đã xác định được hơn 7.000 người thiệt mạng, trong đó gần như tất cả đều là người biểu tình.

Các chuyên gia của phái bộ điều tra kết luận rằng chính quyền Iran đã thực hiện "nhiều hành vi vi phạm nhân quyền nghiêm trọng", đồng thời cho rằng những hành vi này cấu thành "tội ác chống lại loài người, gồm giết người, giam giữ và những hình thức tước đoạt tự do thân thể nghiêm trọng khác, tra tấn và những hành vi vô nhân đạo khác, được thực hiện như một phần của cuộc tấn công có hệ thống và trên diện rộng nhằm vào dân thường".

Giới chức Iran cáo buộc Mỹ và Israel kích động tình trạng bất ổn, đồng thời quy trách nhiệm về các trường hợp tử vong cho những đối tượng mà họ gọi là "khủng bố" và "những kẻ gây bạo loạn".