شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
آیا روسیه از پهپادهای مجهز به اورانیوم ضعیفشده در اوکراین استفاده میکند؟
- نویسنده, بخش مانیتورینگ
- شغل, بیبیسی
- منتشر شده در
- زمان مطالعه: ۴ دقیقه
گزارشها حاکی از آن است که روسیه در حملات خود به اوکراین از پهپادهایی استفاده کرده که حامل اورانیوم ضعیفشده هستند.
دستکم ۱۰ مورد شناختهشده از این پهپادها ثبت شده که همگی به پهپادهای شاهد روسی مربوط میشوند که پس از سقوط در اوکراین پیدا شدهاند. هر یک از این پهپادها یک موشک هوا به هوای آر-۶۰ حمل میکرد که به میلههای اورانیوم ضعیفشده مجهز بود.
این ماده در مقایسه با اورانیوم طبیعی رادیواکتیویته بسیار کمتری دارد و تسلیحات حاوی آن در رده سلاحهای متعارف، نه هستهای، طبقهبندی میشوند.
بهطور کلی، خطرات ناشی از تشعشعات اورانیوم ضعیفشده اندک ارزیابی میشود.
سرویس امنیتی اوکراین (اسبییو) میگوید این موشکها برای هدف قرار دادن هواپیماهای رهگیر اوکراینی طراحی شده بودند که هنگام حملات هوایی روسیه به پرواز درمیآیند.
این نهاد اعلام کرده است که تاکنون ۹ پهپاد شاهد مجهز به موشکهای حاوی مواد رادیواکتیو را شناسایی کرده است. همه این پهپادها بین آوریل تا ژوئیه ۲۰۲۶ در شمال اوکراین پیدا شدهاند؛ هفت فروند در استان چرنیهیف و دو فروند در استان سومی.
با این حال، نخستین گزارش درباره چنین پهپادی در ژانویه ۲۰۲۶ منتشر شد. سرگی بسکرستنوف، کارشناس شناختهشده اوکراینی در حوزه پهپادها که با نام «فلش» نیز شناخته میشود، این موضوع را گزارش کرد. او بعدها بهعنوان مشاور وزیر دفاع اوکراین و سپس مشاور ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور این کشور، فعالیت کرد.
موشکهای آر-۶۰ چه هستند؟
موشکهای آر-۶۰ در دهه ۱۹۷۰ در اتحاد جماهیر شوروی برای نبردهای هوایی کوتاهبرد میان جنگندهها توسعه یافتند. گونه آر-۶۰ام، که قابلیت استفاده از قطعات ساختهشده از اورانیوم ضعیفشده را دارد، مدتها پیش از آغاز جنگ اوکراین نیز در خدمت بوده است.
سرگی بسکرستنوف در یک مصاحبه گفت: «این یک موشک بسیار قدیمی ساخت شوروی است که کلاهک آن از میلههای ویژه ساختهشده از اورانیوم ضعیفشده تشکیل شده است. این میلهها بسیار خطرناک هستند.»
او افزود که هدف اصلی این موشک سرنگون کردن هواپیماهاست، نه ایجاد آلودگی. او به خبرگزاری اوکراینی یونیان گفت: «این موشک حاوی کلاهک هستهای نیست.»
اورانیوم ضعیفشده مادهای با چگالی بسیار بالاست و به همین دلیل، رایجترین کاربرد نظامی آن در مهمات ضدزره است.
رابرت تولست از اندیشکده سلطنتی خدمات متحد در لندن میگوید هنگامی که این ماده در موشکهای هوا به هوا به کار میرود، میتواند با تبدیل شدن به قطعات کوچک اما سنگین، کارایی موشک را افزایش دهد.
او به بیبیسی گفت: «چگالی بالا امکان استفاده از قطعات کوچکتر و در نتیجه تعداد بیشتری از آنها را در اطراف مواد منفجره فراهم میکند و این موضوع میتواند برد و قدرت کشندگی را افزایش دهد. این ویژگی زمانی اهمیت پیدا میکند که بخواهید بدون اصابت مستقیم آسیب زیادی وارد کنید؛ برای مثال، هنگامی که سلاح از فیوز مجاورتی مانند آر-۶۰ استفاده میکند.»
اورانیوم ضعیفشده چقدر خطرناک است؟
رابرت تولست از اندیشکده سلطنتی خدمات متحد میگوید اورانیوم ضعیفشده، زمانی که در زرهپوشها یا در یک سلاح ذخیرهشده به کار رفته باشد، بهطور کلی برای جابهجایی و استفاده ایمن تلقی میشود.
ذرات اورانیوم ضعیفشده میتوانند پس از آسیب دیدن این مهمات، برای مثال هنگام اصابت به هدف، به شکل گردوغبار وارد بدن انسان شوند. با این حال، پژوهشگران میگویند بعید است افراد این ذرات را در مقادیری استنشاق یا بلع کنند که به مشکلات جدی سلامتی منجر شود.
در یکی از مقالات علمی درباره آثار اورانیوم ضعیفشده که در «نشریه رادیواکتیویته محیط زیست» منتشر شده، آمده است: «انتظار نمیرود آثار قابل مشاهدهای بر سلامت انسان بروز کند و برآورد خطر باقیمانده ابتلا به سرطان باید بر مبنای ملاحظات نظری انجام شود. به نظر میرسد این خطر در همه شرایط پس از درگیری بسیار ناچیز باشد؛ یعنی تنها کسری از مخاطراتی که از پرتوگیری طبیعی انتظار میرود.»
با این حال، آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرده است که «میزان پرتویی که ممکن است در نتیجه تماس با مهمات حاوی اورانیوم ضعیفشده دریافت شود، بهگونهای است که مدت زمان تماس و جابهجایی آنها باید تا حد امکان کوتاه باشد و از تجهیزات حفاظتی، از جمله دستکش، استفاده شود.»
همچنین در گزارشی از برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد درباره پیامدهای جنگ در اوکراین آمده است که اورانیوم ضعیفشده «میتواند باعث تحریک پوست، نارسایی کلیه و افزایش خطر ابتلا به سرطان شود.»
جنجال بر سر اورانیوم ضعیفشده
استفاده از مهمات حاوی اورانیوم ضعیفشده در گذشته بارها جنجالبرانگیز بوده است. این مواد برای نمونه در مهمات ضدزره در جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، سپس در کوزوو در سال ۱۹۹۹ و در عراق در سال ۲۰۰۳ به کار رفتند.
روسیه در مارس ۲۰۲۳، پس از انتشار گزارشهایی مبنی بر اینکه بریتانیا قصد دارد گلولههای ضدزره حاوی اورانیوم ضعیفشده را برای تانکهای چلنجر ۲ ساخت این کشور در اختیار اوکراین قرار دهد، خشم خود را ابراز کرد.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در آن زمان گفت: «غرب جمعی تا آنجا پیش رفته است که استفاده از سلاحهای دارای مولفه هستهای را آغاز کرده است.»
سرگی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، نیز بریتانیا را به نقض حقوق بینالملل بشردوستانه متهم کرد.
با این حال، هیچ معاهده بینالمللی استفاده از سلاحهای حاوی اورانیوم ضعیفشده را ممنوع نکرده است و روسیه نیز خود از گلولههای ضدزره حاوی اورانیوم ضعیفشده، از جمله مهمات «سوینتس»، استفاده میکند.
