Maxaa ilaa hadda laga ogyahay baaritaanka kiis-ciqaabeedka Ilhaan Cumar

Mas'uuliyiin ka tirsan dowladda Mareykanka ayaa toddobaadkan baaritaan ku sameeyey guriga xildhibaanadda matasha gobolka Minnesota Ilhan Cumar, taasoo qayb ka ah waxa lagu tilmaamay "baaritaan dambiyeed heer federaal ah".

Waaxda Caddaaladda ayaa sheegtay in maxkamad ay ansixisay amarka lagu galay guriga. Nooca dambiga la baarayo weli si cad looma oga.

Baaritaankani wuxuu daba socdaa hadallo dhowr ah oo ka soo yeeray mas'uuliyiin, kuwaas oo shaki gelinaya dhalashada Mareykanka ee Ilhaan Cumar, taas oo ay heshay sannadkii 2000 markii ay ka timid dalka Kenya.

Ilhaan Cumar, oo gobolka Minnesota matalaysay tan iyo sannadkii 2018, ayaa sheegtay in tallaabadan ay tahay "kororka ugu dambeeyay" ee "ololaha cabsigelinta siyaasadeed" ee uu wado Madaxweyne Donald Trump. Madaxweynaha ayaa beeniyay inuu wax lug ah ku leeyahay arrintan.

Maxaa Ilhaan Cumar loo baarayaa?

Wakiillo ka tirsan Hay'adda Baarista Amniga Gudaha (HSI) ayaa 12kii Oktoobar baaritaan ku sameeyay guriga Ilhan Cumar ee magaalada Washington DC, xilli ay iyada iyo seygeedu ku sugnaayeen halkaas.

Wargeyska The Wall Street Journal ayaa ku warramay in alaabta la qabtay ay ka mid ahaayeen taleefankeeda gacanta, buugaagta qoraalka, kombiyuutarrada gaarka ah, iyo baasaboorkeeda.

"Tallaabadan fulinta sharciga ah waa qayb ka mid ah baaritaan dambiyeed heer federaal ah oo socda," ayaa lagu yiri bayaan ay xilligaas soo saartay Waaxda Caddaaladda.

Tan iyo markaas, baarayaashu waxay soo saareen in ka badan darsin warqado ah oo loo diray xubnaha qoyska Ilhaan, sida ay ku warantay Fox News.

Warbaahinta Mareykanka oo badan ayaa soo warisay in baaritaanku uu la xiriiro dhalashada Omar ee Mareykanka iyo inay been ka sheegtay da'deeda markii ay timid Mareykanka sanadkii 1995.

Su'aalo ayaa la iska weydiiyay in da'da ku qoran codsiga dhalashada Ilhaan ay ka duwan tahay taariikhda dhabta ah ee ay dhalatay.

Guurkeeda ayaa sidoo kale shaki laga muujiyay. Trump wuxuu ka mid yahay kuwa ku eedeeyay inay guursatay walaalkeed si ay u hesho dhalashada Mareykanka.

Dhaqaalaha Ilhaan ayaa la baaray iyadoo la xiriirta guurka ay hadda is qabaan la-taliyaheedii hore ee siyaasadda Dimuqraadiga Timothy Mynett. Waxay beenisay wax dacwado ah oo ku saabsan khaladaad waxayna baaritaannada ku tilmaantay "been abuur dhammaystiran".

Xeer ilaaliyaha Mareykanka Jeanine Pirro ayaa sheegtay in xafiiskeedu uu baarayo shaacinta maaliyadeed ee Ilhaan.

Diiwaanka socdaalka Ilhaan waxaa baarayay Jamhuuriyiin hore, horraantii sanadkanna, haweeneyda kale ee Congress-ka Nancy Mace ee South Carolina ayaa si aan guul lahayn u dalbatay warqado loogu yeero diiwaankeeda.

Sidee bay Ilhaan ku heshay muwaadinnimada?

Mynett ayaa u sheegay Fox News in Ilhaan ay timid Mareykanka iyadoo 12 jir ah, ayna ahayd qaxooti. Wuxuu sheegay inuusan wax "walaac ah" ka qabin dhalashadeeda.

Ilhaan waxay ku dhalatay Soomaaliya ka hor inta aysan qoyskeeda ula cararin xero qaxooti oo ku taal Kenya. Waxay Mareykanka la timid aabaheed iyo dad kale sannadkii 1995 ka hor inta aysan noqon muwaadin Mareykan ah sannadkii 2000.

Sida laga soo xigtay warbaahinta Mareykanka, xuddunta baaritaanka ayaa ah in aabaheed uu ka been sheegay da'deeda codsiga, isagoo qoray inay ahayd 17 jir halkii ay ka ahaan lahayd 18 jir.

Haddii Ilhaa ay ahayd 18 jir xilligii aabaheed uu codsaday dhalashada, waxay u baahnaan lahayd inay si gaar ah u raacdo hawlaheeda arrimaha socdaalka.

Waa kuma aabbaha Ilhaan?

Ka dib markii uu ka yimid Kenya, Nuur Cumar Maxamed wuxuu markii hore la degay qoyskiisa Washington ka hor inta uusan markii dambe u guurin Minnesota. Wuxuu noqdy darawal taksi iyo shaqaale boostada.

Cumar waxaa lagu tilmaamay macallin, waxayna Ilhaan sheegtay inuu u dhintay sannadkii 2020 dhibaatooyin la xiriira Covid-19.

Sida laga soo xigtay New York Post, oo soo xiganaysa cilmi baare dhakhtar ah oo ka tirsan Jaamacadda Oxford, Maxamed "si khaldan ayuu isugu muujiyay qaxooti ahaan".

Wargeyska The Post wuxuu sheegay inuu lahaa shaqo milatari oo tobanaan sano socotay, oo ay ku jirto jago hoggaamineed xilligii kalitalisnimadii militariga ee Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Siyaad Barre.

Barre wuxuu xukunka Soomaaliya ku qabsaday afgambi aan dhiig ku daadan sanadkii 1969. Iyadoo taageerayaashiisu ay u arkeen inuu yahay qof Afrikaan ah oo taageersan arrimo ay ka mid yihiin ololaha ka dhanka ah nidaamka cunsuriyadda ee Koonfur Afrika ee midab-takoorka, dadka dhaliila waxay u arkayeen inuu yahay kaligii taliye dusha kala socday xadgudubyo badan oo xuquuqda aadanaha ah ilaa laga qaaday xukunka sanadkii 1991.

"Nuur Cumar Maxamed wuxuu ahaa korneyl buuxa oo ku jiray nidaamkii militariga ee Siyaad Barre," ayuu taariikhyahan iyo cilmi-baare Maxamed Xaaji Ingiriis u sheegay The Post. "Aabbaha Ilhaan waligiis ma ahayn macallin".

BBC ayaa la xiriirtay Ilhaan si ay jawaab uga hesho.

Ilhaan ma la musaafurin karaa?

Maamulka Trump ayaa sameeyay dadaal wadajir ah si loo xiro loona masaafuriyo muhaajiriinta looga shakisan yahay inay si sharci darro ah ku joogaan Mareykanka. Dadka leh deganaanshaha joogtada ah iyo kuwa haysta kaarka cagaaran ayey sidoo kale saameysay.

Sida laga soo xigtay Transactional Records Access Clearinghouse, oo ah shirkad cilmi baaris xog oo aan dhinacna raacsanayn, waxaa sidoo kale jiray koror ku yimid dacwadaha ka dhanka ah dhalashada oo uu soo gudbiyay maamulka Trump.

Ka dhaafitaanka dhalashada waa halka lagala noqdo dhalashada Mareykanka ee qof aan la siin dhalasho ahaan. Waaxda cadaaladda waa inay soo gudbiso dacwad caddeynaysa in qofku uu si weyn u been sheegay inta lagu guda jiro habka codsigooda.

Waxay u muuqataa in halkan laga dhigayo aasaaska baaritaanka hadda lagu hayo Ilhaan Cumar.

Maxay tiri Ilhaan Cumar?

Trump ayaa dhowr jeer soo jeediyay in Ilhaan dalka laga masaafuriyo, isagoo ku boorriyay inay "ku laabato" Soomaaliya.

Isagoo ka hadlayay isu-soo-bax ka dhacay gobolka Ohio maalintii Isniinta, Trump wuxuu ka hadlay baaritaankii lagu sameeyay gurigeeda, wuxuuna yiri: "Ma garanayo waxa ay ka wadaan, laakiin waxaan idiin sheegi karaa tan: iyadu waa musiibo."

Trump ayaa sidoo kale si guud u dhaleeceeyay Soomaalida ku nool Mareykanka, taas oo dadkii goobta joogay ay kaga jawaabeen iyagoo ku dhawaaqaya erayo ku baaqaya in la masaafuriyo.

Ka dib markii gurigeeda la baaray, Ilhaan ayaa barta X (Twitter-kii hore) ku soo qortay: "Waan fiicanahay. Ha isku khaldina arrintan: waa isku day lagu beegsanayo cadowga siyaasadeed, iyadoo la adeegsanayo awoodda sharci fulinta ee federaalka".

"Muddo toban sano ah, Trump wuxuu ila beegsanayay been aan sal iyo raad lahayn iyo ololeyaal la igu sumcad dilayo," ayay sii raacisay. "La ima aamusin doono."

Trump ayaa sheegay in baaritaanka lagu hayo Ilhaan uusan "wax xiriir ah la lahayn isaga".

Waqtiga baaritaanka federaalka ayaa ka hor imaanaya tallaabada waaxda caddaaladda ee ah inaysan wax tallaabo ah ka qaadin mas'uuliyiinta u tartamaya xilka xilli doorasho soo dhowdahay.

Baaritaanka lagu galay gurigeeda ayaa dhacay iyadoo doorashadii dhexe ee Nofeembar ay ka harsan tahay toddobaadyo, taasoo cambaareyn kala kulantay qaar ka mid ah asxaabteeda Dimuqraadiga ee Ilhaan, kuwaas oo sheegay inay la kulantay "weeraro shaqsiyadeed oo fool xun iyo eedeymo aan sal lahayn".