Vì sao kinh tế Việt Nam tăng trưởng nhưng vẫn khó hút dòng vốn toàn cầu?

Thị trường chứng khoán Việt Nam không phản ánh đà tăng trưởng mạnh của kinh tế Việt Nam, nhưng nếu ông Tô Lâm biết cách dỡ "bức màn sắt" trong lĩnh vực tài chính, tiềm năng sẽ rất lớn, theo các nhà quan sát.

Theo số liệu của Cục Thống kê, GDP bình quân đầu người của Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 5.026 USD, tăng từ mức khoảng 3.550 USD của năm 2020.

Như vậy, trong 5 năm qua, GDP bình quân đầu người của Việt Nam đã tăng gần 40%, theo tính toán của Barron's, một trang tin tài chính của Mỹ.

Xuất khẩu của Việt Nam trong 5 năm qua tăng 60%, bất chấp thuế quan của Mỹ, và hưởng lợi từ xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng theo chiến lược "Trung Quốc+1".

Theo chiến lược này, nhiều doanh nghiệp quốc tế đã chuyển hoặc mở rộng một phần hoạt động sản xuất sang Việt Nam thay vì chỉ đặt nhà máy ở Trung Quốc, giúp Việt Nam thu hút thêm vốn đầu tư, tăng xuất khẩu và tạo việc làm.

Chẳng hạn, Apple vẫn sản xuất phần lớn ở Trung Quốc nhưng đã mở rộng sản xuất AirPods, iPad, MacBook tại Việt Nam.

Samsung Electronics đầu tư hàng chục tỷ đô la vào Việt Nam và biến Việt Nam thành cứ điểm sản xuất điện thoại lớn.

Các nhà cung ứng của Nike và Adidas cũng chuyển nhiều đơn hàng sang Việt Nam.

Mặc dù kinh tế Việt Nam tăng trưởng rất mạnh, nhưng giá trị của quỹ đầu tư VanEck Vietnam ETF – quỹ đại diện cho cổ phiếu Việt Nam – lại giảm 15% trong cùng khoảng thời gian, theo Barron's.

VanEck Vietnam ETF là một quỹ niêm yết ở Mỹ, đầu tư vào các cổ phiếu Việt Nam hoặc doanh nghiệp có hoạt động lớn tại Việt Nam.

Nguyên nhân giá trị quỹ này giảm được cho là do giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài và hệ thống giao dịch, thanh toán còn lạc hậu ở Việt Nam, khiến quốc gia hơn 102 triệu dân này vẫn bị xếp vào nhóm thị trường cận biên, nằm ngoài tầm đầu tư của phần lớn các quỹ đầu tư toàn cầu.

Ưu tiên của ông Tô Lâm

Trong bối cảnh đó, các nhà đầu tư nước ngoài nhận định rằng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đang muốn thay đổi thực trạng nói trên.

Về hạ tầng, năm ngoái ông Tô Lâm đã tăng đầu tư công thêm 40%, lên khoảng 36 tỷ USD mỗi năm, đồng thời đặt mục tiêu huy động từ khu vực tư nhân số vốn gấp đôi mức này.

Số liệu do chính phủ Việt Nam công bố nêu kế hoạch đầu tư công năm 2026 vượt 1 triệu tỷ đồng (khoảng 39–40 tỷ USD), cho thấy quy mô chi đầu tư công đã tăng mạnh.

Cục Thống kê cũng cho biết chi ngân sách nhà nước năm 2025 tăng 31,2% so với năm trước, phản ánh xu hướng mở rộng chi tiêu công.

Bên cạnh đó, chính phủ Việt Nam liên tục ban hành các chỉ đạo và chính sách hỗ trợ, trong đó có Quyết định số 1728/QĐ-TTg ngày 27/7/2026 của Thủ tướng về phát triển thị trường tài chính, nhằm hướng tới "một cấu trúc thị trường tài chính cân bằng hơn và giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng".

Nhưng ưu tiên lớn hơn của ông Tô Lâm vẫn là thu hút lượng lớn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) để phát triển cảng biển, đường sắt và các trung tâm dữ liệu, theo các nhà quan sát.

Đây là những lĩnh vực được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam chuyển mình từ một "con hổ đang phát triển" của châu Á thành nền kinh tế phát triển, trang Barron's nhận định.

"Việt Nam chưa bao giờ hấp dẫn như hiện nay trong suốt sự nghiệp của tôi," ông Johannes Loefstrand, quản lý Quỹ Frontier Markets của T. Rowe Price, được Barron's trích lời.

'Bức màn sắt'

Việt Nam được kỳ vọng sẽ đạt một cột mốc quan trọng vào tháng Chín khi FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi hạng hai, sau khi Việt Nam chấm dứt yêu cầu nhà đầu tư nước ngoài phải ký quỹ trước khi giao dịch cùng một số cải cách khác.

Tuy nhiên, theo ông Loefstrand, việc được MSCI, tổ chức có ảnh hưởng lớn hơn, nâng hạng có thể phải chờ đến khoảng năm 2030.

Các chuyên gia nước ngoài nhận định rằng nhiều doanh nghiệp Việt Nam có nền tảng tốt nhưng cổ phiếu đang giao dịch ở mức thấp so với tiềm năng.

Bất chấp thực tế, nhiều vấn đề quan trọng vẫn chưa được giải quyết.

Một trong số đó là giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại nhiều doanh nghiệp niêm yết.

Điều này đồng nghĩa nhiều quỹ đầu tư quốc tế không thể mua thêm cổ phiếu khi "room ngoại" đã kín, ngay cả khi họ muốn tăng tỷ trọng đầu tư vào Việt Nam.

Thách thức lớn hơn nằm ở các biện pháp kiểm soát dòng vốn và việc đồng Việt Nam chưa được tự do chuyển đổi hoàn toàn.

Đây cũng là những tiêu chí được các tổ chức xếp hạng thị trường như MSCI và FTSE Russell xem xét khi đánh giá khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài đối với một thị trường chứng khoán.

Nền tảng tài chính mà ông Tô Lâm và các cộng sự đang kế thừa cũng không thực sự vững chắc, theo các chuyên gia.

Dư âm của vụ án năm 2024, trong đó bà Trương Mỹ Lan bị kết án vì chiếm đoạt 12,4 tỷ USD từ ngân hàng do bà kiểm soát, vẫn còn rất lớn.

Ngoài ra, năm ngoái, Thanh tra Chính phủ cũng phát hiện ba ngân hàng đã sử dụng không đúng mục đích nguồn vốn huy động từ phát hành trái phiếu doanh nghiệp.

Để khắc phục những hạn chế này, Chính phủ Việt Nam đang thúc đẩy xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (VIFC) với một khuôn khổ pháp lý và cơ chế vận hành riêng nhằm thu hút các định chế tài chính quốc tế.

Các chuyên gia nước ngoài nhận định rằng trung tâm này được thiết kế để cung cấp cho các tổ chức tài chính quốc tế khuôn khổ pháp lý, cơ chế giải quyết tranh chấp và các quy tắc hoạt động rõ ràng mà họ mong đợi.

Được thành lập từ năm ngoái, VIFC vẫn đang trong giai đoạn xây dựng.

Trong khi đó, cổ phiếu Việt Nam đã giảm 9% từ đầu năm, một phần nguyên nhân được cho là do chương trình đầu tư hạ tầng quy mô lớn của ông Tô Lâm làm hạn chế thanh khoản, theo một số chuyên gia tài chính.

Điểm hấp dẫn nhà đầu tư nước ngoài ở Việt Nam là khả năng thay thế cho nhóm cổ phiếu AI có định giá cao, nhờ các doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực ngân hàng, bán lẻ và thép được kỳ vọng hưởng lợi từ đà tăng trưởng của nền kinh tế khoảng 8%.

Chỉ có điều, các nhà đầu tư trên khắp thế giới vẫn chưa thể dễ dàng mua được.

Nếu ông Tô Lâm có thể dỡ bỏ "bức màn sắt" trong lĩnh vực tài chính của Việt Nam, tiềm năng tăng trưởng sẽ rất lớn, theo Barron's.