Nafaqo-darrada carruurta Baydhabo oo aad looga dayrinayo

Sahan cusub oo ay samaysay Hay'adda Dhakhaatiirta aan Xuduudda Lahayn (MSF) ayaa shaaca ka qaaday heerka nafaqa darro ee laga dareemayo qoysaska barakacay ee ku nool Baydhabo, Koonfur galbeed Soomaaliya. Mid ka mid ah labadii carruur ah ee la baaray ayaa nafaqodarro ba'ani haysa, halka mid ka mid ah afartii carruur ah uu la ildarnaa nafaqo darro ba'an, sida ku cad warbixinta la soo saaray 11-kii Agoosto 2026.

Sahanka, oo bishii Luulyo laga sameeyay 888 qoys oo ku nool 14 goobood oo barakacayaal ah, ayaa sidoo kale lagu ogaaday in saddex meelood meel qoysaska ay ku nool yihiin hal cunto maalintii, iyadoo laba boqolkiiba oo keliya ay awoodaan inay bixiyaan saddex cunto. MSF waxay ka digtay in xaaladdu ay "aad uga fog tahay heerka degdegga ah ee aadka u daran" waxayna ku boorrisay deeq-bixiyeyaasha inay si degdeg ah wax uga qabtaan.

Tan iyo bilowgii 2026, kooxaha MSF waxay baareen in ka badan 21,000 oo carruur ah oo ka yar shan sano, iyadoo heerarka nafaqo xumada ba'an ee adduunka ay gaarayaan qiyaastii 50 boqolkiiba. Dadka la dhigay xarumaha nafaqo xumada ee Baydhabo ayaalabanlaabmay marka la barbar dhigo sannadkii hore, halka cudurrada jadeecada iyo diphtheria ay ku sii faafayaan xeryaha dadku ku badan yihiin.

Dr Cabdulaahi Ibraahim Madaxa caafimaadka ee Isbitaalka Baydhabo ayaa BBC faahfaahin ka siiyey xaaladda nafaqo darrada. "Xaaladda nafaqo darrida ee gobolka Bay waa mid jirtay bilihii ugu dambeeyey, waxaanan arkeynay, carruur badan oo xaalad nafaqo darri ah isbitaalka loo keenayo. Isbitaalku wuxuu leeyahay qayb carruurta loogu tala galay, qaybtaas ayey yimaadaan".

Dhakhtarku wuxuu kaloo ka warramay waxyaabaha loo aanaynayo inay nafaqo darrada keeneen. "Waxyaabaha dhaliyey nafaqo darrada waxaa ka mid ah in dadka deggan hareeraha magaalada baydhabo aysan haysan cunto ku filan, maadaama aysan beeraha si fiican ugu bixin. Waxaa kaloo jira xanuuno ilmaha ku dhaca marka ay nafaqo darro soo food saarto, xanuunadaasna waxay keenaan in awoodda jirkooda ay hoos u dhacdo" ayuu yiri.

Dhanka kale ayaa hay'adda MSF waxay ku nuuxnuuxsatay in daryeelka caafimaad oo keliya uusan dabooli karin baaxadda dhibaatada. "Sariirta isbitaalku waxay badbaadin kartaa ilmo maanta. Laakiin ma ilaalin karto ilmahaas haddii ay ku laabtaan hoy aan cunto lahayn, biyo nadiif ah iyo adeegyo aasaasi ah lahayn," ayay tiri Allara Ali, oo ah iskuduwaha mashruuca MSF ee Soomaaliya.

Dhibaatada waxaa sii xumeeyay dhimista maalgelinta. Qorshaha Baahiyaha Bani'aadamnimada iyo Jawaab celinta ee Soomaaliya ayaa hoos loogu dhigay US$852 milyan sannadkii 2026, taasoo bartilmaameedsanaysa 2.4 milyan oo qof oo keliya, taasoo ah wax ka yar kala bar kuwa u baahan. Taageerada caalamiga ah ayaa si weyn hoos ugu dhacday. hay'adda CARE waxay sheegtay inay xirtay 50 ka mid ah 80-ka xarumood ee caafimaadka iyo nafaqada tan iyo bishii Janaayo, halka Mareykanka uu joojiyay dhammaan taageeradii, ayadoo UK-na ay hoos u dhigtay maalgelinta ku dhawaad kala bar marka la barbar dhigo sannadkii 2025.

Sida laga soo xigtay falanqayntii ugu dambeysay ee IPC, qiyaastii lix milyan oo qof, taasoo ah mid ka mid ah saddexdii qof ee Soomaalida ah, ayaa wajahaya cunto yaraan, iyadoo ku dhawaad 1.9 milyan ay u baahan yihiin gargaar degdeg ah. Saddexdii bilood ee ugu horreysay 2026 oo keliya, 512,000 oo qof ayaa dhawaan barakacay, 93 boqolkiiba abaar awgeed. Haweenka iyo carruurtu waxay ka yihiin 85 boqolkiiba kuwa barakacay.

MSF ayaa ku baaqday in si degdeg ah loo kordhiyo daaweynta bukaan-jiifka ee nafaqo-xumada daran, sahayda aan kala go 'lahayn ee cuntada iyo daawooyinka, iyo ballaarinta ololaha tallaalka si loo gaaro bulshooyinka ay adag tahay in la gaaro. "Dhibaatada nafaqo-xumada iyo caafimaad ee ka jirta Koonfur-galbeed Soomaaliya waxay noqonaysaa tusaale cad oo ah danayn la'aan khatar ah iyo guuldarro mas'uuliyadeed" ayey ka digtay Allara Ali. "Baaxadda dhibaatadan waa inay noqotaa digniin loogu talagalay bulshada caalamka".