'Chiêu đánh tráo' che giấu tổng thống Mỹ diễn ra thế nào?

Ngày 8/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump lên chuyên cơ Không lực Một trước máy quay truyền hình khi ông rời hội nghị thượng đỉnh NATO tại Thổ Nhĩ Kỳ.

Nhưng khi chiếc Boeing khổng lồ rời Ankara, tổng thống được cho là đã bí mật được đưa đi bằng một chiếc xe chở đồ ăn để lên một chiếc C-32A – phiên bản quân sự của Boeing 757. Máy bay này sau đó đã đưa ông tới căn cứ RAF Mildenhall ở Anh.

Những người ở lại trên Không lực Một hoàn toàn không biết họ đang đóng vai trò mồi nhử và không hề hay biết ông Trump không còn đi cùng họ.

Tuy nhiên, kiểu đánh lừa này không phải điều bất thường.

"Điều đó rất phổ biến," ông Ronald Kessler, người đã viết nhiều cuốn sách về Mật vụ Mỹ, nói.

"Có cả một lịch sử các chiến thuật nhằm đánh lạc hướng bất kỳ ai có ý định làm hại tổng thống."

Robert McDonald, cựu đặc vụ cấp cao của Mật vụ từng làm nhiệm vụ bảo vệ tổng thống, nói với BBC rằng những màn đánh lừa ở quy mô nhỏ hơn được sử dụng thường xuyên đối với các đoàn xe hộ tống.

Những đoàn xe này – thường gồm hàng chục phương tiện an ninh và hỗ trợ, cùng xe cứu thương và xe chở các phóng viên Nhà Trắng – thường có hai "The Beast".

Đây là tên gọi của những chiếc xe limousine dành cho tổng thống và đã được tăng cường khả năng bảo vệ.

Một chiếc sẽ chở tổng thống, chiếc còn lại di chuyển ở khoảng cách gần để làm chim mồi và thay đổi vị trí trong lúc đoàn xe di chuyển tới điểm đến.

"Đó là thứ chúng tôi gọi là 'chiêu đánh tráo'," ông McDonald nói.

Ông từng lái một trong những chiếc xe này dưới thời Tổng thống George W. Bush.

"Ngay cả ở Washington DC, nếu chúng tôi đi đến Andrews [Căn cứ Không quân Liên hợp Andrews – nơi Không lực Một xuất phát], hai chiếc limousine cũng sẽ đổi vị trí, chẳng hạn như lúc đi dưới một cầu vượt."

"Nhưng việc đó sẽ diễn ra ngoài tầm mắt của bất kỳ ai không thuộc đoàn xe hoặc không ở trong đường hầm," ông nói thêm. "Có nhiều cách khác nhau được sử dụng để đánh lạc hướng kẻ xấu."

Tương tự, Marine One, trực thăng của tổng thống, thường bay theo nhóm ba chiếc và thay đổi vị trí để các mối đe dọa tiềm tàng không biết chiếc nào đang chở tổng thống Mỹ.

Đối với những chuyến công du phức tạp và có nguy cơ cao ở nước ngoài, các màn đánh lừa còn được thực hiện công phu hơn.

"Tôi cho rằng việc này không thường xuyên xảy ra," cựu đặc vụ Mật vụ Paul Eckloff nói với chương trình Newshour của BBC World Service về vụ đổi máy bay.

"Nhưng đây là một phương án mà Mật vụ và các lực lượng khác phụ trách bảo vệ lãnh đạo luôn có thể sử dụng."

"Khi tổng thống tới các vùng chiến sự, thường có những chiến thuật và kỹ thuật được sử dụng nhằm khiến đối phương không chắc chắn tổng thống sẽ đi trên máy bay nào hoặc sẽ di chuyển theo phương thức nào," ông nói thêm.

Chẳng hạn, vào tháng 3/2000, Tổng thống Bill Clinton khi đó bay từ Ấn Độ tới thủ đô Islamabad của Pakistan trên một máy bay dân dụng không có dấu hiệu nhận diện, và chiếc máy bay này hạ cánh sau một máy bay chim mồi được sơn và trang trí giống hệt Không lực Một.

Ba năm sau, Nhà Trắng nói rằng Tổng thống George W. Bush sẽ đón Lễ Tạ ơn tại Texas, nhưng ông lại bất ngờ xuất hiện ở Baghdad trên một chiếc Không lực Một đã tắt toàn bộ đèn bên ngoài.

Năm 2023, Tổng thống Joe Biden cũng được bí mật đưa tới Ukraine với một nhóm báo chí đã được tinh gọn, chỉ có một phóng viên và một nhiếp ảnh gia.

Trong cả ba trường hợp trên, giới truyền thông đi cùng đều biết về màn đánh tráo này nhưng được yêu cầu không đưa tin theo thời gian thực.

Bản chất chính xác của mối đe dọa được cho là nhằm vào máy bay trong vụ mới nhất vẫn chưa rõ.

Mật vụ Mỹ cho đến nay chưa bình luận về sự việc, trong khi Nhà Trắng cũng không xác nhận hay phủ nhận, mà chỉ nói rằng chính phủ sử dụng mọi công cụ sẵn có để bảo vệ tổng thống.

Trong khi các kế hoạch dự phòng cho nhiều tình huống khác nhau được xây dựng từ trước, một số chuyên gia nói rằng Mật vụ cần duy trì sự linh hoạt và sẵn sàng ứng biến trước những mối đe dọa mới xuất hiện, đặc biệt là khi tổng thống ở nước ngoài.

Theo ông McDonald, việc bí mật đưa Tổng thống Trump rời khỏi máy bay là một biện pháp đặc biệt bất thường, cho thấy mối nguy hiểm tiềm tàng được đánh giá – nhiều khả năng là từ nhiều cơ quan – ở mức độ nghiêm trọng.

"Điều đó cho tôi thấy mức độ đe dọa tại Thổ Nhĩ Kỳ tương đối nghiêm trọng và cao," ông nói, đồng thời cho biết đội ngũ của tổng thống, Mật vụ và Văn phòng Quân sự Nhà Trắng gần như chắc chắn đã được cảnh báo ngay lập tức.

"Những người đó có lẽ đã tập trung trong một căn phòng và được cung cấp thông tin tình báo liên quan," ông McDonald giải thích. "Sau đó, một kế hoạch được lập ra để vô hiệu hóa mối đe dọa dựa trên bất cứ thông tin tình báo nào mà họ nhận được."

Ông Marc Polymeropoulos đồng tình với đánh giá của ông McDonald.

Ông Polymeropoulos từng có 26 năm công tác tại CIA, từng làm nhiệm vụ ở Iraq và Afghanistan và giám sát các chiến dịch bí mật trên khắp thế giới.

"Điểm mấu chốt ở đây là bản chất của mối đe dọa, và điều gì đã khiến mối đe dọa nghiêm trọng đến mức Mật vụ phải tiến hành một chiến dịch đánh lừa như vậy," ông nói.

Theo ông Polymeropoulos, một câu hỏi quan trọng được đặt ra là liệu chính phủ và cộng đồng tình báo khi đó có nghĩa vụ cảnh báo những người đang ở trên máy bay hay không.

"Giả sử chiếc máy bay bị bắn hạ và chúng ta biết trước điều đó," ông nói. "Chúng ta sẽ không làm như vậy… chúng ta không thể. Nếu chúng ta biết IS sẽ tấn công một mục tiêu ở Moscow, chúng ta sẽ cảnh báo người Nga. Tại sao chúng ta cảnh báo người Nga? Bởi vì nếu một công dân Mỹ thiệt mạng trong vụ đó thì đó là điều chúng ta không thể để xảy ra."

Những người ở lại trên máy bay thực sự đối mặt với mức độ nguy hiểm như thế nào – hay liệu ngay từ đầu họ có gặp nguy hiểm hay không – đều là những điều chưa rõ.

Những phóng viên trên máy bay cho biết họ nhiều lần được yêu cầu hạ tấm che cửa sổ xuống. Ông McDonald nói đây là một biện pháp "không có gì bất thường" và cho thấy các bước bảo vệ hành khách vẫn đang được tiến hành.

"Một chiếc máy bay lớn bay trên trời mà người bên ngoài có thể nhìn thấy, với tấm che được kéo lên và cửa sổ sáng đèn, có thể giúp ai đó nhận ra đó là một loại máy bay cụ thể," ông nói. "Tôi hiểu nhu cầu về sự minh bạch, nhưng [những hành khách] cũng là một phần của đoàn tháp tùng. Chúng ta phải đảm bảo rằng các bạn và tất cả mọi người đều trở về nhà an toàn."

Ông nói thêm rằng Mật vụ không có nghĩa vụ pháp lý phải thông báo về các mối đe dọa tiềm tàng hoặc tiết lộ chi tiết về những hoạt động đang được tiến hành để bảo vệ tổng thống và đoàn tùy tùng. Quyết định đó thuộc về Nhà Trắng hoặc các cơ quan khác.

"Mật vụ không làm công việc quan hệ công chúng," ông nói. "Chúng tôi rất giỏi trong việc giữ bí mật, đúng như tên gọi của mình. Không phải ai cũng cần biết mọi chuyện."