Quy hoạch Hồ Gươm: 'Khải hoàn môn' là điểm nhấn hay điểm nóng tranh cãi?

Chính quyền Hà Nội dự tính sẽ đập bỏ tòa nhà trụ sở Hội đồng nhân dân, Ủy ban Nhân dân để xây dựng một công trình mới cao 9 tầng nổi, 4 tầng hầm.

Bản quy hoạch hồ Gươm cũng cho thấy chính quyền sẽ xây dựng một "Khải hoàn môn" ngay bên bờ hồ.

Ý tưởng của đồ án là chỉnh trang và tái thiết lại không gian hồ Hoàn Kiếm, tức Hồ Gươm, trở thành một quảng trường lớn, kết nối với một số công trình xung quanh tạo thành nên một không gian lịch sử, văn hóa và nghệ thuật.

Hồ Gươm, hay hồ Hoàn Kiếm, từ xưa đến nay vốn được coi là biểu tượng của thủ đô, vì thế khi UBND TP Hà Nội công bố phối cảnh về điều chỉnh quy hoạch, đã có hàng loạt ý kiến.

Việc đập bỏ trụ sở chính quyền và xây dựng một khải hoàn môn được một số người ví là Hà Nội bỏ một "máy chém" để đem một "máy chém" khác đặt ngay Hồ Gươm.

Kiến trúc của tòa trụ sở của HĐND - UBND Hà Nội trên phố Đinh Tiên Hoàng từng được ví trông giống như một "máy chém". Ví von này thậm chí là từ cả một nhân vật cấp cao là ông Võ Văn Kiệt, Thủ tướng Chính phủ giai đoạn 1991-1997, theo báo Tiền phong.

Tòa trụ sở này, được xây dựng trong thời kỳ đầu giai đoạn Đổi Mới trên nền tòa Đốc Lý trước đây, đang được đề xuất "hạ giải", tức là đập bỏ, để xây dựng công trình mới cao 9 tầng nổi, 4 tầng hầm.

Trong khi đó, một khải hoàn môn được giới thiệu là lấy cảm hứng từ đôi cánh chim hạc vươn lên, nằm ở khu vực phía bắc Hồ Gươm sẽ được xây lên, tạo thành một điểm nhấn chuyển tiếp giữa khu phố cổ và trục không gian phía nam.

Nhưng công trình đó lại được nhiều người cho rằng có hình dạng giống một "máy chém".

Một số người lo ngại là công trình phá vỡ cảnh quan của Hồ Gươm, trong khi số nêu câu hỏi tại sao không đặt ở một vị trí cửa ô, mà lại đặt bên hồ, hướng ra giữa hồ.

"Đâu có quy định nào nói khải hoàn môn không được nằm nhìn ra mặt nước?", Kiến trúc sư Hồ Thiệu Trị, tác giả thiết kế Khải hoàn môn, đặt vấn đề.

Đồ án do ông Trị đưa ra cũng đề xuất phá dỡ một số công trình kiến trúc được cho là "chưa phù hợp" tại Bưu điện Hà Nội, đồng thời tái hiện hình thái kiến trúc đặc trưng của chùa Báo Ân cũ tại khu vực trung tâm khuôn viên này.

Tại phía đông nam và phía tây Hồ Gươm, quy hoạch hướng đến tăng cường không gian thương mại dịch vụ nhẹ và phố đi bộ.

Ở phía tây, phố Nhà Thờ được nghiên cứu nối dài ra đường Lê Thái Tổ để mở rộng không gian đi bộ.

Trong khi đó, khu vực trụ sở báo Hà Nội Mới và nhà số 2 phố Tràng Thi được đề xuất cải tạo thành cụm khách sạn cao cấp phục vụ du lịch.

Vì sao gây tranh cãi?

Ngay sau khi được công bố, bản phối cảnh quy hoạch này nhận về nhiều bình luận trái chiều.

Báo điện tử Nhà báo & Công luận, dẫn lời các cư dân quanh hồ, bày tỏ lo ngại công trình "Khải hoàn môn" sẽ tạo ra sự lạc lõng đối với không gian di tích hiện hữu và rằng những công trình tương tự sẽ phù hợp hơn nếu được đặt tại các khu vực cửa ngõ thủ đô thay vì ngay trung tâm di sản.

Song song đó, nhiều cư dân cũng thể hiện quan ngại trước nguy cơ xuất hiện thêm các công trình quy mô lớn quanh hồ, cảnh báo việc xây dựng các tòa nhà hay khối bê tông to lớn sẽ làm phá vỡ không gian kiến trúc cổ.

Báo giới ghi nhận nguyện vọng chung của nhiều người là mong muốn quy hoạch tập trung vào việc giảm mật độ xây dựng, mở rộng không gian công cộng, gia tăng diện tích công viên, cây xanh và hồ nước

Trên trang Facebook cá nhân, Kiến trúc sư Lê Quang ở Đức cho rằng yếu tố cốt lõi của một khải hoàn môn vì thế không nằm ở bản thân chiếc cổng, mà ở cấu trúc "trục không gian" (spatial spine) đủ dài để tổ chức các chuyển động quy mô lớn, tạo viễn cảnh và đóng vai trò làm điểm tụ thị giác cho cả một hệ thống đô thị.

Ông dẫn các ví dụ của cổng Brandenburg ở Berlin, hay Arc de Triomphe ở Paris, để giải thích rằng một khải hoàn môn không thể tự đứng riêng lẻ rồi mới tạo cảnh quan xung quanh, mà phải được đặt vào một cấu trúc quyền lực, giao thông và nghi lễ đã định hình từ trước.

Cho rằng khu vực hồ Gươm sở hữu đặc tính không gian hoàn toàn khác biệt cũng như việc Hà Nội có truyền thống quy hoạch không gian riêng, ông Quang nhận định việc áp đặt một loại hình kiến trúc vốn hình thành từ nghi lễ La Mã và các đế chế của phương Tây là "chưa tương thích".

Kiến trúc sư Dương Quốc Chính, trên trang blog cá nhân, cho rằng toàn bộ đồ án về quy hoạch Hồ Gươm này chứa "vô vàn vấn đề gây tranh cãi" chứ không chỉ riêng khải hoàn môn.

Chẳng hạn, ông cho rằng đập bỏ bưu điện bên bờ hồ rồi xây lại một nhà cổ rồi và gọi đó là gợi nhớ lại chùa Báo Ân sẽ bị khiên cưỡng.

Đồ án này, theo Kiến trúc sư Chính, tồn tại sự giằng xé giữa yêu cầu bảo tồn ký ức đô thị với mục tiêu hiện đại hóa, giữa việc giữ gìn không gian yên bình truyền thống của Hồ Gươm và xu hướng biến nơi đây thành một trung tâm giao lưu sầm uất.

Mặt khác, ông đánh giá ý tưởng chuyển đổi không gian phía sau Nhà hát Lớn thành sân khấu biểu diễn ngoài trời cũng được nhận định là giải pháp táo bạo, giúp khắc phục tình trạng dựng sân khấu dã chiến nhếch nhác ở mặt trước trong các sự kiện lớn.

Kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, cựu kiến trúc sư trưởng TP Hà Nội, chia sẻ với báo giới rằng quy hoạch khu vực Hồ Gươm cần bảo đảm sự hài hòa giữa ba yếu tố cốt lõi là văn hiến, văn minh và sáng tạo.

Các lớp kiến trúc qua từng thời kỳ cần tạo thành một mạch lịch sử liên tục, hài hòa thay vì bị đứt gãy.

Đối với các đề xuất cải tạo hay đập bỏ một số công trình quanh hồ như trụ sở của chính quyền Hà Nội hay tòa nhà bưu điện, ông Nghiêm cho rằng cần đánh giá toàn diện giá trị lịch sử, kiến trúc và mối tương quan cảnh quan tổng thể trước khi đưa ra quyết định phá bỏ hay giữ lại.

Bên cạnh tiếng nói chuyên môn độc lập, việc tạo lập sự đồng thuận rộng rãi từ cộng đồng dân cư và công chúng cả nước đóng vai trò quyết định đối với bất kỳ thay đổi lớn nào tại đây, theo ông Nghiêm.

Tác giả Khải hoàn môn nói gì?

Kiến trúc sư Hồ Thiệu Trị - đại diện đơn vị tư vấn quy hoạch Hồ Gươm và vùng phụ cận, trả lời truyền thông rằng, ý tưởng xây dựng Khải hoàn môn xuất phát từ mong muốn tạo dựng một biểu tượng cho chiến thắng ngay tại trung tâm thành phố.

Nhưng vì sao công trình này lại hướng thẳng ra mặt nước thay vì đặt trên các trục đường để người dân đi qua?

Theo ông Trị, công trình không nhất thiết phải mang hình thái của một cánh cổng cửa ô truyền thống, mà giá trị cốt lõi nằm ở việc truyền tải tinh thần chiến thắng giữa lòng Hà Nội.

"Tại sao tượng đài chiến thắng hay khải hoàn môn lại không được phép nằm gần hoặc hướng ra mặt nước?", ông Hồ Thiệu Trị đặt vấn đề trên tờ Tuổi Trẻ hôm 9/9.

Vị kiến trúc sư này giải thích rằng việc hướng về phía hồ là "góc nhìn cảnh quan tối ưu," vừa tạo điểm nhấn thị giác vừa làm tôn thêm giá trị cho tổng thể khu vực.

Dẫu vậy, tác giả của bản thiết kế Khải hoàn môn bên Hồ Gươm nói rằng ông sẽ "tiếp thu và nghiên cứu" những ý kiến đóng góp đó.

Bài báo không nhắc đến chi tiết về các ý kiến trên mạng xã hội nói rằng hình dạng của Khải hoàn môn trông giống như một máy chém.

Đại diện Sở Xây dựng Hà Nội nói rằng việc lấy ý kiến cộng đồng mới ở bước định hướng không gian cảnh quan tổng thể, chưa phải là phương án kiến trúc chính thức hay cuối cùng.