Thái Lan và bài toán 10 triệu khẩu súng

Chỉ ba ngày sau khi một thiếu niên 14 tuổi xả súng tại trường học, giết chết tám người trước khi tự sát, một vụ việc khác ở cùng tỉnh đã tô đậm hơn nữa mối quan hệ đầy rắc rối của Thái Lan với súng đạn.

Chalong Riewrang, một cựu chính trị gia 71 tuổi, đến văn phòng hành chính địa phương để thảo luận về một khoản tiền lớn mà ông cho rằng mình bị nợ từ người đứng đầu chính quyền, Thongchai Yenprasert, một người mà ông gọi là bạn.

Cuộc trò chuyện kết thúc đột ngột khi Chalong rút súng và bắn bốn phát xuyên qua cửa sổ xe của Thongchai, trúng ông ta và tài xế. Thongchai sau đó đã chết vì vết thương.

Chalong sau đó rời khỏi hiện trường và gọi điện cho một nhà báo mà ông quen biết, người đang phát sóng trực tiếp trên YouTube, để kể lại những gì đã xảy ra.

Sau khi cảnh sát chặn bắt và đưa ông đến đồn, ông được phép nói chuyện với các phóng viên, thản nhiên hút thuốc và dường như không hề bận tâm về những gì mình đã làm.

Ông giải thích rằng ông "không có ý định bắn bạn mình", nhưng đã nổ súng khi người lái xe cũng rút súng. Cảnh sát đã tìm thấy hai khẩu súng trong xe, nhưng cho biết chúng không ở trạng thái có thể bắn được.

Đây không phải là trường hợp tử vong do súng duy nhất ở Thái Lan vào ngày hôm đó. Tại tỉnh Prachinburi, phía đông Bangkok, một trung sĩ cảnh sát đã bắn vào đầu vợ mình trong lúc cãi nhau khi cô đang lái xe đi đón con trai nhỏ.

Chiếc xe gặp tai nạn và trung sĩ sau đó tự bắn vào đầu mình. Vợ anh ta qua đời tại bệnh viện.

Có lẽ còn có những trường hợp tử vong do súng khác vào ngày hôm đó mà truyền thông không đưa tin.

Cảnh sát Thái Lan không thống kê số liệu riêng, nhưng trong những năm gần đây, số người chết vì súng mỗi năm ước tính dao động từ 2.000 đến 3.000 người. Ở Anh, quốc gia có dân số tương đương, con số này ít hơn 50 người.

Súng đôi khi được sử dụng trong các vụ cướp, và với một khoản phí tương đối khiêm tốn, bạn có thể thuê sát thủ ở Thái Lan để giết người cho mình. Nhưng các trường hợp tử vong do súng điển hình xảy ra trong các tranh chấp gia đình, bất đồng tài chính hoặc trong các vụ ẩu đả ở quán bar do rượu gây ra.

Thái Lan có hơn 10 triệu khẩu súng thuộc sở hữu của dân thường đang lưu hành - 4 triệu trong số đó là súng không có giấy phép. Điều đó có nghĩa là những xích mích nhỏ nhặt vì những vấn đề tầm thường có thể đột ngột trở nên chết người.

"Thật không may là Thái Lan có mức độ dung thứ bạo lực rất cao," ông Boonwara Sumano thuộc Viện Nghiên cứu Phát triển Thái Lan nhận định.

"Súng được coi là biểu tượng địa vị, và có rất nhiều cách để người dân thường có thể sở hữu chúng. Ngoài ra, thể hiện sức mạnh, nắm giữ quyền lực được coi là điều đúng đắn trong xã hội Thái Lan. Vì vậy, khi bạn có một chuẩn mực khuyến khích việc sở hữu vũ khí để thể hiện sức mạnh và dễ dàng tiếp cận những vũ khí đó, thì đây là hậu quả."

Thoạt nhìn, Thái Lan dường như có các quy định khá nghiêm ngặt về súng. Bất cứ ai muốn mua súng trước tiên phải xin giấy phép mua, sau đó, khi đã mua xong, phải xin giấy phép sở hữu lần thứ hai. Nếu muốn mang súng ra khỏi nhà, họ cần thêm giấy phép thứ ba. Hầu hết súng nhập khẩu đều rất đắt tiền.

Nhưng có những kẽ hở lớn. Giấy phép sở hữu súng có hiệu lực suốt đời của người sở hữu. Không có yêu cầu sàng lọc sức khỏe tâm thần. Và không có kiểm tra nào về việc cất giữ súng an toàn như thế nào.

Ví dụ, cậu bé gây ra vụ xả súng trường học gần đây nhất đã có thể lấy được khẩu súng hợp pháp của ông nội và một lượng lớn đạn dược.

Ngoài ra còn có một chương trình của chính phủ cho phép cảnh sát và các quan chức khác mua súng với giá chiết khấu rất cao.

Khoảng 200.000 khẩu súng đã được nhập khẩu mỗi năm, chủ yếu từ Mỹ, theo chương trình này, bắt đầu từ năm 2009.

Sau đó, chúng có thể được bán lại sau 5 năm, điều này đã trở thành một hoạt động kinh doanh sinh lợi.

Chương trình này đã bị điều tra nhiều lần về cáo buộc tham nhũng. Cùng với các loại vũ khí được sản xuất trong nước bởi những người chế tạo súng không có giấy phép, đây được cho là nguồn gốc của nhiều loại súng chợ đen ở Thái Lan.

Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul đã ra lệnh thực hiện các biện pháp ngay lập tức để siết chặt kiểm soát súng, đình chỉ chương trình mua súng giảm giá và việc cấp tất cả các giấy phép mua súng.

Ông đang nói về việc hạn chế hiệu lực của giấy phép sở hữu súng, và có thể ân xá để khuyến khích những người sở hữu súng không có giấy phép giao nộp chúng.

Ông đã yêu cầu quốc hội soạn thảo một luật mới, và cam kết sẽ có những hình phạt nghiêm khắc đối với những người vi phạm luật.

Nhưng người dân đã từng chứng kiến ​​điều này trước đây rồi.

Sau vụ thảm sát trẻ em và giáo viên do một cựu cảnh sát gây ra tại một trường mẫu giáo năm 2022, và sau đó là vụ xả súng do một cậu bé 14 tuổi khác gây ra tại trung tâm mua sắm nổi tiếng nhất Bangkok năm 2023, ông Anutin, khi đó là bộ trưởng Nội vụ, đã ra lệnh áp dụng các biện pháp tương tự.

Chương trình giảm giá cũng bị đình chỉ vào thời điểm đó, nhưng gần như ngay lập tức được khôi phục. Việc mang theo súng đối với bất kỳ ai không làm nhiệm vụ chính thức đã bị cấm sau một vụ xả súng trường học khác vào tháng Hai năm nay.

Vấn đề không chỉ nằm ở quy định. Số lượng súng lưu hành quá lớn, nạn tham nhũng tràn lan, việc thực thi pháp luật lỏng lẻo trong mọi lĩnh vực, sự tôn vinh súng và nền văn hóa quân sự kéo dài hàng thập kỷ đều là những yếu tố góp phần.

Trong các bản kê khai tài sản gần đây nhất của các bộ trưởng chính phủ, hơn một chục người sở hữu súng: bộ trưởng Tư pháp sở hữu 10 khẩu, bộ trưởng Môi trường và Tài nguyên thiên nhiên cho biết ông có 12 khẩu và một nữ nghị sĩ đã kê khai sở hữu 48 khẩu súng.

Boonwara Sumano cũng nhấn mạnh tầm ảnh hưởng sâu rộng của quân đội ở Thái Lan, ngay cả khi họ không trực tiếp điều hành đất nước, điều mà họ đã làm trong phần lớn lịch sử hiện đại của Thái Lan.

"Nếu bạn để ý, vào mỗi Ngày Thiếu nhi ở Thái Lan, thay vì đưa trẻ em đến bảo tàng hoặc công viên, nhiều gia đình lại đưa con đến căn cứ quân đội hoặc không quân để xem vũ khí, chụp ảnh cầm súng, những việc tương tự.

"Nó nằm trong văn hóa. Bạn thấy những người đàn ông to lớn trong quân đội trông rất mạnh mẽ, điều đó khiến bạn muốn trở thành một trong số họ," bà nói với BBC.

Thái Lan là một trường hợp ngoại lệ trong khu vực này.

So với 10 triệu khẩu súng thuộc sở hữu dân sự ở Thái Lan, Indonesia chỉ có 82.000 khẩu, trong khi dân số gấp bốn lần. Ở Malaysia, con số này là 107.000, và số người chết vì súng rất hiếm.

Philippines là quốc gia duy nhất khác có văn hóa súng tương tự và mức độ tội phạm liên quan đến súng tương đương.

Những người đam mê súng ở Thái Lan hiện đang lo ngại rằng chính phủ sẽ phản ứng trước sự lo lắng của công chúng về các vụ tấn công gần đây bằng cách làm cho việc sở hữu súng một cách có trách nhiệm trở nên khó khăn hơn nhiều.

Ông Yod, một doanh nhân 53 tuổi, nói với BBC rằng ông coi bộ sưu tập hơn 70 khẩu súng của mình như những món đồ chơi xa xỉ – ông nói rằng ông chưa bao giờ bắn hầu hết chúng.

"Hầu hết các vụ phạm tội liên quan đến súng ở đất nước này đều do vũ khí bất hợp pháp gây ra. Các biện pháp mới để kiểm soát súng được sở hữu hợp pháp không phải là giải pháp đúng đắn. Có những khẩu súng không có đạn và các bộ phận thay thế có thể được lắp ráp thành súng thật đang được nhập khẩu hợp pháp vào nước này. Tại sao điều đó lại không được điều tra?" Sathit, một chủ cửa hàng sở hữu hơn 40 khẩu súng, viện dẫn sự yếu kém của lực lượng thực thi pháp luật ở Thái Lan là lý do khiến ông tự trang bị vũ khí.

"Hãy nhìn xung quanh đất nước này hiện nay. Tội phạm xảy ra mỗi ngày. Không an toàn. Ma túy tràn lan. Người dân cần tự bảo vệ mình vì không đủ cảnh sát. Người dân nên được phép tiếp cận súng để sinh tồn, để đảm bảo an toàn cho chính họ."

Trong khi chờ bị buộc tội vì một vụ giết người mà ông ta dường như thậm chí không hề nghĩ đến khi bước vào văn phòng hành chính địa phương, Chalong Riewrang, một nhân vật quyền lực địa phương quen với việc luôn được làm theo ý mình, đã trầm ngâm với các phóng viên về tình huống bất ngờ của mình.

"Tôi không thể tin rằng mình lại ở trong tình thế này, ngồi đây. Suốt cuộc đời mình, tôi chưa bao giờ phải đến đồn cảnh sát."

Theo cảnh sát, trước đây ông từng sở hữu giấy phép cho chín khẩu súng, nhưng những năm gần đây đã giảm xuống chỉ còn một khẩu. Hóa ra, chỉ một khẩu súng là đủ để kết liễu cuộc đời bạn mình và đảo lộn cuộc sống của chính ông.