Mỹ chỉ trích Trung Quốc viện cớ môi trường để đẩy mạnh yêu sách Biển Đông

Bộ Ngoại giao Mỹ đưa ra tuyên bố chỉ trích gay gắt các hoạt động của Trung Quốc tại vùng biển quanh bãi cạn Scarborough ở Biển Đông, cho rằng Bắc Kinh đang sử dụng các lý do "đáng ngờ" về môi trường để củng cố yêu sách chủ quyền.

Trong tuyên bố chính thức hôm 8/8, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Pigott khẳng định phía Mỹ bác bỏ việc Trung Quốc đơn phương thực thi quy chế "khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia" mà Bắc Kinh lập ra từ năm 2025 xung quanh bãi cạn Scarborough.

Mỹ cáo buộc Trung Quốc dựa vào các lý do pháp lý và môi trường thiếu cơ sở, kết hợp với các biện pháp cưỡng ép, nhằm cản trở ngư dân Philippines tiếp cận các ngư trường truyền thống và mở rộng yêu sách lãnh thổ trên Biển Đông.

"Hoa Kỳ sát cánh cùng đồng minh Philippines để ủng hộ một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và mở," tuyên bố nhấn mạnh.

Trước đó, tại hội nghị ASEAN ở Manila, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng lên tiếng phản đối các hành động can thiệp của tàu Trung Quốc đối với tàu Philippines, bao gồm các sự việc bắn vòi phun nước gần đây.

Vào thời điểm đó, ông Rubio cũng khẳng định Mỹ sẽ không bỏ rơi đồng minh.

Căng thẳng tại khu vực bãi cạn Scarborough đã gia tăng trong những tháng qua với nhiều vụ đụng độ giữa lực lượng cảnh sát biển hai nước.

Khu vực này - cách cách đảo chính Luzon của Philippines 240km và cách lục địa Trung Quốc hàng trăm kilomet - đã được cả Bắc Kinh lẫn Manila tuyên bố chủ quyền trong một cuộc tranh chấp kéo dài hàng thập kỷ.

Trung Quốc đã trở nên quyết liệt hơn trong khu vực những năm gần đây, tiến hành xây dựng các đảo nhân tạo và đánh chặn ngư dân Philippines trong các vùng biển tranh chấp.

Biển Đông không chỉ là khu vực chiến lược cho các hoạt động quân sự, mà còn là tuyến đường thủy thương mại có lượng hàng hóa trị giá hơn 3.000 tỷ USD qua lại mỗi năm.

Trung Quốc tuyên bố chủ quyền với hầu như toàn bộ khu vực, nhưng bị tòa trọng tài quốc tế bác bỏ vào năm 2016.

Các yêu sách của Trung Quốc tại đây mâu thuẫn với tuyên bố của nhiều nước như Việt Nam, Philippines hay Malaysia.

Một bài viết đăng tải trên trang Al Jazeera hôm 8/8 nhận định Trung Quốc đang tìm cách biến các tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông thành sức mạnh kinh tế và quân sự lớn hơn.

Trong khi đó, Mỹ tìm cách tận dụng các tranh chấp lãnh thổ như vậy để củng cố vị thế của mình tại châu Á, đồng thời thường xuyên can thiệp, đứng về phía các đồng minh trong khu vực trước các động thái diễn tập đe dọa từ Bắc Kinh.

Vào tháng 7, Mỹ và Nhật Bản đã tham gia cùng Philippines trong các cuộc cuộc tập trận hàng hải trên Biển Đông.

Cùng lúc, Trung Quốc cũng cho tổ chức một đợt tuần tra định kỳ của các lực lượng hải quân và không quân ở Biển Đông, đồng thời cáo buộc các cuộc tập trận của ba nước trên "làm ảnh hưởng đến hòa bình và ổn định khu vực".

Trong một diễn biến đáng chú ý, Trung Quốc hôm 6/8 đã ghi nhận hai thành viên hải cảnh của nước này thiệt mạng trong một nhiệm vụ ở Biển Đông vào tháng 8 năm ngoái - tức sau gần một năm.

Đây được coi là sự thừa nhận chính thức đầu tiên về thương vong trong vụ va chạm nghiêm trọng giữa các tàu Trung Quốc.

Một tàu hải cảnh Trung Quốc đã đâm trực diện phần mũi vào một tàu khu trục hải quân Trung Quốc vào ngày 11/8/2025, khi hai tàu này đang thực hiện các chuyển hướng nhằm cản trở hoạt động của Cảnh sát biển Philippines hỗ trợ ngư dân tại bãi cạn Scarborough.

Hai người này được Trung Quốc công nhận là "liệt sĩ".

Các quan chức Trung Quốc trước đó chưa từng trực tiếp thừa nhận vụ va chạm này. Lúc xảy ra vụ việc, Cố vấn An ninh Quốc gia Philippines Eduardo Ano khẳng định hai nhân viên Trung Quốc thiệt mạng và một người thứ ba mất tích.

Bắc Kinh khi đó cáo buộc Philippines có các "hành vi diễn tập nguy hiểm" nhưng không đề cập trực tiếp đến vụ va chạm.

Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Philippines tuyên bố không chịu trách nhiệm về tai nạn mà họ mô tả là một "kết cục đáng tiếc".