Uefa oo qaadici doonta Koobabka Adduunka haddii qorshayaasha FIFA la ansixiyo

55-ka xiriir ee xubnaha ka ah kubadda cagta Yurub ayaa u codeeyay inay qaadacaan Koobabka Adduunka haddii hay'adda maamusha kubadda cagta adduunka ay hirgeliso qorshe ay saamiyo uga iibinayso tartamadeeda maalgeliyayaal gaar loo leeyahay.

Go'aankan ayaa lagu gaaray kulan degdeg ah oo loo qabtay si looga doodo qorshaha ay FIFA ku dhawaaqday horraantii toddobaadkan. FIFA waa hay'adda maamusha kubadda cagta adduunka.

Uefa, oo maamusha kubadda cagta Yurub, ayaa hore u muujisay sida ay uga soo horjeeddo qorshahan, iyadoo soo saartay laba bayaan oo si adag u cambaareynaya. Codbixintan cusub ayaa mar kale xaqiijisay mowqifkeeda adag.

"Koobka Adduunka looma arki karo badeecad maalgashi," ayay Uefa ku tiri bayaan ay soo saartay Khamiistii.

"Koobka Adduunka waa mid ka mid ah dhaxallada ugu waaweyn ee kubadda cagta. Waxaa lagu dhisay dadaal iyo jiilal isdaba joog ah oo ay sameeyeen ciyaartoy, xulal qaran iyo taageerayaal ku kala nool qaaradaha adduunka. Qayb ka mid ah tartankan marna looma gacan gelin karo maalgeliyayaal gaar loo leeyahay. Koobka Adduunka iib ma aha."

Qaadacaadda Uefa waxay quseyn doontaa dhammaan tartamada FIFA, oo ay ku jiraan Koobka Adduunka ee ragga, Koobka Adduunka ee haweenka iyo Koobka Adduunka ee Naadiyada. Tallaabadan ayaa dhaqan geli doonta haddii soo jeedimaha madaxweynaha FIFA, Gianni Infantino, ay ansixiyaan ururrada xubnaha ka ah FIFA.

Markii ugu horreysay ee mowqifkan lagu tijaabin doono tartan heer sare ah waxay noqon doontaa bisha Oktoobar, marka la qabanayo isreeb-reebka Koobka Adduunka ee Haweenka.

Waa maxay qorsheyaasha Infantino?

FIFA waxay doonaysaa inay dhisto shirkad ganacsi oo hoos timaadda, taas oo maamuli doonta tartamadeeda waaweyn, oo ay ku jiraan Koobabka Adduunka. Maalgeliyayaal dibadda ah ayaana loo oggolaan doonaa inay iibsadaan saamiyo ka mid ah shirkaddaas.

FIFA waxay sheegtay inay "ku martiqaadi doonto dhinacyo saddexaad inay sameeyaan maalgelin saamiyo yar ah oo aan siinayn awood maamul" shirkadda cusub ee la yiraahdo FIFA Forward Enterprise (FFE).

Qorshahan wuxuu u baahan yahay in lagu ansixiyo codbixin ay qaadaan 211-ka urur ee xubnaha ka ah FIFA.

Madaxweynaha FIFA, Gianni Infantino, ayaa warqad u diray xubnahaas, isagoo u sheegay in urur kasta uu heli doono $40 milyan (£30 milyan) haddii uu taageero qorshahan muranka dhaliyay. Waxa kale oo uu u qabtay 19-ka Sebtembar inay tahay waqtiga kama dambaysta ah ee ururradu ku aqbalayaan qorshaha, haddii ay doonayaan inay helaan qaybtii ugu horreysay oo ah $20 milyan (£15 milyan).

Koobka Adduunka ee Haweenka ee Da'doodu ka Yar Tahay 20-ka Sano, oo lagu qaban doono dalka Poland, ayaa bilaaban doona 5-ta Sebtembar.

Haddii qorshaha Infantino la ansixiyo, FIFA waxay sheegtay in shirkadda Thrive Eternal la filayo inay hoggaamiso kooxda maalgeliyayaasha ee lagu maalgelinayo FIFA Forward Enterprise (FFE).

Thrive Eternal waa shirkad Maraykan ah oo maalgelisa shirkadaha kobcaya, waxaana aasaasay Joshua Kushner, oo ah walaalka Jared Kushner, seyga gabadha Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump.

Ilo ku dhow FIFA ayaa u sheegay BBC Sport inaan wax wadahadal ah laga yeelan in Gianni Infantino, ama qof kale, loo magacaabo agaasimaha guud ee FFE.

Dhanka kale, Aqalka Cad ayaa sheegay inuusan "xilligan wax faallo ah ka bixinayn" qorshayaasha Infantino.

Sidee ayay Uefa uga fal-celisay?

Bayaan ay Uefa soo saartay kaddib shirkii Khamiista, oo qabsoomay hab muuqaal ah isla markaana uu guddoominayay madaxweyne Aleksander Čeferin, ayaa lagu sheegay in Uefa iyo 55-ka xiriir ee xubnaha ka ahi ay "isku mowqif yihiin."

Waxay tiri: "Waxaan si wadajir ah, si cad oo aan mugdi ku jirin u diidnay soo jeedinta FIFA ee ah in saamiyada lahaanshaha Koobka Adduunka iyo tartamada kale ee FIFA loo wareejiyo maalgeliyayaal gaar loo leeyahay."

Arbacadii, Uefa waxay ku eedaysay FIFA inay kubadda cagta "u adeegsanayso sidii ay naftooda iyo saaxiibadood ugu taajiri lahaayeen."

Bayaankii Khamiista ayaa ahaa mid ka sii kulul, iyadoo lagu tilmaamay inay tahay "mas'uuliyad-darro iyo wax aan la difaaci karin" in qorshe sidan u weyn oo saameyn ku leh kubadda cagta lagu diyaariyo si qarsoodi ah, isla markaana aan wax wadatashi macno leh lala yeelan dadka masuulka ka ah maamulka ciyaarta.

Waxay intaas ku dartay: "Tani ma aha oo kaliya guul-darro weyn oo hoggaamineed, balse waa ka bixitaan waajibaadkii FIFA ee ahaa ilaalinta iyo dhowrista kubadda cagta adduunka."

"Xiriirrada qaran ee dunida oo dhan waxaa hadda la hor dhigay laba doorasho: inay aqbalaan in tartamada ugu waaweyn kubadda cagta si aan dib looga noqon karin loogu wareejiyo gacanta maalgeliyayaal gaar loo leeyahay, ama ay wajahaan cawaaqibka ka dhalanaya diidmadooda."

"Tani ma aha go'aan dimuqraaddi ah, balse waa maamul ku dhisan cabsi-gelin iyo cadaadis, waana ficil aan u qalmin hay'ad loo igmaday ilaalinta kubadda cagta caalamka."

Inkastoo Uefa ay ka kooban tahay qiyaastii rubuc ka mid ah 211-ka xubnood ee FIFA, haddana waxay matashaa inta badan xulalka ugu guulaha badan dunida.

Lix ka mid ah siddeeddii kooxood ee gaaray wareegga siddeed dhammaadka ee Koobkii Adduunka ee xagaagan—oo ay ku jirto kooxda ku guuleysatay ee Spain—waxay ahaayeen xulal Yurub ah. Koobabkii Adduunka ee 2022 iyo 2018, tirada xulalka Yurub ee gaaray wareeggaas waxay kala ahaayeen shan iyo lix.

23-kii Koob ee Adduunka ee ilaa hadda la qabtay, 13 waxaa ku guuleystay waddamo Yurub ah, halka 10-ka kale ay ku guuleysteen xulal ka socda Koonfurta Ameerika.

Madaxweyne ku xigeenka Uefa, Laura McAllister, ayaa sheegtay in qorshayaasha FIFA ay yihiin "halis dhab ah oo jiritaanka kubadda cagta khatar gelinaysa."

McAllister, oo hore uga tirsanaan jirtay xulka qaranka Wales, ayaa u sheegtay BBC Radio Wales inay rajaynayso inaan qaadacaad dhicin, iyadoo raacisay: "Waxaan dareemayaa rajo inay taasi dhici doonin, sababtoo ah xaqiiqadu waxay tahay in awoodda ugu weyn ee kubadda cagta adduunka ay tahay Yurub."